CapitulumPrimum

finis quod eſt ꝓprium obiectum voluntatis.Et ex tali cauſa augetur peccatuꝫ. grauiusenim peccat cuius voluntas ex intentionepeioris finis inclinatur ad peccanduꝫ. Aliev̓o cauſe ſunt que inclinant voluntatem adpeccandū preter naturam et ordinem ip̄iusvoluntatis. que nata eſt moueri libere ex ſeipſa ſcd̓m iubitium ratōnis. ſicut ignorātia.vel que diminuūt liberum motum voluntatis ſicut infirmitas. vel violentia aut metusvel aliquid huiuſmod̓i. diminuūt peccatumet diminuunt voluntarium intantum. ꝙ ſiactus ſit omnino inuolūtarius. non habetrationem pecccati. ⁊ de his habes. xv. q. j. §.j. vbi inter cetera ponitur dictum Augu .ſ.ꝙ peccatum voluntarium uſqꝫadeo malumeſt. vt niſi ſit voluntariū. nullo modo ſit peccatum. Et in. ca. aliquos dicit augu. ꝙ reusnon conſtituit̉ qui neſcit quod fecerit. et loquitur de ſtulto. ¶ Poteſt attendi tertia diuerſitas grauitatis in peccato. ex actu ip̄iuscum enim cauſa ꝓpria peccati ſit voluntas.vt dictum eſt. et peccatum conſiſtat in actueius inordinato. quantomagis actus eſt inordinatus. tando grauius eſt peccatū. Magis autem eſt actus voluntarius et inordinatus cum opere perpetratur. ꝙͣ ſolum mētis ꝯſenſu. ceteris paribꝰ. ⁊ grauius ex conſuetudine pecccatur ꝙͣ vnica operatione.¶ Et nota ſcd̓m Petrum. ꝙ cum voluntaset opus peccati ſunt ſeparata. vtputa ſcd̓maliud et aliud tempus: ſūt diuerſa peccata.quia diuerſe aduerſiones et conuerſiones.vt ſiquis habens voluntatem deliberatā adfornicanduꝫ. furandū. occidendum ⁊ cetera.diuertit protunc ad alia. dimittens exequiillam voluntatem inde ad horam. oportunitate ſe ingerente cōmittit illa peccata. et ſicſunt diuerſa. Sed ſi volūtas et opus ſint cōiuncta vt cauſa et effectus. ſic ſunt vnū peccatum formaliter. ſed plura materialiter. qꝛeſt vna ratō deordinandi. licet plura ſint deordinata. Grauius tamen eſt peccatū actuexteriori cōmiſſum. ꝙͣ ſola voluntate. Namipſe actus exterior ꝯmuniter adauget volūtatem in malis operibꝰ ſicut ⁊ in bonis. Un̄Auguſtinus de penitē. di. ij. ſic dicit. Sicuttribus gradibꝰ ad peccatuꝫ peruenit̉. Suggeſtionē. delectatōne. cōſenſu. ita ip̄ius pec.cati tres ſunt differentie. in corde. in facto.et ī ꝯſuetudīe. tanꝙͣ tres mortes. Una quaſi in domo cum in corde conſentitur libidini. Altera quaſi prolata iam extra portam.cum aſſenſus procedit in factum. Tertia cūconſuetudinis male tanꝙͣ mole terrena premitur animus. quaſi in ſepulcro iam fetensqꝫ tria genera mortuorum dominū reſuſcitaſſe quiſquis euangelium legit: agnoſcit.hec ille. Et extra de conſue. capi. vltimo. di-

citur. ꝙ tanto ſunt grauiora peccata. quātodiutius animam infelicem detinent alligatam. ¶ Attenditur quarto diuerſitas grauitatis in peccatis ſcd̓m qualitatem circūſtantiarū. Ubi eſt ſciendum ſcd̓m Tho pͥmaſecūde. q. lxxiij. ꝙ cum vnūquodqꝫ ex eodemnatum ſit augeri ex quo cauſatur. Sicut dicit ph̓us de habitu virtutis. et peccatū cauſetur ex defectu alicuius circumſtātie. quiaex hoc receditur ab ordine rationis. ꝙ aliqͥsin operando non obſeruat debitas circūſtātias. ſequitur ꝙ peccatum per circūſtantiasnatū eſt aggrauari. Sed hoc contingit tripliciter. Uno modo inꝙͣtum circumſtantiatranſfert peccatum in aliud genus vel ſpēmpeccati. Sicut peccatum fornicatōnis conſiſtit in hoc. ꝙ homo accedit ad non ſuam.Sed ſi addatur hec circumſtantia. vt illa adquam accedit ſit vxor alterius. tranſferturiam in aliud genus peccati .ſ. in iniuſticiaꝫ.inꝙͣtuꝫ homo vſurpat rem alterius. Et ẜmhoc adulteriū eſt grauius ꝙͣ fornicatō. Sedtalis circumſtantia que mutat ſpecieꝫ ꝙͣuisper reſpectū ad actum in ſe .i. actum naturepoſſit diciᶠ circumſtantia. non tamen ꝓprie ꝑreſpectū ad ip̄m peccatū. ꝙͣtum ad ſuam ſpeciem ſeu actum moralem. nam circumſtantie peccati ꝓprie ſunt accidentia. que reperiūtur circa ip̄am eſſentiam actus peccati. ſeuſpeciem ad quam perducitur per predictācircumſtantiam. Secundo modo circūſtantia non aggrauat peccatū. ita ꝙ trahat ip̄min aliud genus. ſed ſolū quia multiplicat ratōnem peccati. Sicut ſi prodigus det quādonon debet et cui nō debet. multiplitius peccat eodem genere peccati. ꝙͣ ſi ſolum det cuinon debet. et ex hoc ip̄o peccatū fit grauius.Sicut etiam egritudo ē grauior que pluresꝑtes corporis inficit. Tertio mō circūſtantia aggrauat peccatum. ex eo ꝙ auget deformitatem ꝓuenientem ex alia circūſtantia.Sicut accipere alienum ꝯſtituit peccatumfurti. Si autē addatur hec circumſtātia vtmultū accipiat de alieno: eſt grauius peccatum. ꝙͣuis accipere multum vel parum de ſenon dicat rōnem boni vel mali. hec ibi. Excepto illo modico quod dictum eſt in primomembro. vbi incipit. Sed talis. vſqꝫ ad ſecūdum membrum. Et ex his habes declaratōnem et determinatōnem gloſe que habeturdi. iiij. ſuper. cap. homo. vbi ponitur duplexopinio de circumſtantijs peccati. quorūdaꝫſ. dicentium ꝙ circūſtantie non aggrauantpeccatum. ſed ſolum contemptus. qui deprehenditur maior vel minor ſcd̓m omiſſionemplurium vel paucorum circumſtantiarumdebitarū. Alia opinio eſt ꝙ circūſtantie ip̄ehabeāt aggrauare ip̄am. Et iſtam ſecundaꝫtenet Tho. et alij theologi prima reiecta.