Libri de ſomno et vigilia Tractatus ſecundus

qꝫ nō. Quantū ad pͥmam ꝑticulā vult in effectu hāc cōcluſionē Somni vis ⁊ potentia. eſt cauſa deceptōis ſomnialis. Quā ſic ꝓbat Quia abeunte motu ſimulacri eiꝰqd̓ eſt in pͥmo ſenſitiuo ip̄m afficiens. verū eſt dicere ꝙip̄m ſimulacrū eſt tale quale eſt choriſcus. Non eſt aūtverū ꝙ ſit hoc. ſcꝫ res ſenſibilis que exteriori ſenſu ſentit̉et ita ſimulacrū eſt in ſenſu cōmuni. ſicut forma choriſci. ſed nō ſicut verus choriſcus. Cum em̄ ille qui nuncſomniando dormit ſentiebat vigilando. nō dicebat proprium ſenſum formalē qui dijudicat vel qͥ memorat̉ remſenſibilē eſſe choriſcū vere ⁊ ẜm rem. ſed dicebat ꝑ huncſenſum formalē accipere ⁊ apprehendere illum eſſe choriſcum. ita ꝙ ſenſus ꝑ formam choriſci in eo exiſtentemapp̄hendit veꝝ choriſcū. Sic ergo ſentiens vigilandoformam ſeu ſimulacrū d̓t ⁊ iudicat eſſe hoc ſi nō detineatur a ſanguine amentiā faciente. quēadmodū nō ſentiēsqui ſcꝫ dormit mouetur a motibus ſeu a formis q̄ ſuntin ſenſiterijs. hoc eſt in ſenſitiuis potētijs cui videtur ꝙſimulacrū ſil̓e ſit ip̄i quod verum eſt ⁊ quod vere ſentit̉.et ita ſomnus hanc deceptōem facit. Et tanta quidemeſt hec potentia ꝙ nos hec latere facit.Quēadmodū igitur ſi quem lateat ſuppoſitus digitus oculo nō ſolum apparebit ſed ⁊ putabitur eſſe duo quod eſt vnū. ſi vero nō lateatapparebit qͥdem. nō putabitur aūt ſic ⁊ in ſomnis ſi ſentiat qͥdeꝫ qm̄ dormit ⁊ paſſionē in quaeſt ſenſus dormitōnis apparet qͥdem. Dicit ātqm̄ videtur qͥdem in ip̄o. vt choriſcus. non eſtaūt choriſcus Sepe em̄ dormiendo d̓t aliquidin anima qm̄ ſomniū eſt quod apparet. ſi ꝟo lateat qm̄ dormit nihil ꝯtradicit phantaſieHic ꝯſequenter in hac ꝑticula declarat quō hec deceptio aliquādo lateat ⁊ quandoqꝫ non. Et hoc ꝑ ſimile. dicens ꝙ quēadmodū igitur eſt in ſuperius inductisſimilibꝰ deceptōnis ſenſuū in vigilia. ſic eſt in ſomno Siem̄ lateat aliquem ꝙ digitus ſit ſuppoſitus oculo vnumapparebit duo. ⁊ nō ſolum apparebit duo. ſꝫ etiam tuncputabitur vnum eē duo. Si vero nō lateat tunc apparebit id qd̓ vnū eſt eſſe duo ſed nō putabit̉. Sic etiā accidit in ſomno. Nam ſi adeo tenuis ſit ſomnꝰ. ꝙ ſentiat ſedormire ⁊ ꝑcipiat paſſionē ſomnialē ip̄ius dormitōnisqua ligatus eſt ſenſus cōmunis eius. tunc apparet quidem ſomniū. ſed nō decipitur ip̄e. qꝛ nō videtur ei ita eēimmo dum ſomniat ꝯtradicit ſomnio ⁊ d̓t ſomniū videri in eo vt quaſi eſſet choriſcus cum tamē nō ſit choriſcus in rei veritate. Sepe em̄ hoc contingit ꝙ aliqͥs dormiendo d̓t illud quod ſibi apparet ſomnium eſſe ⁊ nō reiveritatem. Si autē lateat eum ꝙ dormit tūc in nullo cōtradicit phantaſie ſomniali.Ꝙ aūt vera dicimus ⁊ ꝙ ſunt motus phantaſtici in ſenſiterijs manifeſtū ſi qͥs attendēs tētet memorare que patimur dormiētes qͥdem etexꝑgefacti. Interdum em̄ que apparent idoladormienti aſpiciet exꝑgefactus eſſe motꝰ in ſenſiterijs. qͥbuſdam em̄ iunioꝝ ⁊ om̄ino ꝑſpicientibus ſi ſint tenebre idola apparent multa. que

mouent̉ ita vt velent frequenter timentesIſtud eſt quintū capitulū tractans de ſomnij quidditate ſeu definitōne ⁊ eius explanatōne. Et diuiditurin duas partes. In pͥma p̄mittit quedam ſeruientia adꝓpoſitum ſcꝫ ꝙ motus phantaſtici ſint in ſenſiterijs ſeuorganis ſentiendi. In ſcd̓a infert definitōnem ſomnijScd̓a ibi (Ex his itaqꝫ) Quantum ad pͥmam partemvult ph̓us in effectu hanc concluſionē. Motus phantaſtici ſunt in organis ſentiēdi. Quam ſic ꝓbat. Namſi quis diligenter attendens que patimur dormientes ⁊exꝑgefacti ſomniando. ⁊ tentet reuocare ad memoriammanifeſtū erit ꝙ vera dicimus ⁊ ꝙ motus phantaſticiſint in ſenſitiuis organis. quia interdū exꝑgefactus idola que apparuerūt ip̄i dormienti ꝑ ſomnium. aſpiciet ineiſdem organis in quibus fuerunt tempore ſomni Sedin qͥbuſdam hoc manifeſtius patet. ſcꝫ in iuuenibꝰ. Naꝫillis quādo vigilant ⁊ in tenebris exiſtendo ꝑſpiciūt nihil niſi tenebras. plurima idola erumpunt ⁊ apparere incipiunt in interioribꝰ organis. ita ꝙ horreant̉ ex eis ⁊ timentes ſe tegant ⁊ velent. ⁊ videtur eis inquit Albertus ictus datusEx his itaqꝫ vniuerſis oportꝫ ſyllogizare ꝙeſt ſomniū phantaſma qͥdem aliquod ⁊ in ſomno. Nam que mō dicta ſunt idola nō ſunt ſomnia neqꝫ ſi quid aliud ſenſibꝰ ſolutis videtur. neqꝫ qd̓ in ſomno phantaſma om̄e. Nam pͥmū qͥdem aliqͥbus accidit ⁊ ſentire aliquo mō. ⁊ ſonos. ⁊ lumen. ⁊ ſapores. ⁊ tactū. languide qͥdeꝫet veluti delonge. Iam em̄ in dormiendo reſpicientes ⁊ mox excitati quod debiliter videbantlumen lucerne dormientes vt arbitrabant̉ exꝑgefacti ſtatim cognouerūt ꝙ lucerne erat. ⁊ gallorū. ⁊ canū debiliter audientes vocē. exꝑgefacti manifeſte cognouerūt. qͥdam vero ⁊ reſpondent interrogati. Cōtingit em̄ ⁊ vigilare ⁊ dormire ſimpl̓r altera exiſtēte ⁊ alteꝝ aliquo modoineſſe quoꝝ nullū ſomniū dicendū. Sed neqꝫquecūqꝫ in ſomno qͥdem fiunt vere intelligentiep̄ter phātaſmata. Sed phantaſma quod eſt amotu ſimulacroꝝ cum in dormiendo ſit ⁊ in eoꝙ dormit hoc eſt ſomnium.In ſcd̓a parte huius capituli ſyllogizādo infert ſomnij definitōnem dicens ꝙ ex vniuerſis nunc dictis ſyllogizare oportet ꝙ ſomnium eſt phantaſma aliqd̓ in ſomno ſeu apparitio phantaſtica in dormiente ſimpl̓r. Quaꝫdefinitōnem explanando d̓t ph̓us ꝙ ſomnium non eſtphātaſma ſeu phātaſtica apparitio niſi ī dormiēte ſimpl̓iNā qꝛ idola q̄ diximꝰ iuuenibꝰ accidere in tenebris nonſunt ſomnia. eo ꝙ nō dormiūt. Neqꝫ aliqd̓ idolū. phantaſma. vel phātaſtica apparitio ē ſomniū apparēs hisrum ſenſus ſoluti ſunt ad vigiliā. etiā ſi foris nihil ſentiant. neqꝫ ſomniū ſimpl̓r. dd̓m e phātaſma ī ſomno qͣlicūqꝫ. ſꝫ in ſomno ſimpl̓r. Aliqn̄ em̄ accidit tenuiter dormientibꝰ in pͥncipio ſomni aliqua ab extrinſeco ſentire. ſonūvidelꝫ ⁊ lumē. ⁊ ſaporē. ⁊ tactū. ⁊ hoc lāguide valde. veluti īmutati ſint delonge ab ip̄is dictꝭ ſenſibꝰ Quod to-