Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Tracta. iij. De ſenſibilibus ẜm in ſenſuſunt

velut diapaſon in diapente niſi ſicut vnum ſentiatur. Sic aūt vna ꝓportio extremitatū fit aliter autē non. Erit em̄ ſimul hic quideꝫ multi adpaucum. vel imparis ad parem. Hic aūt pauciad multum. vel paris ad imparem. Si ꝟo plꝰadhuc diſtant abinuicē differunt coelementaliter qͥdem dicta. in alio autē genere qͣꝫ que in eodem genere. Dico autē puta dulce album voce coelementaria. genere autē alia. dulce vero anigro multo ampliꝰ ſpē differt qͣꝫ album Adhuc vtiqꝫ minus cōtinget ip̄a ſimul ſentire qͣꝫgenere. Quare ſi non hec. nec alia.In hoc tercio vltīo capl̓o ph̓us mouet ſoluit terciā queſtionē ꝯpetit ſenſibilibꝰ ẜm actu ſunt ī ſenſu actū ſentiendi ꝑficiūt. Et diuidit̉ in tres ꝑtes pͥncipales In pͥma mouet queſtionē. In ſcd̓a reprobat qndāfalſam ſolutōem. In tercia ponit ſolutōem verā incidētaliter ſoluēdo qͣndā difficultatē de indiuiſibili. Scd̓aꝑs tāgit̉ ibi ( āt qͥdā eoꝝ) Tercia ibi (Igit̉ ẜmindiuiſibile) Quātū ad pͥma ꝑtē mouēdo qͣſtionē terciā d̓t Qꝭ ſit qͥdā obiectio ſiue difficultas An ꝯtingatduos ſenſus ī eodē īdiuiſibili tꝑe ſentire Et ſiue ꝑte negatīa q̄ſtionis. Arguit ph̓s tribꝰ rōibꝰ vl̓ qͣttuor. Quaꝝ pͥma īnitit̉ duabꝰ ſuppōnibꝰ Quaꝝ pͥma queāpliꝰ in de ſomno vigilia tractari hꝫ. ē. motꝰ maiordepellit minorē. Quā ꝓbat a ſigno. vehement̓ ī aliqd̓ intēdētes vl̓ timētes vl̓ multū ſonū audiētes. viſibile ſuꝑ oculos delatū vident. Scd̓a ſuppō. Senſibileſimplex meliꝰ ſentit̉ qͣꝫ idē mixtū alio. ſicut vinū intꝑatuꝫ ſeu mixtū fortiori motu mouet guſtū qͣꝫ mixtūaqͣ vel alio. Sil̓r mel magꝭ ſentit̉ intꝑatū qͣꝫ tꝑatū mixtuꝫ. Et color magꝭ ſentit̉ īmixtꝰ qͣꝫ mixtꝰ Et ſil̓r nota ſiue vox ſimplex acuta magꝭ mouet ſenſuꝫ auditꝰ qͣꝫ diapaſon ē vox mixta ꝯͣrio. Et huiꝰ ſuppōnis ē. qꝛſenſibilia ſil̓ mixta obſcurāt ſeiuicē alterat̉ vnū ab alioTalia ſenſibilia ſic ſe obſcurātia ſunt illa ex qͥbꝰ mixtisvnū aliqd̓ fieri p̄t. Et in talibꝰ vnūqd̓qꝫ miſcibiliū minꝰfit ſenſibile ꝓpt̓ mixtionē altero. qꝛ ab vno qͦqꝫ aliquidaufert̉ Iſtis ſuppōnibꝰ ſic p̄miſſis format̉ pͥma ſic Siſenſibilia diuerſa ſil̓ ſentirent̉. vel eqͣlis ꝟtutꝭ ſtꝭ ī mouendo ſenſuꝫ. tūc ſi fuerint ſenſibilia vniꝰ generꝭ neutrū illoꝝ ſenſibiliū erit ſenſibile. qꝛ vnū obſcurabit alteꝝſꝫ mixtū aliqd̓ ex vtriſqꝫ ꝯͣrijs ſenſibilibꝰ vniꝰ gn̄is adinuicē ſunt miſcibilia ſicut ſunt ſenſibilia eiuſdē gn̄is qͦꝝvltīa extrema ꝯͣria ſunt. ſic ſentient̉ ſil̓ plura ſꝫ vnumixtū Si ꝟo fuerint diuerſoꝝ ſenſuū ſicut acutū albūet fuerint eq̄fortia ī mouēdo ſenſus ſuos. mutuo ſe īpedient extermīabūt ſe. Neqꝫ mixtū. qꝛ ſenſibilia diuerſo:ſenſuū neq̄unt miſceri. vt non miſcet̉ albū acuto neq̄ex eis fit vnū aliqd̓ accn̄s ē ſubiecto. Si ꝟo diuerſa ſenſibilia ſiue eiuſdē gn̄is ſiue diuerſoꝝ geneꝝ fuerintineqͣlis ꝟtutꝭ in mouēdo ſenſuꝫ vel ſenſus. tūc fortiꝰ inmouēdo faciet ſenſuꝫ pͥmā ſuppōem. ſic ſenſibile minus mouēs ſentiet̉. ꝯn̄s ſentient̉ plura ſenſibilia ſil̓ ſel̓. Scd̓a. tāgit̉ ibi Adhuc aūt. p̄t ſic formari. Duo ſenſibilia eiuſdē ſenſus p̄t ſil̓ ſentire aīa ipſovno ſenſu. ſi ſint ip̄a ſenſibilia duo mixta. vt acutū etgraue. pn̄t ſil̓ ſentiri ab aīa duobꝰ ſenſibꝰ ſenſibiliadiuerſoꝝ ſenſuū. Cōſequētia pꝫ. qꝛ magꝭ ſil̓ pn̄t mo-

tus ſenſibiliū duoꝝ vniꝰ ſenſus ꝓpt̓ maiorē ꝯuenientiaꝫqͣꝫ duoꝝ ſenſuū .ſ. auditꝰ viſus. An̄s ꝓbat. qꝛ diuerſorum ſenſibiliū ſunt diuerſe ſenſatōes. ſꝫ vniꝰ ſenſus ſil̓ etſemel ē niſi vna ſenſatio. qꝛ vniꝰ rei p̄t ſil̓ ſemelniſi vnꝰ ſenſus ſeu vna oꝑatio. Un̄ vnꝰ nūero ſenſus ē actōe ſentiendi vnꝰ ē. Spē ꝟo vnꝰ ē. ꝟtute ſpecificāte vnꝰ ē. ſicut vna ꝟtus ē viſus. alia auditꝰ. Et ꝓpterea ſi vnꝰ nūero ſenſus ſeu ſenſatio ſit actōne ſentiendivnꝰ ē pn̄t plura ſentiri vt plura. ſꝫ ſi ſil̓ ſentiant̉. ſentientur vt mixta. Et ſi ſentiunt̉ vt cōmixta. erunt duoſenſus nūero ẜm actū ſentiendi. lꝫ vnꝰ ẜm naturā potentie. Tercia tāgitur ibi (At vero ſi ea) p̄t ſic formariImpoſſibile ē vt dictū ē vno ſenſu ſentire ꝯͣria ſeu diuerſa cōmixta ſub rōe vniꝰ. palā īpoſſibile ē ſenſibilia diuerſoꝝ ſenſuū ſicut albū dulce ſil̓ ſemel ſentiri Con̄aet an̄s patēt ex dictꝭ. lꝫ aīa vna nūero exn̄s vna virtus aīe videat̉ ſil̓ iudicare ſunt ſil̓ in vno ſubiecto ſpēdiuerſa ẜᵐ formā ſenſibilē ſicut dulce albū in lactetn̄ facit niſi diuerſas ꝟtutes. vt vna vis aīe ſenſuscōis facit diuerſas potētias ſenſitiuas exteriores. vna ſcꝫ viſus. ē illiꝰ ſcꝫ albi nigri. Alia videlꝫ guſtē alteriꝰ .ſ. dulcis amari. oīm hoꝝ ſil̓ ē ſenſus cōis Potentijs em̄ coelementant̉ ſua ſenſibilia. vt ſicut guſtusdulce ſe hn̄t ita viſus albū. ſicut ſe hn̄t guſtꝰ amaꝝita viſus nigrū. Et qꝛ huiꝰ rōis fundamentū idē ē cup̄cedēti. qͥdā textū hūc trāſeūtes ponūt hāc terciārōem. Quarta ẜm aliqͦs ē tercia tāgit̉ ibi (Ampliſi ꝯͣrioꝝ motꝰ) Et ē in effectu talis. Cōtrarioꝝ motꝰſunt contrarij. ꝯtraria āt in eodē atomo ſeu vno tempore eſſe non poſſunt. ergo immutatōnes contariorumſenſibilium in eodē ſenſu non poſſunt. Et ſic relinquit̉ duo ſenſibilia eiuſdē gn̄is ſunt vel ꝯͣria ſimpl̓r ſil̓ etſemel in eodē ſenſu ab eodē ſenſu ſentiri pn̄t Un̄ſub guſtu ſunt dulce amaꝝ ſil̓ ſentiri pn̄t. ſil̓rſunt ꝯͣria ſe ſꝫ ꝑticipatōe extremoꝝ vt media non pūtſil̓ ſentiri vt int̓ albū nigꝝ ſunt media qͦꝝ vnū plus albihꝫ alteꝝ nigri. ſic illoꝝ extremoꝝ ꝑticipatōne ꝯͣriant̉Sil̓r d̓r de alijs ſenſibilibꝰ alioꝝ ſenſuū. Cōmixta āt exꝯͣrijs ſentiri pn̄t ab vno ſenſu inqͣꝫtū diſtincta ſunt ſꝫtm̄ ẜm ꝓportōes ſunt ẜm hn̄t rōem alicuiꝰ vniusmedij ẜm certā ꝓportōem ex extremis ꝯſtituti. ſicut diapaſon audit̉ ſicut vnū aliqd̓ mediū ex extremis reſultāset ſil̓r diapēte. Si āt qͣlitates ſenſibiles plus drānt iſtisꝯͣrijs medijs ꝯͣrioꝝ. ſicut qͣlitates diuerſoꝝ ſenſuū ſunt vniꝰ gn̄is ſꝫ diuerſoꝝ. tāto minꝰ vno ſenſu vidēt̉poſſe ſentiri. ſicut dulce albū ſunt voce coelemētariagn̄e āt alia. dulce ꝟo nigꝝ adhuc multo āpliꝰ dn̄t qͣꝫalbū dulce. minꝰ ſil̓ ſentiri pn̄t. qͣꝫto em̄ plus dn̄tqͣlitates ſenſibiles tāto minꝰ vident̉ ſil̓ vno ſenſu ſentiripoſſe. Et ſi qͣlitates ſenſibiles ꝯͣrie eiuſdē gn̄is pn̄tſil̓ ſentiri nec qͣlitates diuerſoꝝ geneꝝ diuerſoꝝ ſenſuūQd̓ āt dicūt qͥdā eoꝝ circa ſymphonias ſil̓ qͥdē ꝑtingūt ſoni. Uident̉ āt deciꝑe latent tp̄s inſenſibile fuerit vtꝝ recte d̓r vl̓.Forte em̄ vtiqꝫ dicet aliqͥs non ex hoc putareſil̓ videre audire. qꝛ intermedia tꝑa latent hisAut non hoc verum.Cōſequent̓ in ſcd̓a ꝑte huiꝰ capl̓i ph̓s ponit reprobat qͥndā falſam ſolutōem ad queſtionē ſuꝑiꝰ motā Etdiuidit̉ in duas ꝑticulas. In pͥma recitat. In ſcd̓a re-