Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Tractatus ſecundusdē lenſibili exteriori ſcꝫ

Multi aūt erunt colores qm̄ multis contingit ꝓportionibus cōmiſceri ſibijnuicē cōmixtaet hoc quidē in numeris. Hoc aūt ẜm abūdantiam ſolum ⁊ alia eodē mō. q̄ quidē in ſecus inuicem poſitis coloribꝰ. aut de ſuꝑnatatione cōtingit dicere ⁊ de mixtis. Sed qua de cā coloꝝſpecies determinate ⁊ nō infinite. ⁊ ſapoꝝ et ſonorū. poſterius conſiderandū Quid quidē igit̉ſit color et qͣ de cā multi colores dcm̄ eſt. De ſono āt ⁊ de voce pͥus in his q̄ de aīa dictum eſt Hic ꝯn̄ter in ſcd̓a ꝑticula on̄dit qūo fiat multitudo coloꝝ medioꝝ dicēs. ꝙ multitudo coloꝝ medioꝝ cāt̉ ex mi̓tis ⁊ diuerẜ modis cōmixtōis corpoꝝ miſcibiliū ex ꝑſpicuo et opaco. Un̄ q̄dā ſtꝭ ꝯmixtōes ẜm debitā ꝓportionem. hoc eſt ẜm numeros ꝓportionabiles. vt ſcꝫ ſit triplūꝑſpicui cū ſimplo opaco. vel ecōuerſo. Quedā vero nō ſeruata debita ꝓportione in numeris. ſed ẜm ſuꝑabundātiāvnius ⁊ defectū alterius qͣlitercūqꝫ. quēadmodū ẜm primā opinionē multiplicari dicunt̉ ꝑ diuerſam iuxtapoſitionem minimoꝝ. ⁊ ẜm ſcd̓am ꝑ ſuppoſitionē vnius ad aliuꝫQuare aūt ſpēs coloꝝ determinate ſunt ⁊ non infinite. ⁊ſapoꝝ. ⁊ ſonoꝝ. ⁊ ſic de alijs ſenſibilibꝰ ſenſuū poſtea dicēdum eſt. qꝛ vna eſt rō de oībus. Epilogādo. gͦ et ꝯcludēdo in fine d̓t. qͥd ſit color ⁊ que ſit cauſa multitudinis colorum dictum eſt. De ſono autem ⁊ de voce prius ſufficiēter dictum eſt in libro de animaIncidūt dubia. PrimūAn ꝑſpicuū ſit cōe omnibꝰ corporibꝰ Sol̓o. Perſpicuitas eſt natura cōis Nō vt voluerūt platonici qͣſi a corꝑibꝰquibuſlibet ſeꝑata. ſed in oībus analogice reꝑta ꝑ quamvniuerſa corꝑa ſtꝭ lumīs capacia. Et hoc manifeſtū eſt tāin ſimplicibꝰ corꝑibꝰ qͣꝫ in mixtis. Magis em̄ ꝑſpicuū eſtcelū qͣꝫ ignis. ⁊ ignis magis qͣꝫ aer. ⁊ aer magis qͣꝫ aqua. ⁊aqͣ magis qͣꝫ terra. q̄ ſolū ẜm extremitatē ꝑſpicuitateꝫ hꝫIn ꝯmixtis ē plus qͣꝫ in terra. ⁊ minꝰ qͣꝫ in igne aere ⁊ aq.qꝛ in mixtis ꝑſpicuū eſt terreſtri opaco ꝑmixtū. ⁊ iō vtrūqꝫ ea ꝑte tēperat reliquū. Ueꝝ tn̄ ē ꝙ hec multiplex analogia generaliter ad tria genera reducit̉ Un̄ in pͥmo genere ſunt oīa lucētia vt ſol. ⁊ aſtra reliqͣ. in quibꝰ ꝑſpicuuꝫ eſtreceptiuū lumīs cū plenitudine ⁊ exuberātia. In ſcd̓o genere ſtꝭ ea q̄ ſunt media diffuſionis lumīs. ⁊ hec dicunt̉ ꝑſpicua qͣntū ad id a qͦ nomē imponit̉. qꝛ ſtꝭ ꝑuia q̄ nō ſoluꝫin extremitate ſed ꝑ longū latū ⁊ ꝓfundū lumē ſuſcipiūt.In tercio ⁊ infimo genere ſtꝭ ꝑſpicua ſolū ẜm extremitatēſuꝑficialē q̄ dicunt̉ ꝑſpicua opacitate terminata. In pͥmogenere ſunt multi gradus. Nā quedā ſtꝭ alijs magis ꝑſpicua. vt aſtra plus qͣꝫ mixta lucētia. in qͥbus dn̄atur perſpicuū ignis. ⁊ inter aſtra vnū magis altero ꝑſpicuuꝫ eſt.Un̄ ſol pͥmū gradū ⁊ ſummū ꝑſpicuitatis ꝯtinere videt̉.et ꝓpterea hꝫ lumē tanqͣꝫ qualitatē ſibi maxime naturaleꝫAlia aūt vt egregiores ph̓i dicūt lumē ip̄m hn̄t velut qͣlitatē aduenticiā. ⁊ a ſole ſolū lucēte lumē ſuſcipiūt. Sil̓r in2º gn̄e gͣdus inueniunt̉. Nā corꝑa celeſtia plus ſtꝭ diaphana p̄ter aſtra qͣꝫ ignis aer vel aq. ⁊ ignis plus qͣꝫ aer. ⁊ aerplꝰ qͣꝫ aqͣ. ⁊ hec plus mixtis Proportionabilit̓ etiā in 3º genere gradus ſunt. Nā in mixtis plus inuenit̉ qͣꝫ in terraEt ſimil̓r in mixto in quo plus eſt terre qͣꝫ alioꝝ elemen-

torum plus eſt ꝑſpicuitatis. Et ſil̓iter plus eſt ꝑſpicuitatis vbi ꝑtes eqͣliter iacent. cuiuſmodi ſunt polita qͣꝫ vbiſeſe obūbrant. Et quia ꝑſpicuitas eſt velut qͣlitas paſſiua qua proxime corꝑa ſunt capacia luminis. Ideo iuxtahanc varietatē qͣlitas lumīs diuerſimode cōuenit corꝑibꝰUn̄ pͥmi generis dicunt̉ lucida vel lucētia. ſcd̓i generis illumīata. Sꝫ tercij generis ſtꝭ colorata vel fulgidaSecundum dubiumAn potētia ꝑſpicuitatis. ⁊ lumē actus eius ꝓprius. priuscōueniant elemētis et elemētatis qͣꝫ qͣlitates pͥme tangibiles Et videt̉ ꝙ nō. quia qͣlitates elementares diſponunt ad diaphaneitatē ⁊ lumen. In ſignū cuius iuxta diuerſam diſpōem hmōi diuerſimode ſuſcipiunt̉. Et preterea ſic oporterꝫ eſſe plures qͣlitates pͥmas qͣꝫ quattuor. Sol̓o ſic. vt d̓t Albertus. ⁊ hoc natura ſaltem. Sicutem̄ lumen nō eſt ꝓprietas ignis ſed eſt cōis analoga cōmunitate corporibꝰ celeſtibus ⁊ inferioribꝰ. Ita ⁊ perſpicuitas vt dictum eſt. et ideo non conſequunt̉ qualitates elementares in elementis ⁊ elemētatis. ſed precedunt. Ad obiecta Ad primū dicendū. ꝙ negāda eſt ꝯn̄aNam raritas diſponit ad calorē. ⁊ tamē caliditas eſt qͣlitas preuia. Sil̓iter accidētia diſponūt ad ſubſtantialemformā. ⁊ tn̄ ſunt poſteriores ſubſtantiali forma. Un̄ ſicutqualitates elemētares ſunt poſteriores formis ſubſtātialibus elementoꝝ. ad quas tamē diſponūt ẜm ꝙ ſtant ſubpoteſtate ſubſtātialis agentis. generātis ſcꝫ. Ita qualitates elemētares diſponunt ad perſpicuū ⁊ lumen inquantum diſponūt ad ſubſtantiale formā elementoꝝ. quā talis vel talis ꝑſpicuitas cōſeqͥtur cui tale lumen proportionatur. Ad ſecundū dicendū. ꝙ ſolum ſunt qͣttuor qualitates prime alterabiles ẜm quas corpora ſenſibiliter ininuicem tranſmutant̉. ſunt tamen plures qualitates prime ſimpliciter. Unde lumē eſt qualitas pͥma ſimpliciterin his in qͥbus inuenitur. cui ſicut ꝓpria potentia ꝑſpicuūꝓportionat̉. ⁊ ꝓportionabil̓r dici p̄t de opacitate q̄ qͦdāmōcōtrarie opponit̉ diaphano ſeu ꝑſpicuo ꝙ ſcꝫ priꝰ naturainueniat̉ in terra qͣꝫ frigiditas ⁊ ſiccitasTerctum dubtum eſtAn definitio coloris a ph̓o in textu aſſignata ſit ſufficiēset bona. Et videt̉ ꝙ non. quia extremitas genere differt a colore. ⁊ ꝑſpicuū ſpecie. vtrunqꝫ ergo inſufficienterin definitione coloris ponit̉. Secūdo. Corpora ſunt colorata ad intra. ergo nō eſt extremitas ꝑſpicui. TercioCorpus terminatū eſt alterius generꝭ a colore. quia ſubſtantia eſt. ergo male definitur per corpus terminatum Quarto. Fruſtra ponit̉ termīato. quia quodlibet corpus cum ſit finitum. eſt terminatū figura. que eſt quantitatis forma ex terminatione quātitatis derelicta. Solutio ſic. Quoniā vt infra patebit color cōſtituit̉ ex lumīeet diaphano velut ex actu ⁊ ꝓpria potentia. ex lumine velut actu. ⁊ diaphano velut potētia. Non quidem ex quocūqꝫ diaphano. ſed opacitate terreſtri terminato qd̓ noneſt preuiū. neqꝫ ẜm totum. ſcꝫ longū. latum. et profunduꝫilluminabile. ſed dūtaxat ẜm longū ⁊ latū ſuꝑficialiter. gͦcum hec tanqͣꝫ coloris principia in hac dicta definitioneponantur ipſa vtiqꝫ ſufficiens eſt et bona. Formale em̄ſeu actus tangit̉ in hoc qd̓ d̓r extremitas. ⁊ potētia propria in hoc qd̓ d̓r ꝑſpicui in corꝑe terminato vel determinato. Ad obiecta. Ad pͥmū dd̓m ꝙ extremitas