¶ Sacre pagine ꝓfeſſoꝝ ordinis p̄dicatorumThome valoīs et nicolai triueth ī libros beati auguſtini de ciuitate dei Comentaria feliciter inchoantB¶ Cuminis impetus letificat ciuitatem dei. In pͣs. fons ſapiētieverbū dei reſidens in excelſisꝑ dona ſua ꝓcedens. in quatuor capita ſe diuiſit. ſcꝫ in quatuor flumina. de quibꝫ ſcribit̉ecc̄iaſtici. xxiiij. Ego ſapientiaeffudi flumia dū mentibꝫ qͣtuor doctoꝝ eccleſie. quibus ſpecialiter in expoſitōeſacre ſcripture ꝯtulit pnͥcipatum copioſiſſime aquasſapientie ſalutaris infudit. quas tn̄ mirabili diſpoſitione ſic ꝑ ſpūm ſuum diſtribuit qd̓ anthonomatice ꝑquādam excellētiam. ſenſū hyſtoricū bt̄o Hieronimoſenſū moralem ſeu tropologicū beato gregorio. ſenſum allegoricū bt̄o ambroſio. ſenſū vero anagogicuꝫbt̄o auguſtino ꝯmiſit. Inter quos ſenſus anagogicꝰid eſt ſurſūducens videlicet ad ſuperna. p̄rogatiuamobtinet dignitatis. ꝓpter qd̓ beato auguſtino ſpecialiter ꝯuenit iuxta illud ecciaſti. xlvij. Impletꝰ eſt qͣiflumen ſapīa. nam quēadmodum beatus ioh̓es euāgeliſta alios euangeliſtas. ſic et beatus auguſtinꝰ cēteros doctores antecellit. Quāuis igitur p̄dicta flumīaquatuor ab altitudine montiuꝫ eternoꝝ deſcendantcuꝫ impetu et id̓o neceſſe ſit de eis illud pͣs. verificarieleuauerunt flumina dn̄e eleuauerūt flumīa vocē ſuāfluuius tn̄ quartꝰ cuius nomē eſt eufrates. qd̓ interpretatur frugifer id eſt doctrina bt̄i auguſtini quaſiab altiori ꝓueniens qūo ad libros de ciuitate dei abip̄o ꝯſcriptos. ꝑ ciuitateꝫ ſanctā hieruſalē .i. eccleſiāmilitantem decurrēs venit cum impetu fortiori cuiusimpetus ciuitatem dei letificat nō ſolū qꝛ potuꝫ ſuauiſſimum ſibi pr̄at. ſed etiaꝫ quia ꝯtra impugnatoreshoſtiles ip̄am ꝓtegit et defenſat. ꝓpter hoc em̄ aduerſario huiꝰ ciuitatis dici poteſt illud ecc̄iaſtici. iiij.noli reſiſtere ꝯtra faciē potentis. et ne coneris cōtraictum fluuij. Cum ergo ſint huius fluminis aque ſuauiſſime ⁊ ſalubres. ciues tn̄ huius ciuitatis ſanctiſſimemultos hoc ꝯtriſtat. ꝙ acceſſus ad eas p̄cipue in primis. x. libris multum videt̉ difficilis. Atam fluuiꝰ ipſequaſi puteꝰ altus eſt. et ī quo hauriant pauci habēt.¶ Propter qd̓ ego frater thomas ordinis p̄dicatoꝝanglicus natione. cupiēs p̄fatam difficultatem ſaltēꝓ parte auferre. ⁊ de p̄dicto fluuio haurire volētibꝫacceſſuꝫ facilem p̄parare. ꝯfiſus in eius auxilio qui ꝓfunda fluuioꝝ ſcrutatur et abſcondita ꝓducit. ī lucēexpoſitioneꝫ quādam ſuꝑ. x. libros pͥmos de ciuitatedei in quibꝫ eſt maior obſcuritas ꝙͣ in ſequētibꝫ ꝓpt̓hyſtoriaꝝ et fabulaꝝ multitudinē paucis notaꝫ cōpoſui. loca planiora trā ſiliens. obſcuritatibꝫ vero magis inſiſto p̄mittens quedaꝫ quaſi ꝓhemialiter quead intelligentiā dictoꝝ libroꝝ neceſſaria videntur.Quoꝝ quedam ꝑtinent ad cauſam ip̄oꝝ effectiuam.quedam vero ad eoꝝ materiam et ꝓcedendi moduꝫſeu formam ¶ Circa vero cām effectiuā libroꝝ de ciuitate dei ſciendum eſt ꝙ beatus auguſtinus ſicut colligi poteſt ex hijs que ip̄emet dicit infra libro. xix. capitulo vltimo libros de ciuitate dei ſcripſit circa ānūa miſſione ſpūſſancti. cccxcj. Cauſa vero que mouit ipſum ad ſcribēdum fuit vt reprimeret blaſphemias cōtra xp̄m inſurgentes ꝓpter hoc ꝙ tꝑibus xp̄ianoruꝫvrbs romana a gothis capta fuit Et ꝓpter alia malaque tam vrbi ꝙͣ alibi etiam extra vrbe xp̄ianis ꝑ gentem gothoꝝ ſūt illata. Ob hoc em̄ multi ꝯtra xp̄m ⁊nomen xp̄ianum inſurrexerunt et cultū falſoꝝ deoꝝcultui xp̄iano p̄ferebant aſſerentes ꝙ dū populꝰ romanus cultui multoruꝫ deoꝝ fuerat deditus non eſtpaſſus talia qualia tꝑibus xp̄ianis a gothis. Vt at̄.p̄miſſa et ea de quibꝫ beatꝰ auguſtinus in libro de ciuitate dei facit mētionem plemus intelligantur ponāp̄fate captionis vrbis hyſtoriam quaꝫ ꝓſequunturpaulus dyaconus ī libro. xij. hyſtorie romanorum. etoroſius libro. vij. de oreſta mūdi. ¶ Eſt autē ī pͥmisſciēdum ꝙ ẜm yſidoꝝ libro. ix. eth̓iaꝝ. gens gothorum eſt gens fortis ⁊ bellicoſa corꝑis mole ardua etarmoꝝ genere terribilis. Et ſcd̓m eundē libro. xiiij.gothia eſt pars europe ꝓpe daciam. Cuius populusgothi appellantur qui ẜm papiā. gete. et olim getuli appellabātur hij vero ẜm oroſium tꝑe valentis imꝑatoris qui fuit arrianus de ſedibus ſuis expulſi ꝑ hunos venerūt in ytaliam in multitudine copioſa vt ſibiacquirerent nouas ſedes. Erat autē ip̄oꝝ duo regesquoꝝ vnus fuit ſcita genere ⁊ infidelis radagalſusnomine habēs ſub ſe ducēta milia gothoꝝ qui vt moris erat huius gētis dijs ſuis deuouerat omnē ſangunem romanoꝝ Eo igitur vrbi imminēte fit oīm paganorum ī vrbe ꝯcurſus dicētium hūc hoſtem potēteꝫeſſe non ſolum copia viroꝝ verum etiā maxīe p̄ſidiodeoꝝ. vrbem vero idcirco deſtitutaꝫ eſſe auxilio ⁊ inbreui ꝑituram. qꝛ deos et ſacra deorum ꝑdidit. Intm̄ vero auget̉ q̄rela. ꝙ de dijs ī vrbē reducendis ⁊eoꝝ ſacris renouādis inter ſe tractatur. feruēt in tota vrbe blaſphemie et nomē xp̄i tanꝙͣ luēs aliqͣ iſtorum tempoꝝ laceſſitur. Et tamē miſericorditer egitdeus vt predictꝰ rex cū ſuo exercitu diuino nutū territus in motes veſalanos coactus ē vbi ẜm eos qui nudius referūt ip̄e cum ducentis milibꝫ in montis iugoaſprimo eſt ꝯcluſus ſic ꝙ ab effuſione ſanguinis criſtiani edētibus et libētibus et ludētibus xp̄ianis. ipſihoſtes laborantes eſurie ſiti et frigore ſūt ꝯfecti. regeeoꝝ capto et in vinculis retēto pauliſper et poſtmodum interfecto. et quidē finis huius regis gōthorum ſcꝫ radagalſi talis fuit. Alter vero rex gothoꝝalaricus nomine xp̄ianus fuit ac timore dei mitis incedens qui ab honorio tūc imꝑatore admodum catholico ſedes quibꝫ cuꝫ ſuo exercitu poſſꝫ ꝯſiſtere expetijtCui imꝑator gallias ꝯceſſit. Qui duꝫ ad gallias pergeret et apud pulentiā aliquātulum reſideret ſtillicocomes cupiēs gothos aggredi pagano duci belli ſūmam ꝯmiſit qͥ ſacro die paſce gothis nihil tale ſuſpicantibus ſuꝑ eos irruit magnāqꝫ ꝑtem eorum ꝓſtrauit. Nam pͥmum ꝑturbati ⁊ etiam ꝓpter religionē ceſſerūt. ſed demū arma corripiunt victorēqꝫ pͥus exercitum ſtilliconis ꝓſternunt. nec mora iter inceptū deſerentes romam redire ꝯtendūt ⁊ cūcta ꝑ que tn̄ſeūtigne ferroqꝫ vaſtantes vrbem capiūt ⁊ incēdunt. priuſqͣꝫ tamen vrbs incēderetur p̄ceptum erat regis. vtſi qui in ſancta loca p̄cipue ſcoꝝ petri et pauli eccleſias ꝯfugiſſet ſecuri et inuiolati eſſe finerētur. deindequātum poſſent ſe a ſanguinē tēꝑarent. ¶ Capta eſtitaqꝫ roma anno. A. C. lxiiij. a conditione ſua. id eſtcirca annuꝫ dn̄i. cccc. xij. Die vero tercia poſtꝙͣ gothivrbemceꝑant ab vrbe diſcedūt facto aliquali domorum incēdio ſed nō tanto quāto olim a romano imꝑatore nerone factum fuit ¶ Deinde vero per cāpaniaꝫlucaniā et bruciam ſtrage bachantes in ciuitatē queregium d̓r ꝑuenerunt vbi in ficiliam aſcenſis nauibusdum cuperent tranſfretare paſſi naufragium pl̓imosꝑ̄diderunt. alaricus vero rex eoꝝ dum quid acturuseſſet deliberaret morte ſubita defunctus ē quem ī flumine vaſento nomine cuiꝰ alueū gothi deuiauerāt captiuorum cum oꝑibus multis ſepelierūt. et ne locꝰ ille notus eſſet labore expleto captiuos extiguūt. Negēvero ſibi ꝯſtituūt ataulphū alarici affinem ſeu ꝓpiquum. cum quo romam reuertūtur. et quod in vrbereſiduum fuerat more locuſtarū eradunt auferētes inde ſororem imꝑatoris honorij que fuit theodoſij magni filia nomine placidam. quā ſibi ataulphus in foro iulij matrimomio copulauit ad magnuꝫ cōmodumrei publice. vt poſtmodū patuit in effectū. Nā mai iti