PrimumCapitulum
Pomo at̄ pōt ꝯſeq̄ ꝑfectā ⁊ vniuerſalē bōitateꝫ. qꝛ p̄t̄ adipiſci bt̄itudinē. Sed tn̄ qͥa ēin pltimo gͣdū ẜm naturā eoꝝ quibꝰ ꝯpetitbeatitudo. Ideo multis et dr̄ſis oꝑantibꝰ acp̓tutibꝰ ſeu potētijs indiget aīa humana adꝯſequendā hmōi ꝑfectā bonitateꝫ. Angelisv̓o mīor dr̄ſitas potētiaꝝ ꝯpetit. In deo at̄nō eſt aliqͣ potētia vel actio p̄ter eiꝰ eſſētiā.Eſt etiā alia rō qͣre aīa hūana ē ī diuerſitate potentiarū: videlꝫ. qꝛ eſt ī cōfinio corꝑaliū ⁊ ſpūaliū creaturaꝝ. ¶ Sciendū etiamẜm. b⁊ho. vbi ſupͣ. ꝙ q̄dam oꝑatōes aīe ſūtq̄ exercēt̉ ſine organo corꝑali vt intellige̓ ⁊velle. Un̄ potētie q̄ ſūt haꝝ oꝑatōnū principia. ſūt in aīa vt ī ſubiecto. Quedā v̓o actōnes ſūt aīe q̄ exercēt̉ ꝑ organa corꝑalia: ſicut viſio ꝑ oculū ⁊ auditꝰ ꝑ aureꝫ. Et ſil̓e deoībꝰ alijs oꝑatōibꝰ ſēſitiue ⁊ nutritiue ꝑtis.Et potētie q̄ ſūt haꝝ oꝑatōnū prīcipia. ſt̄ īꝯiūcto vt in ſubiecto ⁊ nō ī aīa ſola. Un̄ ph̓sin li. de ſomno ⁊ vigilia dīc. ꝙ ſentire nō eſtꝓpriū aīe. neqꝫ corꝑis. ſꝫ ꝯiūcti. Dicūt̉ autēoēs potētie eſſe aīe nō ſic̄ ſubiecti: ſꝫ ſic̄ prīcipij. qꝛ ꝑ aīaꝫ ꝯiūctam ht̄ ꝙ tales oꝑatōespoſſit oꝑari. Fluūt gͦ om̄es potētie etiā ſenſitiue ⁊ vegetatiue ab eſſentia aīe ſicut a pͥncipio. Sūt em̄ q̄daꝫ ꝓp̓etates naturales eiꝰ.ſꝫ ſubiectū eſt cā ꝓp̄oꝝ accidētiū. dn̄ et poīt̉ſubiectū ī diffinitōe accidentis. ¶ Notandūetiaꝫ ꝙ oīs actio ꝓcedit ab aliqͣ potētia et ēcirca aliqd̓ obiectū ſeu materiā. potētia em̄ẜm id ꝙ ē potētia ordinat̉ ad actū et diuerſificat̉ ẜm dr̄ſaꝫ rōnē actꝰ. Et actus diuerſificat̉ ẜm dr̄ſam rōeꝫ obiecti. Quia eī alid̓eſt color inꝙͣtuꝫ obiectū viſus. aliud ſonusinqͣtū obiectū auditꝰ. Ideo dr̄ſa oīno actioeſt videre ab audire. et qꝛ diuerſa rō actōisvtriuſqꝫ. ideo etiā potētie dr̄ſe vnde ꝓcedūtilli actꝰ. Potētia at̄ aut eſt actiua aut paſſiua. Actio at̄ ꝓcedēs a potētia actiua aliomodo ſe ht̄ ꝙͣ ꝓcedēs a paſſiua. erga ſuū obiectum. Comꝑat̉ eī obiectū ad actū potētiepaſſiue ſicut principiū et cā mouens: colorem̄ inqͣtū mouet viſū eſt principiū viſioīs.ſic et intelligentia eſt potentia paſſiua. Adactū at̄ potētie actiue ꝯꝑat̉ obiectū vt terminꝰ ⁊ finis. ſicut augmētatiue v̓tutis obiectum eſt ꝙͣtū ad ꝑfectū qd̓ eſt finis augmētiEt ex his duobꝰ actio recipit ſpēꝫ .ſ. ex pͥncipio vel fine ſeu termīo. Et ſic ē neceſſe ꝙpotētie diuerſificēt̉ ẜm actꝰ et obiecta.¶ Quinqꝫ ſūt genera.§. vj.potētiarū ẜm ph̓m in. ij. de aīa: videlꝫ. degetatiuū. ſēſitiuū. appetitiuū. ẜm locū motiuūet intellectiuū. Pro cuiꝰ declaratōne dīc bt̄ꝰTho. in. j. ꝑte. q. lxxviij. arti. j. ꝙ genera podentiaꝝ diſtinguūt̉ ẜm obiecta actuū ipſarum. Quāto .n. potētia eſt altior tāto obiectū vniuerſaliꝰ reſpicit. Obiectū at̄ oꝑatōis
aīe triplici ordīe pt̄ ꝯſiberari. Alicꝰ em̄ potentie aīe obiectū ē ſolū corpꝰ aīe vnitū. Ethoc genus potētiaꝝ dr̄ vegetatiuū. Nō em̄vegetatiua agit niſi ī corpꝰ cui vnit̉ aīa. Eſtalid̓ genus potētiaꝝ qd̓ reſpicit vniuerſaliꝰobiectū .ſ. om̄e corpꝰ ſēſibile. ⁊ nōſolū corpꝰcui aīa vnit̉. Eſt alteꝝ genꝰ potētiaꝝ. quodadhuc reſpicit vniuerſaliꝰ obiectū .ſ. nōſolūcorpus ſēſibile ſꝫ etiā om̄e ens. Et ex hoc pꝫꝙ iſta duo genera potētiaꝝ hn̄t oꝑatōꝫ nōſolū r̄ſpectu rei ꝯiūcte: ſꝫ etiā extrinſece reireſpectu. Cū at̄ oꝑans oporteat aliqͦ modoꝯiūgi ſuo obiecto: ncc̄e eſt rē extrinſecā q̄ ēobiectū oꝑatōis aīe. ẜm duplicē rōeꝫ ad aīmaꝫ ꝯꝑari. Uno mō ẜm ꝙ nata eſt ꝯiungiaīe ⁊ in aīa eſſe ꝑ ſuā ſil̓itudinē. Et ꝙͣtū adhoc ſūt duo genera potētiarū. Sēſitiuū reſpectu obiecti minꝰ cōis. qd̓ eſt corpꝰ ſenſibile. Et intellectiuū quod eſt reſpectu obiecticōiſſimi qd̓ eſt ens vniuerſale. Alio mō resextrinſeca que eſt obiectū oꝑatōis ꝯꝑat̉ adaīaꝫ. ẜm qd̓ ip̄a aīa inclinat̉ et tēdit̉ in remip̄aꝫ exteriorē. Et ẜm hāc oꝑatōnē ſūt duogenera potentiaꝝ. Unū .ſ. appetitiuū ẜm qd̓aīa ꝯꝑat̉ ad rē extrinſecā vt ad fineꝫ qͥ ē pͥmū ī intentōe. Et h̓ appetitꝰ qͥ dr̄ appetitꝰ aīmalis. diſtinguit̉ ab appetitu nat̉ali. Appetitus em̄ naturalis eſt inclīatō cuiuſlibꝫ reiad aliqd̓ ex natura ſua. Et ſic naturali appetitu q̄libet potētia deſiderat ſibi ꝯueniēs. ſꝫappetitus aīalis ſeqͥt̉ for̄aꝫ app̄henſiuā. Etad huiꝰ appetitū requirit̉ ſpālis potētia aīeet nō ſufficit ſola app̄henſio. Uiſus eī nat̉ aliter appetit viſibile. ſolū ad ſuū actū .i. advidēdū. Aīal aūt appetit rē viſā ꝑ appetitū.nō ſolū ad vidēdum: ſꝫ etiaꝫ ad alios bſus.¶ Alid̓ genꝰ potētiaꝝ eſt motiuū ẜm locū.ꝓut .ſ. anīa ꝯꝑat̉ ad rem exteriorē ſicut adterminū oꝑatōis et motꝰ. Ad ꝯſequēdū em̄aliqͥd deſide̓atū ⁊ intentū om̄e aīal mouet̉.et ꝙͣuis ſenſus ⁊ appetitus ſint principaliamouētia ī aīalibꝰ ꝑfct̄is. nō tn̄ ſenſus ⁊ appetitus inqͣtū hmoi etiam ſūt ſufficiētia admouēdū. niſi ſuꝑadderet̉ eis aliqͣ virtꝰ. Nā īimmobilibꝰ aīalibꝰ eſt ſenſus et appetitꝰ nōtn̄ hn̄t vim motiuā. Hec at̄ vis motiua. eſtnō ſolū ī appetitu ⁊ ſenſu vt ī oꝑante motū.ſed ī ip̄is ꝑtibꝰ corꝑis. vt ſint abilia ad obediēdū appetitui aīe mouētis. hec. bTho.Potētiaꝝ aūt anime. §. vij.rōnalis cū qn̄qꝫ ſint genera ẜm ph̓m ī ſcd̓ode aīa. et oīs actio hūana ab his ꝓcedēs. tūcbn̄ agit̉ ⁊ meritorie. qn̄ ex gr̄a ī aīa agit̉. vn̄pͣs. aīa mea illi viuet .ſ. vitā gr̄e. ⁊ ſemē meūẜuiet ip̄i. Semē ſpūale ſeu generatio aīe eſtqͥntuplex genꝰ potentiaꝝ q̄ fluūt ⁊ ſic generāt̉ ab aīa. Que tūc ẜuiūt deo. cū aīa viuitei .ſ. ex gr̄a. Pn̄t ⁊ iſte figurari ꝑ. v. talentatradita a dn̄o ẜuo ſuo Math̓. xxv. q̄ tūc du-