Tractatus lecundusDe ſenſipiū exteriorileꝫ

vnione reſultaret color. qꝛ diaphanū nō hꝫ ſe ſicut potētia vel materia ex qua reſpectu coloris. ſicut corpus incōſtitutōe hoīs. ſꝫ hꝫ ſe ſolū vt materia in qua. vt dictū ēIta ꝙ ꝑſpicuū terminatū eſt ſubiectū quo. ip̄ius coloris. Et ꝓpterea d̓t Albertꝰ ꝙ potiꝰ totū eē coloris ē alteꝝ ip̄oꝝ. ſcꝫ ip̄m lumen ſic vel aliter a determinato ꝑſpicuo ꝑticipatū. Sed ꝯtra. Lumē eſt qualitas prima nō hn̄s ꝯtrariū ⁊ accidit ſibi eē ꝑticipatū. Sꝫ coloreſt qualitas ſcd̓a hn̄s ꝯtrarietatē ſub ſe. ⁊ eſſe ꝑticipatūeſt ſibi eſſentiale. Sol̓o Ueꝝ eſt ꝙ lumē ẜm ſe et inſui puritate nō ē color vt ꝓbat argumentū tn̄ lumē ꝑticipatū eſt color. Un̄ d̓t Albertꝰ ꝙ lumē nō ē hypoſtaſcoloris niſi vt ꝑticipatū. Loquendo aūt magis ꝓprie videtur potius color actus vel qͣlitas ſcd̓a reſultans ex ꝑticipatōe luminis in ꝑſpicuo terminato ſic vel ſic qͣꝫ ꝙ ſitlumen ꝑticipatū. qꝛ lumē ꝑticipatū eſt qͣlitas pͥma. ſꝫ exeius participatōe reſultat qͣlitas ſcd̓a. Un̄ nō eſt ꝯͣrietas coloris ex lumine cui nihil ꝯͣriat̉. ſꝫ ex ꝯͣrijs diſpoſitōnibꝰ ꝑſpicui q̄ ſunt opacitas ⁊ trāſparētia ꝑtiū determinati corꝑis in ſuꝑficie ꝯtinēte Sꝫ ꝯtra. d̓t Areſto. intextu ꝙ lumē ſit color ꝑſpicui Sol̓o Loqͥtur h̓ de cōlore cōiter. Uel dd̓m ꝙ ſit p̄dicatio cauſalis. qꝛ lumenin ꝑſpicuo terminato eſt cauſa colorisSextum dubium eit.An color habeat eſſe in tenebris. Et videt̉ ꝙ ſic exopinione vulgi. Preterea Colorē qualitas ꝑmanēsīmo eſt paſſibilis qͣlitas ⁊ ſolū aliqn̄ ē paſſio vt qn̄ cauſatur ex paſſione tranſeunte ſicut rubedo ex verecūdia.Sol̓o Diſtinguēdū eſt qm̄ vt d̓t Albertꝰ ſuꝑ. ij. de aīaColor hꝫ eē duplex .ſ. materiale ⁊ formale. Materiale ēꝑſpicuū terminatū ẜm ꝙ eſt in extremitate q̄ eſt corꝑisſuꝑficies ⁊ hoc materiale qͦdāmō fit ꝑ qͣlitates alterabiles materiā trāſmutātes q̄ſtꝭ calidū. frigidū. ſiccū ⁊ humidū. Hec em̄ diuerſimode variātia ſuꝑficiē corꝑis terminati qͣꝫtū ad diaphanietatē ſeu ꝑſpicuitatē in eo exn̄tēdiuerſos inducunt colores. Et tn̄ ẜm veritatē nullū horum ē ꝟe de rōne formali ⁊ qͥdditate coloris Hoc mōde colore loquēdo dicimꝰ colores eē in tenebris ⁊ coloreeē paſſibilē qͣlitatē. Sꝫ cū hmōi potiꝰ ſit ſubiectū coloris qͣꝫ color. nō ē hmōi natū īmutare viſum. qꝛ nullū ſenſibile agit in ſenſum niſi in actu ꝑ formā. Eſſe āt formale ⁊ actuale ē a lumine qd̓ ẜm ph̓m ē hypoſtaẜ coloris. jhoc em̄ ꝙ lumē ꝑſpicuo (de qͦ nūc dictū eſt) ꝑticipat̉. reſultat actuale coloris eē ⁊ eſſentia eiꝰ. Un̄ materiale coloris. ē coloris ꝓprie dicti ſubiectū. Et qͣꝫtū ad hoc eē color nō hꝫ eē in tenebris. Et cū eē materiale coloris noningrediat̉ coloris eſſentiā vel ſub̓am. nō ē ꝓprie color. ſedē qͣlitas q̄dā ſcd̓a luminis ꝑticipatīa. Quapropt̓ nō recrit̉ lumē ſolū ad medij viſibilis illuminatōem vt qͥdā dicunt. vel ad coloris in actu exn̄tis manifeſtationē. ſed reqͥritur ad coloris qͥdditatiuā entitatē. Et ideo d̓t ph̓usꝙ color eſt motiuus viſus ẜᵐ actū lucidi. hoc ē ẜm actūeſſentialē ſeu ſub̓alem ⁊ qͥdditatiuā entitatē eius qd̓ eſtlumen. Non intrinſecū tm̄. vt qͥdam volunt quod eſt lumen ignis. Tum qꝛ ratōne talis luminis corpora ꝓprienō apparent colorata. ſed potius lucida ſeu noctilucētiaTum etiam. qꝛ lumen tale cum habeat ꝓ ſuo ſubiectoꝑſpicuum eſſet in extremitate corꝑis ⁊ ꝑ ꝯſequens poſſet videri in tenebris. qꝛ lucida in tenebris vident̉. Sedextrinſecum eſt diffuſum ſuꝑ ꝑſpicuum terminatum.

¶ Per hoc ad obiecta. Ad pͥmum dd̓m ꝙ vulgus loquitur de colore improprie. appellando materiale coloris ip̄m colorem. Et ꝑ hoc etiam patꝫ ſolutio ad ſecundū. qꝛ color habet material̓r eſſe ꝑmanens. ſed nō qͣꝫtum ad eſſe qͥdditatiuū. Sed tn̄ qꝛ in quibuſdā materiale nō eſt ꝑmanens et ſtabile ſed ad paſſionis impetummutat̉. ideo ex luminis incidētia in tali ꝑſpicuo fit colorinſtabilis habens ſe ꝑ modum paſſionis tranſeuntis. ſicut patꝫ de rubedine ex verecundia cauſata. In alijs ātmateriale eſt ſtabile. ⁊ ideo lumen incidens ſemꝑ conſtituit eundē colorē qui ex ea parte videtur ꝑmanens. tn̄nō eſt ꝑmanens in ſuo quidditatiuo eſſe ſed ſolū in materiali ⁊ ſic quātum ad formale ꝓprie nō poteſt dici paſſibilis qualitas ſed paſſio. Sed quantū ad materialealiquādo paſſio dicit̉ et aliqn̄ paſſibilis qualitas. Uerum tn̄ vt refert Albertus in ꝯmento inueniunt̉ quattuor opiniones ponentiū colorē habere eſſe in tenebrisqui dicunt lumen ſaltem extrinſecū nō eſſe ſubſtantiamet materiā coloris ſꝫ ſolum reqͥri ad coloris manifeſtationem. De quibus opinionibꝰ ꝓlixe tractat idem Albertus in cōmento. Prima opinio eſt dicentiū ꝙ colorſit ip̄a ꝑſpicuitas terminati corꝑis. Dicunt em̄ oīs ꝑſpicui hanc eſſe naturā ꝙ quādo cōmuniter efficit̉ puluis eius albus ſicut apparet in niue. glacie. ⁊ vitro. ⁊ criſtallo. Et hoc ex eo qꝛ cū cōminuit̉ ꝑſpicuū nulla eiꝑs alteri ꝯtinuat̉ ſed q̄libet eſt in ſeip̄a terminata ⁊ ideoefficitur puluis nō ꝑuius. Quia ꝟo ꝑſpicuū qd̓libet habet aliqͥd luminis. ideo vna pars ſuum lumē reflectit fuper alia ⁊ efficit̉ in eis lumen qͣſi calcatū ⁊ ſpiſſatū ex tali reflexione ꝑtiū ad inuicem. ⁊ ita cauſat̉ albedo vel cādor. Alij ſcd̓o dicunt ꝙ nigredo ſit certiſſima natura coloris. ⁊ ꝙ albedo ſolum accidat tranſlucēti ꝑuio. Si em̄vt inquiunt nigredo eſſet pͥuatio coloris quēadmoduꝫſuperius determinatū eſt. tunc poſſet quēlibet colorem.tingēdo de facili recuꝑare eo ꝙ pͥuatio facit ſubiectū natum forme ſubſtare. Nunc aūt ſuꝑ nigrū colorē tinctores nullū aliū tingere poſſunt ſicut ſuꝑ quēlibet aliū tingunt album Tercio ſunt alij qui dicunt om̄ia elementaꝑuia ẜm plus et minus et cū cōponunt̉ ita ꝙ minimumvnius ſit cū minimo alterius. diuiſa partiū ꝑuietas. irradiat intrinſeco lumine ſuꝑ totam ſuꝑficiē. ⁊ ꝯdenſatumſic irradians lumen in terminato corꝑe reddit colorē album. quādo ſuꝑficies minimoꝝ cōponunt̉ cōpōne plana. ꝙ vna ꝑs alteri nō emineat obtenebrando. quādo ātanguloſe ponunt̉ obumbrant ſe ꝯſtituendo colorem nigrum. Et hec opinio ꝯuenit cū pͥma iam narrata. eo ſolo excepto. qꝛ nō ponit hoc aliquod opacū ex natura ſicut pͥma ſed ex poſitōne anguloſa ꝑtium in ſuꝑficie exteriori. Alij aūt quarto dicunt ꝙ ꝑuietas om̄ino nihil factat ad colorē ſed ꝙ habeant colorē ipſa corꝑa ex ſua natura ⁊ ex ſeip̄is in ſuꝑficie ⁊ in ꝓfundo ſed qꝛ aliquādoin corꝑe ſunt pori vacui in quos penetrat lumen. iō hecvidentur intus alba ſi ſint alba. aliqn̄ aūt nō ſunt poroſaet hec nō apparent intus alba ſi ſint alba. Paꝝ opinionum pͥma q̄ eſt auicenne licet ceteris ꝓbabilior tn̄ diminuta eſt. qꝛ nō ſolū ꝯtritōe ⁊ diuiſionē ꝯtinui fit albū ſedetiam decoctōe vt patꝫ de calce ⁊ gipſo ⁊ ouis. q̄ coctura efficiunt̉ alba. Tum etiā. qꝛ nō oſtendit que ſit albedinis natura pͥma Sed ſolū oſtendit quō ꝑ diuiſionemꝑſpicui cauſetur. cū tamē corꝑa ſint alba ꝑſpicuitatē indiuiſam habētia. Tum qꝛ eſt ꝯtra ph̓m dicentē lumeneſſe ſubſtantiā ⁊ hypoſtaſim coloris. Lumen em̄ qd̓ d̓r