rei preterite et abſentis. ſcd̓m quid vero preſentis.
¶ Ad quartā dd̓m ꝙ lꝫ qͥlibet interior ſenſus eſſe poſſitſenſibil̓ abſentis ⁊ p̄teriti. nō tn̄ vt p̄teriti ⁊ abſentis. ſedpotius vt pn̄tis vt dcm̄ eſt. ¶ Ad qͥntā dd̓m ꝙ paſſio inmēoria a pͥmo ſenſitiuo nō eſt niſi mīſterialit̓. ⁊ nō eſt a pͥſenſitiuo ꝑ repn̄tatōem ſui obiecti ꝓprij vel forme ſenſibilintētionaliter in pͥmo ſenſitiuo exntis. ſed eſt ab ip̄o īſtrumētalit̓ originalit̓ ꝑ imp̄ſſionē ꝓprij obiecti ip̄ius mēorieqd̓ eſt ſenſibile in p̄terito ſenſatū. qd̓ licet nō ſit tn̄ fuit. itaeius p̄t eſſe aliqͣ imp̄ſſio ex actione quaꝫ habuit in p̄teritoper ordinē in diuerſis potentijs apprehēſiuis. et proximepatit̉ inſtrumētaliter a virtute eſtimatiuaIncidūt dubia circa textum expoſitū. Primū eſt. Utrum futura ſint ſenſibilia.¶ Et videt̉ ꝙ ſic. qꝛ inuenit̉ q̄dā potētia ſenſitiua pn̄tiuꝫq̄dā p̄teritoꝝ ſicut mēoria. gͦ quedā erit futuroꝝ. ⁊ ita futura erūt ſenſibilia ¶ Scd̓o. Bruta aīalia ītellectu carētia futura cognoſcūt ⁊ circa futura ſibi ꝓuidēt. vt ptꝫ deformicis q̄ colligunt̉ in domibꝰ ſuis ꝑcipiētes pluuias futuras ¶ Tercio ſic. Si futuroꝝ nō eſſet ſenſus nō poſſitaliū haberi aliqͣ noticia. hūana ſaltē. qm̄ oīs noticia hūana eſt vel ſenſitiua. vl̓ mīſterialit̓ ea cooꝑante naſcit̉ ¶ Inoppoſitū eſt auctoritas ph̓i in textu dicētis. ꝙ pn̄tiū ē ſenſus. ⁊ p̄teritoꝝ mēoria. futuroꝝ aūt eſt opinio vel ſcīa ſperatiua. ¶ Sol̓o non. qꝛ nihil eſt ſenſibile niſi ſit natū mouere ſenſum. ſed futura neqꝫ exteriorē neqꝫ interiorē ſenſum mouere pn̄t. gͦ nō ſunt ſenſibilia. Minor ꝓbat̉. qꝛ futurū in ſe nō eſt. ſed ſolū in cā. ⁊ ita nō p̄t ꝯgnoſci ꝑ ſil̓itudinē ꝓpriā. ſed ſolū ꝑ ſil̓itudinē cauſe inquantū cā ſic ꝑ ſuāſil̓itudinē ꝯgnita refert̉ in cauſatū futurum. qd̓ nō fit niſicollatōe ⁊ relatione cauſe ad cauſatū. Sꝫ ſic ꝯferēdo cognoſcere ſolū ꝑtinet ad intellectū ſeu potentiā intellectualē. ſenſus em̄ nō eſt vnū alteri cōferre Nec eſt ſil̓e de p̄terito. qꝛ p̄teritū manet in ſenſu ꝑ picturā ex p̄terito derelictam. vn̄ lꝫ p̄teritū vt preteritū nō moueat ſenſum mouettn̄ inquantū aliqn̄ fuit pn̄s. ¶ Ad rōnes. Ad primā dicendū. ꝙ nō valet ꝯn̄a. vt pꝫ ex dictis. qꝛ futura nō ſufficiūt mouere ſenſum ſicut pn̄tia ⁊ p̄terita ſed ſolū moueniſenſum in cāſenſibili ex qua nō poteſt ſenſus in effectumapprehēſiue moueri. cū hoc ſit diſcurrere qd̓ rationis eſt.¶ Ad ſcd̓m dd̓m. ꝙ illa nō cognoſcūt niſi in pn̄ti ſicutin vapore. calore. vel aliquo hmōi. ⁊ hoc non ꝓprie. ſed ſolum aliquo inſtinctu nature ex qͥbus ſignis p̄ſentibꝰ de futuris quodā naturali inſtinctu circa futura que non cognoſcunt̉ operant̉. ¶ Ad terciā negāda eſt ꝯn̄tia. qꝛ futura p̄cognoſci pn̄t ꝑ intellectū ad ſenſum ꝯuerſum qͥ affectus eſt vel afficit̉ ſil̓itudine cauſe vn̄ futurus effectus vtneceſſario vel vt in pluribꝰ ſequi cognoſciturSecundum dubiumQuādifferēter futurū dicit̉ a ph̓o opinabile ⁊ ſperabileSol̓o ẜm Albertū. futura opinabilia ſunt que expectantur ſolū vt vera. Sperabilia aūt ſtꝭ q̄ expectant̉ vt proficua. Exēplū pͥmi vt eclipẜ ſolis vl̓ lune vl̓ terremotꝰ ⁊c̄Exemplū ſcd̓i. vt fertilitas anni. victoria belli. vel hmōi.Sub ſperabilibꝰ aūt timēda ꝯtinēter q̄ expectant̉ vt mala ⁊ nociua. Eſt em̄ q̄dā ſcīa ſperatiua ſicut qͥdā mathematicoꝝ dicūt diuinatōem eē ſperatiuā ſcīam. ⁊ eā maxime q̄ eſt ꝑ aſtroꝝ pōem ⁊ motū. eo ꝙ illa ſuꝑ certiora fundat̉ pͥncipia. Sunt aūt tales necromātia hydromantiapyromātia. chiromātia. geomātia. ⁊ aerimatia. Un̄ hec
dictio mātia idē eſt ꝙ diuinatio. ⁊ ꝯponit̉ cū alijs dcōibꝰet ſyllabis ad ſignificandū diuerſaꝫ ſpēm artꝭ diuinatiueTerctum dubium eſtQuādifferēter intellectus ⁊ ſenſus cognoſcūt tp̄s ¶ Solutio Alb̓ti. Tēpus ſentit̉ dupl̓r. Uno mō in ſe ẜm ꝙ eſtnūerus motus ẜm pͥus ⁊ poſterius. ⁊ ſic intellectus ⁊ intellectū hn̄tia cognoſcūt tēpus. Alio mō ſentit̉ tp̄s in tēporali ⁊ nō ꝑ ſe. ⁊ tunc ſentit̉ ſub determinata tꝑis drn̄a.ẜm quā adiacet rei tꝑali. ⁊ hoc eſt obſcure ꝑcipere tempus. Et ſic ſentit̉ in p̄terito qn̄ res p̄terijt ſicut oues ⁊ capre vertunt̉ ad caulas. cognoſcētes caulas vbi habitauerunt in tꝑe p̄terito. ⁊ formice colligunt̉ in domībꝰ ſuis ꝑcipiētes pluuias in futuro. Sed tn̄ minꝰ ſentiūt bruta futurū qͣꝫ p̄teritū. ſentiūt em̄ p̄teritū ꝑ picturā p̄teritoꝝ q̄ſunt in ip̄is. futura aūt nō p̄ſentiūt niſi ſigno aliqͦ pn̄ti ſicut vapore vel calore vel aliqͦ hmōi Et ita videt̉ dd̓m detꝑe ſicut de nūero. Sicut em̄ bruta aīalia ꝯgnoſcūt nūerū ẜm eſſe materiale. Intellectualia āt ⁊ rōnalia ẜm eſſeformale. Ita etiaꝫ ẜm eē materiale ꝯgnoſcūt bruta tp̄s.ſed nō ẜm eē formale. qūo cognoſcit̉ ab intellectū hn̄tibꝰ.Un̄ dupl̓r intellectꝰ vt ex pͥoribꝰ et nūc dictis colligi p̄ttp̄s ꝯgnoſcit. pͥmo ẜm rōem ſue eēntie ⁊ qͥdditatis. ſcd̓oẜm rōem determinataꝫ cuiuſlibet ꝑtis tꝑis ẜm ꝙ inuenitin pͥmo motu ⁊ ẜm ꝙ extrinſecus alijs qͥbuſlibet tꝑalibꝰapplicat̉. Et hoc ſecūdo mō intellectus nō intelligit tempus niſi ꝑ cōuerſionē ad ſenſum memorie. ⁊ ꝯn̄ter ad pͥmū ſenſitiuū poteſtatiue exteriores cōtinenteQQuartum dubium eſt.Utrū neceſſe ſit quēlibet intelligentē phātaſmata ſpeculari. ¶ Sol̓o. quēlibet hūanitus intelligentē neceſſe eſt (licet drn̄ter) phātaſmata ſpeculari. Dixi hūanitus intellugentē. qꝛ ſube ſpūales ſeꝑate intelligūt ſine phātaſmatuꝫſpeculatōe. Et ſil̓r hō poſtqͣꝫ ſtudio virtutū ⁊ exercitio intellectualis oꝑationis ſingula infra ſe q̄ ſunt de pͥncipalivniuerſi cōſtitutōe intellexerit. ⁊ adepto toto lumīe intellectꝰ agētis ad ſe ⁊ ad ſeꝑata ꝯpleta ⁊ iocūda reditione redierit. tūc em̄ ad modicū tp̄s ⁊ ſubito ad modū raptus aliqn̄ ſine phātaſmate ſe ⁊ ſeꝑatas cōtuet̉ ſub̓as. oīno a phātaſmatibꝰ auerſus. Sed an̄ ſtatū hmōi pauciſſimus ꝯuenientē nccārio intelligit ꝑ ꝯuerſionē ad phātaſmata. Et hoc dupl̓r. Primo ſcꝫ ex ꝑte intellectus intelligētis. Scd̓o ex ꝑte rei intelligibil̓. Ex ꝑte intellectus. qꝛintellectui noſtro accidit eadē paſſio q̄ accidit deſcriptioni. vt d̓t. p. in textu. hoc eſt diſcrete ⁊ diſtincte ꝯgnitioni.q̄ fit inqͥt Alb̓tus qn̄ applicat̉ vl̓e ꝑticularibꝰ. vt ex ꝓprijsꝑticulariū habeat̉ diſtincta ꝯgnitio. et iō etſi intellectꝰ vtintellectus q̄ntitatē intelligat ẜm ſe abſolute ẜm rōem ⁊qͥdditatē qͣntitatis. ⁊ nō ẜm ꝙ eſt qͣntitas ſic vel ſic figurata. tn̄ qn̄ reducit qͣntitatē ad res. diſcreta cognitōe. tūcponit an̄ oculos qͣntitatē. qꝛ refert eā ad rem figuratā tali vel tali figura que rebꝰ cōpetit pͥus ꝑ ſenſum acceptis.Et hec paſſio adeo vehemēter ſeqͥtur intellectū poſſibilēqͥ ex ſenſu noticiā accipit ꝙ Dionyſius ariopagita d̓t qn̄aliqͥs intelligit aliqd̓ diuinoꝝ ip̄m adaptat ad qͣntitatē ⁊figurā in qͥbus manifeſtat̉ ꝑ actū ſuū. ſicut motorē intellectiuū attribuimꝰ figure circulari ſimplici mote ab ipſoEt de hͦ plenior ⁊ ꝓfundior reſolutio circa. iij. de aīa dari hꝫ. Ex ꝑte aūt rei intelligibil̓ ncc̄e eſt phantaſmata ſpeculari qn̄ intelligibilia ſtꝭ ſub ſenſibilibꝰ ꝯditionibꝰ. cuiuſ-
F ij