Druckschrift 
De civitate dei : [Mit Kommentar von Thomas Waleys und Nicolaus Trivet]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

ſic appellari. Racio eſt. dicit aug̓. ne nimia credereturexcellentia angeloꝝ ꝓpter qn̄a hoīes colerēt eosꝙͣ deos ſuos. vnde et ſi appellari poſſent dij ꝑticipationē. ſicut hoīes appellant̉. tamē dij hominun̄ pn̄tdici ſicut demones dij gentiū appellant̉ qꝛ a gentibꝰcolunt̉. Tercō ibi. illud vero qd̓ nos ⁊cͣ. on̄dit inplatonici a nobis quo ad ea que de angelis bonis tenemus diſcordant. Intelligit vero hic platonicosapulciū et ſuos ſequaces cuius opinio de mediatōnedemonū reprobata eſt diffuſe tam in hoc libro ꝙͣſupͣ libro. viij. Et infra. Nunc ergo ⁊cͣ. Imponit finem huic libro ꝯtinuās ea que dicta ſunt in hoc libroad ea que dicenda ſunt in libro ꝓximo ſequēti.Aniū certa ſnīa ⁊cͣ. Hic īcipit liber decimus in quo btūs augͥ on̄dit āgeliboni non ſunt colendi cultu latrie. necip̄i hoc deſiderant. Et ꝯtinet liber iſte.xxxij. capitula. quoꝝ pͥmuꝫ eſt quaſiꝓhemiale. In quo duo facit. naꝫ pͥmoreducit ad memoriā q̄daꝫ ſuꝑiꝰ ꝑtractata libro. viij.faciēs de ip̄is breuē mentōnem vt ad ſequētia ſe cōtinuet. Facit aūt mentōem de diuerſitate opinionū circa beatitudinē quā poſuit libro. viij. ca. viij. Item deelectōne platonicoꝝ ceteris ph̓is de quā eodem libro habet̉ capl̓o. x. Item de cultu multoꝝ deoꝝ. etdemonū cōtra quē diſputatū eſt eodē libro a ca. xiij.vſqꝫ ad finē libri. Scd̓o ibi. nūc videndū ac diſſerēdum ⁊cͣ. on̄dit que reſtant in hoc libro agenda. fac̄hic tria. pͥmo on̄dit quid reſtat diſſerendū. Et patet lr̄a. Scd̓o ibi. hic eſt em̄ diuinitati ⁊cͣ. on̄dit penuriā ſermonis latini quo deberemus expͥmere cultuꝫſoli deo eſt exhibendus. qua penuria greci non laborant. habent em̄ vocabulū vnū qd̓ eſt latria. qd̓ in latinū trāſlatum eſt idē qd̓ ſeruitus. ſed tn̄ in hoc ē dr̄aquia greci vocant latriā niſi ſeruitutē illā que ſolideo debet̉. a qua ȳdolatria dicit̉ ẜuitus talis ydolisexhibita. In latino vero vtimur noīe ẜuitutis generalius. et ita eſt de alijs noībus latinis. quibus in grecocorreſpondēt vocabula īportātia cultū vel ẜuitutemſoli deo exhibendū ſicut declarat exempla de multisvocabulis vtputa de hoc vocabulo cultus qd̓ etiamad ea que hoībus fiunt extenditur. dicitur em̄ a colēdo qd̓ multipliciter accipit̉. qn̄qꝫ accipit̉ eo qd̓facimus ſuꝑioribus quos honore multū frequentamus. qn̄qꝫ eo qd̓ facimus circa ea. que nobis ſubiecta ſunt. a quo dicunt̉ quidā agricole. quidā coloni.quidā incole. et quidā celicole. quaſi celi coloni id eſthabitatores. eo virgilius dicit libro pͥmo eneidos loquēs de cartagine ſic. vrbs ātiqua fuit tirij coluere coloni. ffuit aūt cartago tirijs ꝯdita et inhabitata. ꝓpt̓ qd̓ virgilius vocat ciues tirios colonos ſicdictos ab incolendo .i. īhabitando. a etiam quedaꝫciuitates dicunt̉ colonie. Contingit em̄ qn̄qꝫ populūciuitatis alicuius ſic exc̓reſcereūt faciat quaſi examenfilioꝝ more apū. cui multitudini ſufficit ciuitas.ideo recedēs inde alibi condit ciuitatē nouaꝫ. Talisvero ciuitas vocatur colonia pͥoris ciuitatis. Alio tn̄ dicitur colonus ille in terra illa genitus ē quamſub certa ꝯditōe vel pacto colit ab agricultura ſic dictus. Igitur colere multa ſignificat que hijs verſibus ꝯtinentur. Agros rus formā ſuperos colit atqꝫparentes. Hos arat. hos habitat. ornat. honorat. amat. Sicut aūt eſt de vocabulo cultus. ita ē de vocabulo religionis et pietatis vt declarat. Tercio ibi.que itaqꝫ latria ⁊cͣ. ꝓponit illud qd̓ de tali cultū oīnoeſt tenendū ſcꝫ ſoli deo exhibendus ē cultus latriequocūqꝫ noīe vocet̉ et boni angeli qui eodeꝫ obiectobeati ſūt quo et nos. volunt quod eundem colamꝰ qͣꝫIet ip̄i colunt.Ad eſt nobis vllus ⁊cͣ. In hoc ca. ij. īcipit tractatus huius libri et on̄dit ſpecialiter in hoc capituloſeu libro qūo platonici p̄cipui nobiſcū ꝯueniūt in hoc aliunde ſunt beati angeli et hoīes. qd̓ in p̄cedēticapl̓o reliquit quaſi diſcutiendū. Et ideo qͣntum adpertinet eſt ꝯtra platōnē diſputandum. Et patettotum capitulū.Ve cum ita ſint ⁊cͣ. In hoc ca. iij. oſtendit beatusaug̓. ex dictis in p̄cedenti ca. platonici haberent ꝯcedere tantū vnus deus colendus eſt cultulatrie ſi vanitas aut timor populi ꝯtrarium ſapientisip̄os retraheret.Vic nos ẜuitutē ⁊cͣ. In hoc ca. iiij. on̄dit aug̓.voli deo debet̉ ſeruitus que grece latria diciturcuius proprijſſimus actus eſt offerre ſacrificium.nam cetera fere oīa que deo extrinſecus exhibemꝰ adhonorandos hoīes trāſlata ſunt. Et facit in hoc capitulo duo. quia pͥmo oſtendit qūo offerimus deo ſacrificiū ſpirituale. vbi infra ſic dicit. Hunc ergo religentes vnde et religio ⁊cͣ. dicit tullius. religioſus a religendo appellatur. quia retractat et tanꝙͣ religit eaque ad cultū diuinū ꝑtinent. yſidorus vero libro. ix.ethimologiaꝝ dicit religio appellatur eo eamvni deo religamus animas noſtras ad cultū diuinumvinculo ſeruiendi. qd̓ verbum ꝯpoſitum eſt a religēdo id eſt eligendo. vn̄ d̓r religio quaſi eligio. Secundo ibi. q̄cunqꝫ igit̉ īmortalis ⁊cͣ. on̄dit ſoli deoofferendū ſit ſacrificiū etiā corꝑale.Vis aūt ita deſipiat ⁊cͣ. In hoc ca. v. on̄dit beatꝰaug̓. quare ſacrificiū a deo acceptat̉. Et facitduo. quia pͥmo docet acceptat̉ quia deo ſit vtileſed quia nobis expedit. Secundo ibi. nec qd̓ ab antiquis ⁊cͣ. oſtēdit qūo ſacrificia veteris teſtamēti erātdeo grata et ſacrificantibus vtilia. videlicet qͣtenusſignā erāt ſacrificij ſpūalis. Et pꝫ totū.Romde verū ſacrificiū ⁊cͣ. In hoc capl̓o. vj. on̄dit beatus aug̓. quid ſit veꝝ ſacrificiū. et oſtendit veruꝫ ſacrificiū eſt omnē qd̓ deo offertur ſiue ſitopus bonū relatū in deū tanꝙͣ in finē vltimuꝫ ſiue ſitcorpus ſiue anima. aut totus homo. ſeu tota ꝯgregatio. Et patent omnia.tus aug̓. on̄dit angeli boni nolūt ſibi ſacrificiErito illi in celeſtibus ⁊cͣ. In hoc capl̓o. vij. beaum fieri. tum quia ſunt ciues noſtri tuꝫ quia nobis miniſtrant. tum quia ſcriptura ſacra quā ip̄i miniſtrauerunt hoc ꝓhibet. omnia alia huius capituli ſatis patent. et cetera.Am nimis vetera ⁊cͣ. In hoc capitulo. viij. btūsEaug̓. oſtendit quo ſacra ſcriptura que ꝓhibuitſacrificari alteri ꝙͣ vni deo ſit miraculis ꝯfirmata. inter que miracula ponit flammā celitus apparentē inſacrificio abrahe qd̓ retractat in ſcd̓o libro retractationuꝫ. eo ip̄a ſolūm viſione ſibi mōſtrata fuit. Dehoc ſacrificio et eius ſignificatōne tractat inf̓ca libro.xvj. capitulo. xxiiij. Similiter īter miracula ponit. x.plagas egipti de qͥbus dicit magna diſpoſi ōe miſterioꝝ ꝯplete ſunt. De hijs ꝟo oroſius loqū libro.vij. Comꝑat em̄ decēm ꝯtradictōnes pharaonis aduerſus moyſen decem ꝑſecutōnibus xp̄ianis illatis. etdecem plagas egiptōrum decem calamitatibꝫ romanoꝝ xp̄ianos ꝑſequentiū. ut patet ibi di. fuſe.Ec et alia ⁊cͣ. In hoc capitulo. ix. oſtendit beatꝰaug̓. dicta miracula ſūt facta artem aliquā illicitā puta magicā. ſed potentiā diuinā. Et facit in hoc capitulo duo. quia pͥmo negat a dictis miraculis duplicē artem magicā. nam magia .i. ars magica ẜm magos in duo genera diuidit̉. Eſt em̄ vnumgenus qd̓ vocat̉ goethia quā attribuūt maleficis. qꝛvt dicunt malefici ea vtunt̉. et eſt ars deteſtabilis etnociua. de dictū fuit libro. viij. capitulo. xix. Aliudgenus vocat̉ theorgia. a theos qd̓ eſt deus. et ergeqd̓ eſt oꝑatio quaſi diuina oꝑatio. et hanc artem dicūt eſſe laudabilē. Scd̓o ibi. nam et porphirius ⁊cͣ.ſequitur dicta porphirij platonici magni. de iſto ſecundo genere artis magice. videlicet theorgia. Et diuiditur iſta pars in duo ẜm duo dicta porphirij hic