CapitulūPrimum

ad ſuā: qꝛ vnicuiqꝫ illa eſt ſua. quā deus ordinauit eſſe ſuā. Sicut aūt in ꝯn̄i ordinauiteē ſuā. q̄ nō ſibi ſed illi eſt legittime copulataita preter cōmunem legē ordinauit ī aliquoparticulari eſſe ſuā. que alteri erat ꝯiunctaEt filij iſrl̓ furtū nō fecerunt. qꝛ de volūtatedn̄i principalis oīm illa abſtulerūt. ¶ Habꝫetiā firmitateꝫ. qꝛ a corde aboleri nō pt̄ lexnaturalis ex toto. Un̄ Aug. in li. confeſ. ait.Lex tua ſcripta eſt ī cordibꝰ hoīm. quam necvlla vnꝙͣ delet iniquitas. Et vt declarat bt̄ꝰTho. q. ea. arti. vj. ꝙͣtū ad illa principia cōmunia. lex naturalis nullo modo pt̄ a cordibus hominū deleri ī vniuerſali. delet̉ autemī particulari oꝑabili. ẜm ꝙ ratio impediturapplicare ꝯn̄ia principia ad ꝑticulare oꝑabile. ꝑ concupiſcētiam vel aliquā paſſioneꝫ.Ꝙͣtum v̓o ad p̄cepta ſecūdaria. que ſunt qͣſicōcluſiones deducte ex primis principijs cōmūibꝰ. pt̄ deleri de cordibꝰ hoīm lex naturalis. vel ꝓpter malas ꝑſuaſiones. vel ꝓpter pͥuas ꝯſuetudines. vl̓ habitus corruptos. Sicut apud germanos nō reputabāt̉ vitia latrocinia. vel etiā vitia ꝯtra naturam. vt aitapl̓s ad Ro. j. Et licꝫ gr̄a ſit efficatior ꝙͣ natura. tn̄ quia natura eſſentialior eſt: ideo etſigratia ex toto ab anima poſſet deleri. non tn̄lex naturalis ſed ꝑmanet. Legem ergo tuaꝫin medio cordis mei .ſ. dediſti ꝑmanēteꝫ. Necadmittit diſpenſationeꝫ lex naturalis. ſicutleges humane. Et licet Gratianꝰ videat̉ caſum perplexitatis excipere. vt .ſ. cum quis ēꝑplexus inter duo mala. ſit quaſi ſibi licitūeligere minꝰ malū. ad qd̓ inducit autoritateꝫGregorij exponētis illud Iob. Nerui teſticulorū leuiatan ꝑplexi ſunt. quia ſuggeſtionūillius argumenta implicatis alligant̉ inuētis .i. inuētionibꝰ peccati. vt pleroſqꝫ ita peccare faciāt. quatenꝰ ſi fortaſſe peccatū fugere appetāt. hoc ſine aliqͦ peccati laqueo noneuadāt. et culpam etiam faciāt dum aliquavitant. atqꝫ nequaꝙͣ ſe ab vna ſoluere valeant niſi ī alia ꝯſentiāt ſe ligare. diſ. xiij. nerui. Et ponit plura exempla humane cōuerſationis. Sed tamen vt dicit glo. ſummariain prin. diſtinctōnis. ⁊ bene ẜm rei veritatē.Nullus pōt eſſe perplexus inter duo peccata mortalia vel venialia. ita ꝙ ſit neceſſariūalteꝝ eoꝝ incurrere ſimpliciter et abſolute.quia illd̓ quod quis eligeret facere quod vitare nō poſſet. nō imputaretur ei ad peccatum. Uaſis ire .i. reprobis nunꝙͣ deus redderet interitum. ſi nō ſpontaneū inueniret̉ hōhr̄e pct̄m. ait Aug. xxiij. q. iiij. Nabuchodonoſor. Implicaret hoc ꝯtradictōeꝫ ẜm Tho.pt aliquis debeat aliqͥd facere et illud ſit illicitum. Ueꝝ eſt. ꝙ p̄ſuppoſita erronea cōſcientia alicuiꝰ. vel obſtinatōne ī aliquo malo.tūc pt̄ eſſe ꝑplexꝰ: et tūc eligēdo alteꝝ illoꝝ.

nō excuſatur ꝓpterea a peccato. qꝛ dimitteredebuit cōſcientiā erroneā vel obſtinatōneꝫ.Sicut ſiquis faceret ſibi ꝯſcīaꝫ. ꝙ ſi nō obebit in omībꝰ ſuo ſuperiori peccet. Et ſuꝑiorſuus p̄cipiat ſibi vt dicat ꝑiuriū vel mendacium. et conſcientia ſibi dictat ꝙ debeat obebire: quia erronea eſt. nō excuſaret eū a peccato. Durante tali perplexitate dat̉ regula.di. xiij. ꝙ eligat quod extimat minꝰ malum.¶ Tercio lex nautralis hꝫ prioritatē tꝑis. eſtem̄ prior om̄i lege creata. Nā vt dīc Gratia.biſ. vj. in fi. Ius nat̉ale cepit ab exordio creature rationalis. Ius v̓o cōſuetudinis poſtnaturalem legem exordium habuit. Exquohoīes cōuenientes ī vnū ſimul ceperūt habitare. quod eo tꝑe factū creditur. quo Caÿmciuitateꝫ edificaſſe legit̉. qd̓ cum ꝓpter diluuium hoīm raritate fere videbat̉ extinctuꝫ.poſtmodum a tꝑe Nemroth reꝑatū. vel potius immutatū extimat̉. cum ip̄e cū alijs cepit ceteros opprimere. alij ſua imbecillitateeoꝝ dictōni ceperūt eſſe ſubiecti. Ius autemꝯſtitutōnis cepit a iuſtificatōnibꝰ quas dn̄stradidit Aoyſi: dicens. Si emeris ſeruū hebreum ⁊cͣ. De ip̄o ⁊ alijs qui fuerūt inuentores legū humanaꝝ apd̓ dr̄ſas natōnes. expͥmit Iſido. dicēs. v. ethimo. Aoÿſes gētis hebree primꝰ oīm diuinas leges ſacris lr̄is explicauit. Foroneꝰ rex. grecis primꝰ leges iudiciaqꝫ ꝯſtituit. Aercurius trimegiſtꝰ primꝰleges egiptijs tradidit. Salon primus legesathenienſibꝰ edidit. Ligurgus primꝰ lacedemonibꝰ iura ex Appolinis autoritate ꝯfixit.Numa Pompiliꝰ qͥ Romulo ſucceſſit in regͦprimꝰ leges romanis edidit. Deinde decē electi ſūt ex romanis qͥ leges Salonis ex librisgrecis ī latinū ẜmonē trāſlatas. xij. tabulisexpoſuer̄t. Leges at̄ redigere ī libris primꝰcōſul Pompeiꝰ inſtituere voluit. ſꝫ nō ꝑſeuerauit metu obtrectatoꝝ. Deinde Ceſar id facere cepit. ſed an̄ interfectus eſt. Noue a Cōſtantino ceſare ceperunt. ⁊ reliquis ſuccedētibus factis ex prioribꝰ imꝑatoribus cōdicēfecit. hec omnia Iſidorus diſ. vij. per totum.Lex euangelica a xp̄o bata fuit ſub Tiberioimꝑatore. ⁊ poſtea per apoſtolos diuulgatavbiqꝫ terraꝝ. Lex canonica ꝙͣtum ad canones conſilioꝝ a temporibꝰ Conſtātini ceperunt ẜm Iſidoꝝ in. vj. ethimolo. et diſ. xv. inprīcipio. Decreta ⁊ decretales epl̓e ſummoꝝpontificum quaſi a principio eccleſie ceper̄tvt patꝫ ī actibꝰ apoſtoloꝝ de deciſione circaobſeruātiam legalium.¶ Multiplex eſt bonū qd̓ lex nat̉ alis docet.¶ Capitulum ſecūdum.Acrificate ſacrificiuꝫiuſticie et ſperate ī dn̄o: ml̓ti dicunt quis oſtendit nobis bona.