Libri de ſomno et vigilia Tractatus tercius.
res ſenſibiles. ita dormiens ꝑ ſomniū circa ſil̓itudīes verſat̉. qꝛ ſpeculat̉ eas tāqͣꝫ res ſenſibiles. Facit aūt hoc dormiēs pͥmo ⁊ ꝑ ſe ꝑ ſeniuꝫ cōeꝫ ad quē refluūt ſimulacravſqꝫ ad pͥncipia neruoꝝ ſenſuū exterioꝝ. Et qꝛ alij interiores ſequunt̉ iudiciū ſenſus cōis. iō ex ꝯn̄ti ⁊ alij interiores ſenſus circa hmōi vt circa res ꝟſant̉. Hn̄t em̄ actus ſuos vt ſic. qͣſi ſenſus cōis formā ſenſibiliū reꝝ ſumiſiſſet. ſenſibꝰ exterioribꝰ medijs. Scd̓a ꝑs pꝫ ex dictꝭ intextu. ☞ Arguit̉ ꝯͣ pͥmā ꝑtē. Nulla potētia cognitiuaapp̄hēdit ſpēm ſue cognitōis niſi ītellectꝰ ꝑ actū reflexū.ſꝫ ſenſus cōis ē ꝟtꝰ organica q̄ nō p̄t ſuꝑ ſe neqꝫ ſup̄ ſuāſpēm reflecti Preterea Sic circa ſpēm cognitōis ferri actu. nō ē decipi. alias ītellectꝰ actu ſuo reflexo qͦ fert̉in ſpēm deciperet̉. Ad pͥmum dd̓m ꝙ ꝓprie loquēdoſenſus cōis in ſomno nō ꝟſat̉ circa ſil̓itudinē obiectalitervt ꝓbat pͥmū argumētū. qꝛ hͦ ꝑtinet ad actū reflexū quēnulla potētia organica hr̄e p̄t neqꝫ ſuꝑ actū neqꝫ ſuꝑ pͥncipiū actꝰ ſiue ſit ſpēs aūt ſil̓itudo. ſiue ſit pon̄a Sꝫ d̓r ꝓtato ꝟſari in ſimulacris ſicut vigilās in rebꝰ. qꝛ ſicut invigilia ſenſus cōis accipit ſil̓itudinē ſuā a rebꝰ mediātibꝰexterioribꝰ ſenſibꝰ. ⁊ ita ꝟſari d̓r in rebꝰ. ſic ſenſus cōis accipit ſil̓itudinē ſeu ſpēm a reꝝ ſimulacris q̄ cū recurrūt aphātaſia cōiter dicta ſiue ab īterioribꝰ ſenſibꝰ ad ſenſumcōem etiā vſqꝫ ad pͥncipia neruoꝝ ſenſuū exterioꝝ Iō ꝓtāto ſenſus cōis ſuā ſpēm accipiens in ſomno a ſimulacria qͣſi a rebꝰ ſenſibilibꝰ d̓r ꝟſari ī ſimulacris qͣſi in rebꝰ.Quia ſicut in vigila ſenſus cōis a rebꝰ ſenſibilibꝰ formaꝫſenſibilē accipit. Ita in ſomno ſenſus cōis accipit ſuamſpēm a reꝝ ſimulacris. recurrētibꝰ ad pͥncipia neruoꝝ exterioꝝ ſenſuū. ⁊ rurſus refluētibꝰ ad ſenſuꝫ cōem. Nonreſpicit gͦ ſenſus cōis in ſomno ſuā ſil̓itudinē in eo exn̄teꝫvt rē ſenſibilē obiectal̓r cognitā. ſꝫ vt ꝑ eā app̄hēdit remſenſibilē qͣſi pn̄tē. cū tn̄ nihil pn̄s ſit niſi ſimulacrū. non are ſenſibiīi. ſꝫ a phātaſia deriuatū. ⁊ ex ea ꝑte decepº ſomnial̓ accidit. Quapropt̓ etiam nō decipit̉ ſenſus cōis. putans ſuā ꝓpriā ſil̓itudinē qͣ app̄hēdit eē rē ſenſibilē. ſꝫ qꝛꝑ illā app̄hēdit ſenſibilē rē qͣſi pn̄tē. cū tn̄ nihil ſit p̄ter ſimulacra. mō tacto ſenſum cōem in ſomno mouētia. ⁊ itaꝓ tāto ꝟſat̉ circa ſimulacra illa ſicut circa res. nō āt reſpicit ꝓpriā ſpēm ſicut rē ſenſibilē Ad ſcd̓m patꝫ ſol̓o. qꝛſenſus cōis in ſomno nō reſpicit ſuā ſpēm ſicut in id qd̓ſentit ſꝫ qͦ. Intellectꝰ āt. qꝛ hꝫ actū directū ⁊ reflexū. p̄t ꝑſpēm ītelligibilē ītelligere actu directo. ⁊ etiā eā ītelligereactu reflexo ſine falſitate. ſi actu reflexo ītelligat eā nō eēom̄iqͣqꝫ rē ītelligibilē. Et ſic ſi ponat̉ ꝑ īpoſſibile ꝙ ſenſus cōis ſentiret ſuā ſpēꝫ obiectal̓r nō deciꝑet̉. qꝛ eā ſentiendo nō iudicaret eē rē ſenſibilē. ſꝫ id qͦ res ſenſibil̓ cognoſcit̉. ☞ꝰ Arguit̉ ꝯͣ ſcd̓aꝫ ꝑtē. Uidet̉ ꝙ abeūtibꝰ ſenſibilibꝰ nō maneat ſenſibiles ſil̓itudines in ſenſu exteriori.qꝛ in hͦ differt exterior ſenſus ab īteriori. eo ꝙ ſenſus exterior apprehēdit formā ſine materia. ſꝫ nō ſine pn̄tia materie ſicut īteriores. Quia in abſentia rei ſenſibil̓ manetſil̓itudo in īteriori ſenſu Preterea Spēs ē in ſenſu ſicut imago rei in ſpeculo. Imago āt in ſpeculo nullatenusmanet abſente re obiecta vn̄ ꝓceſſit imago. gͦ in abſentiaſenſibil̓ manere nō debebit ſpēs ſenſibil̓ in ſenſu. Adpͥmū dd̓m ꝙ Areſto. ꝓprie intēdit on̄dere ꝑ ſigna ꝙ maneant ſil̓itudines in aīa abeūte ſenſibili. qꝛ abeūte ſenſibili a ſenſu exteriori remanet ſil̓itudo ſenſibil̓ plus abſtracta in īterioribꝰ ſenſibꝰ .ſ. imaginatīa ⁊c̄. Ueꝝ vt ex ſignis Areſto. in lr̄a poſitis haberi p̄t etiā ad modicū tꝑ̄smanēt in exteriori ſenſu. ſꝫ nō ſimpl̓r ⁊ ꝑ notabile tp̄s ſic̄
manēt in īteriori ſenſu. Un̄ qͣnto ſil̓itudo ſenſibil̓ fueritimmaterialior ⁊ a materialitate ſeꝑatior tāto ip̄a fit ſtabilior ⁊ in abſentia ſui ſenſibil̓ magꝭ ꝑmanēs Ad ſecundū dd̓m ꝙ nō ē ſil̓e. qꝛ imago ſolū in ſuꝑficie fit ſpeculi. ⁊ nō vlteriꝰ ẜm qͣndā ſpūalitatē penetrat. ſe formalit̓diffundēdo ẜm quēdā modū ſeꝑatiorē ⁊ īmaterialioreꝫ.Hoc āt accidit in diffuſione imaginis a re ſenſibili. qꝛ ipſa nō ſiſtit in organo ſenſus. ſꝫ ꝑ neruū in ſpū a ſenſu cōiemiſſo diffundit̉ vſqꝫ ad ſenſum cōem. in qͦ et ſi nō maneat ꝑfecte niſi in pn̄tia ſenſibil̓. īꝑfecte tn̄ manet. ⁊ ꝑfectiꝰqͣꝫ in exterioris ſenſus organo. Eſt em̄ ſpūalitatꝭ analogia q̄dā in eodē abſtractōis gradu. qͣ imago ſenſibil̓ ſuſcepta in pn̄tia materie. diuerſimode ſpūaliter diffundit̉ aſenſu exteriori ꝑ neruū ſuū vſqꝫ ad ſenſuꝫ cōeꝫ. qͥ cū exterioribꝰ ſenſibꝰ ꝯuenit in latitudine vniꝰ gradꝰ abſtractōnis. qͦ in pn̄tia materie ꝑcipit ſuū ſenſibile ſicut exteriores ſenſus. Et ꝓpt̓ hͦ Areſto. iſtd̓ declarādo dat ſil̓e decirculatōibꝰ in aqͣ ex incidētia lapidis in ip̄aꝫ Sicut em̄ceſſante motu lapidis in aquā ꝓiecti. circulatōes ab īuicem naſcunt̉ Ita motu incidētie ſenſibil̓ in ſenſuꝫ exteriorem fit ſil̓itudo in ip̄o. ex qͣ ſimplici diffuſione naſcit̉ ſil̓itudo in ſenſu cōi. ⁊ ex ea fiūt reſolutōne diffuſionis ſil̓isimagines ⁊ ītētōes in reliqͥs poſterioribꝰ ſenſibꝰ. etiā euaneſcēte ſil̓itudine ex organo exterioris ſenſus. Et qꝛ ꝑfecte ⁊ ſimpl̓r nō manet imago ī organo exterioris ſenſusin abſentia ſenſibil̓. iō īꝑfecte ꝑ eā cognoſcit ſenſibile ī abſentia ſua. modꝰ em̄ app̄hēſiōis ſenſus ſeqͥt̉ diſpōeꝫ imaginis. Minor ꝓpō qͦ ad pͥmā ꝑtē ptꝫ ex dictis ph̓i inlr̄a ⁊ maxime vltimi capl̓i. Et ꝯfirmat̉ ꝑ ſil̓e de aqͣ. Naꝫimago in aqͣ mota apparet diſtorta. In aqͣ qͥeta apparetrei imaginate ꝑ oīa ꝯformis. Cū gͦ organa interioꝝ ſenſuū aliqn̄ multitudine ⁊ fortitudine euaporationū fumaliū inqͥetent̉ ⁊ turbent̉ in eis vniformiter imagines apparere neq̄unt. Et qꝛ imagines vehunt̉ in aīali ſpū. iō ẜᵐꝙ ſpūs ille fuerit purior ⁊ ꝯplexionatior ceterꝭ appareretimago exp̄ſſior. Un̄ dupl̓r ꝯtingit imagines ab imaginati ꝑfecta ꝯformitate deficere .ſ. in figura ⁊ colore. Exmotꝰ īordinatōe variat̉ figura imaginis. ſꝫ ex nimia groſſitie ſpūs deficit ꝯformitas coloris. Unde nigre imagines horride apparēt qͥbuſdā melācholicis ita vt aſſeratſe qn̄qꝫ vidiſſe demonia in ſomno ꝑ ſomnia. Scd̓a parsmanifeſta eſt qͣntū ad modū eſſendi realē quē aliū hꝫ imago ⁊ res imaginata. ſꝫ tn̄ qͦ ad ſub̓am videt̉ Alb̓tus inpluribꝰ locis velle imaginē cū re cuiꝰ ꝓprie imago ē nondifferre. ſꝫ identificari. ꝑ ſub̓am dico ⁊ eſſentiā. ſicut ſenſibile lumē ē in medio. in corꝑe colorato. ⁊ in oculo vidētis. Eſt em̄ formal̓ actꝰ forme in materia exn̄tis q̄ qͣntūcūqꝫ fuerit īmerſa materie. ſe nihilo minꝰ formal̓r cōicatDixi cū re cuiꝰ ē imago. Nā ſpēs ſenſibil̓ ꝓprie eadē inſub̓a ē cū qͣlitate ſenſibili. ⁊ ſpēs imaginaria cū qͣntitate.et ītellectual̓ cū ſub̓a. qꝛ tn̄ qͣlitas ē in ſub̓a mediāte qͣntitate. iō ex ſpē ſenſibili īterior ſenſus accipit imaginatiuā.et ex his ītellectꝰ poſſibil̓ mediāte ītellectu agēte ītellectualē. De qͦ reſolutorie loqͥ nimis ꝓlixū ē ⁊ īꝑtinēs. potius de hͦ tractare ꝑtinet ad librū de aīa Cōcl̓o iſta ſeqͥtur ex p̄miſſis. qꝛ ī ſomno īuenit̉ duplex deceptio Unaē ſomnio eēntialis. Alia ē ſibi accn̄tal̓. Eſſentialis ē q̄ ēde rōne ſomnij qͣ d̓r ſomniū eſt apparitio phantaſtica indormiēte ſimpl̓r. Accn̄tal̓ q̄ ꝓuenit ex īordinato motuſimulacroꝝ ī ſomno quē efficit īpetꝰ fumal̓ euaporarōiset t̓reſtreitas ſpūs ſenſitiui. vn̄ imagīs difformitas ꝓuenit vt dictū ē. Et ex vtraqꝫ hac deceptōe nō ſolū ſenſus