Druckschrift 
De civitate dei : [Mit Kommentar von Thomas Waleys und Nicolaus Trivet]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

ruminus. ſed rumina. niſi velint dicere ruminū. qꝛlactat maſculos. et ruminā quia lactat femias. et tamen rumīa ponitur inter deos ſelectos. ſꝫ ignobiles et plebeios. dicit vero hic augͥ. recte videbat̉ indignūūt ī ſpica alter adcurā geniculi alter ad folliculi ꝑtineret. ꝓpter deū nodotū deā pantelenā. deam volūtinā de qͥbus dictū eſt ſupͣ libro qͣrto ca. viij.vbi diſtincti dij ponūtur quoꝝ nodotus habet curāgeniculoꝝ. et alie due dee videlicet pantelena et volutina curā folliculoꝝ. dicit aūt hic augͥ. ſe deā pecuniā ſupͣ libro. iiij. īter munuſcularios .i. eos dāt munera vel vt aliqui libri habēt in nūmuſcularios .i. numularios īueniſſe. qꝛ libro pͥmo ca. xxj. ponit̉ eſculano et argentino quos hic vocat nūmuſcularios id ēnumularios. vel munuſcularios. qꝛ eſculanus ē deusnūmoꝝ ereoꝝ. argentinus argēteoꝝ. et dāt munera vel faciūt nūmos ſicut etiā dea pecunia dat vel facit pecuniam.Vam vero eleganter ⁊cͣ. In ca. xij. arguit beatus augͥ. quīto ꝯtra ea que ioui attribuunt̉. dicitur em̄ iupiter eſt pecunia et aſſignat cauſam. quiapecunie ſunt oīa. qd̓ reprobat augͥ. qꝛ hoc nomē ſūmodeo debet attribui qꝛ cōtumelioſū eſt vt patetꝑando pecuniā et oīa que pecunie noīe poſſident̉ adoīa que in celo et in terra cōtinent̉ īter que pecunia ēin ſe res ſatis vilis. alia que dicit augͥ. in hoc capituloſatis patent.Ed quid de hoc ioue ⁊cͣ. In hoc ca. xiij. on̄dit beatus augͥ. ꝙͣtū videt̉ ex dictis varronis et alioꝝmultitudo deoꝝ eſt ſuꝑflua. qꝛ omnes reducūtur invnū iouē. quia vel ip̄e iupiter ſe habet ad alios deosſicut totū ad ꝑtes et ita extra totū iouē eſt aliꝰ deus vel iupit̓ ē in ſe ſimplex exn̄s deus. Eſt em̄ aīadi omnes ꝑtes diffuſa. ita ex diuerſis ꝑtibus molis huius mūdi quas adminiſtrat ſortitur diuerſa nonima quaſi pluriudeoꝝ tn̄ in rei veritate ſit vnusanimus n̄implex totiꝰ mūdi. Et vtrūqꝫ iſtoꝝ fuit abaliqͥbus opinatuꝫ. vt ſupͣ patuit libro. iiij. ca. xj. Etalteꝝ iſtoꝝ ſit dandū ꝓbat. qꝛ ea dijs alijs attribuunt̉ etiā ioui ꝯueniūt. qd̓ patet de ſaturno cui attribuitur ptās ſationū. et hec eadē attribuit̉ ioui vt p varronē exponentem verſus valerij ſorani qui ſupͣca. ix. eoꝝ expoſitōne poſiti ſunt .ſ. in textu auguſtini. Et idē etiā patet de genio quē dicūt deū eſſe nature. vel oīm reꝝ gignandaꝝ. ip̄e etiā videt̉ eſſeiupiter vt patet ex dictis varronis exponētis verſusſorani. Et etiā ex hijs que alio loco dicit de genijs etanimo mundi loquitur.Ercuriū vero et martē ⁊cͣ. In hoc ca. xiiij. incipit Vbtus aug̓. reprobare ea que dicunt̉ mercurioet marte qui inter deos ſelectos numerant̉. ut pꝫ ſupͣcapl̓o. ij. de qͥbus fuit duplex opinio vna iſti duoreferunt̉ ad aliquas ꝑtes mūdi tanꝙͣ eis p̄ſidentes. ſꝫſolū ad actus humanos. puta mercurius refert̉ adſermonē. Et huius opimonis erant illi de qͥbus d̓r inactibus apl̓oꝝ ca. xiiij. vocabāt barnabā iouē. paulum vero mercuriū. qm̄ ip̄e erat dux verbi. Mars vero refert̉ ad bella. Alia opinio referebat eos ad ſtellas celeſtes. In iſto vero capl̓o reprobat augͥ. pͥmamopinionē pͥmo qͣtum ad mercuriū. ſcd̓o ꝙͣtuꝫ ad martem ibi. jtē qꝛ nec marti ⁊cͣ. ꝯtra dicta varronis argūit ꝓbando ſit alius deus ꝙͣ iupiter. Et hoc ꝯcludit neceſſario ſuppoſito mercurius ſit ip̄e ſermo.ſꝫ dn̄etur ſermonibꝫ ſiue deoꝝ et hoīm. ſiue hoīm tm̄. ſi dn̄etur ſermonibus deoꝝ abſurdū ſit aliqͥsdn̄etur ſermoni iouis niſi ip̄e iupiter ſequit̉ mercūrius ſit iupiter. Si ẜmonibus hoīm tm̄. ſit veriſimile ioui regi deoꝝ attribuant̉ oꝑa indigna. etalijs dijs digniora. et dignius opus ſit loqui ꝙͣ lactare pecora. lactare vero pecora attribuit̉ ioui ꝓpt̓ qd̓et ip̄e dictus eſt ruminus ut dictū eſt ſupͣ ca. xj. ſequit̉ multomagis attribuet̉ ſibi ptās ſermonū nr̄oꝝ. ergo ip̄e eſt mercurius. Vel ſuppoſito mercurius ſiti p̄e ẜmo. cui ꝯcordant multa que de meccurio dicunt̉nam latine d̓r mercurius. quaſi medius currēs. qꝛ ſetmo currit medius inter hoīes .ſ. loquentē et audientem. grece vero d̓r hermes ab hermenia qd̓ eſt ẜmovel īterp̄tatō. et q̄dam alia de ip̄o dicunt̉ que videntur idem arguere. quo dato manifeſte apparet mercurius eſt deus ſit ſermo ꝓlatus ſtatī deſinatCa vero que hic recitat auguſtinus de mercurio recitat etiā yſidorus libro. viij. ethimoloyaꝝ. De martevero ſatis patet intentō auguſtini.Iſi forte ille ſtelle ⁊cͣ. In ca. xv. reprobat beaetus aug. aliā opinionē de mercurio .ſ. illā pōiteos deos et tn̄ ſtellas illas que hijs noībus appellantur. huius opinionis fuerūt hij de qͥbus ſap̄. xiij. dicit̉aut gyrū ſtellarū. aut ſolē. aut lunā eſſe rectores orbis terrarū deos putauerūt. et. iiij. reg̓. xvij. adorauerūt vniuerſam militiā celi. et forte iſta opinio diſcrepat a p̄cedenti quo ad mentē opinantiū. qꝛ planetā mercuriū deū putant credunt ip̄m dare hōi eloquentiā. et eodē modo planetā martē cauſare belladare victorias facit aūt augͥ. hic duo. qꝛ pͥmo reprobat hāc opinionē ea ꝯueniūt dijs alijs ſelectisrum noībus appellant̉ planete aliqͥ ſicut ē de ioue. venere et ſaturno. ſcd̓o vero ea que verificant̉ de ia deo ſelecto. cuius noī e nulla ſtella noīatur. ibi qͣreaūt ianus ⁊cͣ. Ad intelligentiā vero huius capl̓i notāda ſunt tria. pͥmū eſt octaua ſpera in qua ſunt ſtellefixe et oīa ſigna de qͥbus dicit augͥ. ſunt ſingule.ſed ꝯſtant ex pluribus ſtellis ſunt loco ſuꝑiores ꝙͣplanete. Etem ſunt ſeptē planēte. Illoꝝ ſaturnus eſtoīm ſublimior. poſt illū īmediate eſt iupiter. et pꝰ iouem mars poſt martē ſol. poſt ſolē venus. poſt venerem iercurius. poſt mercuriū luna oīm īfima. Aliudeſt venus īter omnes planetas vel ſtellas alias pꝰſolem et lunā eſt lucidior et pulchrior ad aſpectumnr̄m vnde et ẜm martianū in aſtronomia ſua ip̄a ē terciū corpus celeſte vmbrā cauſat ſenſibilē. Terciumeſt fabulā illā que dicit iuno et venus īter ſetendebāt de pomo aureo. vtraqꝫ eaꝝ ſibi pomū vendicante. vbi d̓r venerē in cauſa viciſſe et pomuꝫ illudhabuiſſe interp̄tant̉ q̄dam de lucifero. qꝛ olim qͥdaꝫdixerūt luc ifeꝝ eſſe iunonē volentes .ſ. eſſe planetam diſtinctū a venere et vocari iunonē. videbat̉ eniꝫeis quia iuno fuit regina deorū pulcherrima ſtella ſibi debebat attribui. qͥdam vero eſſe aliū ꝙͣ venerē. et iam nullus tenet ſit iuno. ſꝫ oēs vocant venerem luciferū. ita lucifer et venus ſūt idē planēteꝓpter quod iam venus in cauſa illa d̓r viciſſe iunonē. Hijs viſis ſatis patet intentō aug̓. Dicit vero hicaugͥ. qͥdam volūt venerē eſſe luna. intelligendum eſt de iſta ſtella que venus appellat̉. ſꝫ iſta ſtella quehoc aūt videt̉ voluiſſe virgiliuslibro pͥmo eneidos vbi adducit eneā venerē vocanteꝫvirginē et ſororē phebi. i. ſolis. ſoror phebi fingitur niſidyana. i. luna. vt dicet̉ ca. ſequēti.¶Mollinē ꝙͣuis ⁊cͣ. In hoc ca. xvj. ꝓſequit̉ btūsaugͥ. interp̄tatōem aliorū deorū ſelectorū debus nodū eſt diſputatuꝫ. et facit duo. qꝛ pͥmo recitatinterp̄tatōem naturalē que fit de dijs illis. ſcd̓o concludit ex dictis quāta diſſonātia eſt in īterp̄tatōnibꝫillis. ibi. ac hoc omēs ⁊cͣ. In pͥma vero ꝑte facittōem de appolline et dyana quā vocat germanā apollinis qꝛ fingit̉ iupiter ex latōna filia cenſis gigantis genuit apollinē et dyanā. fuerūt aūt duo apollines dij facti vt ptꝫ auguſtinū infra libro. xviij. ca..xiij. Et infra. Ditēpatrē hoc eſt ortū. diſpaper eſtvna dictio. vocatur aūt pluto diſpater. Et īfra. Lberū et cererē p̄ponūt oībus ſemībus ita etiaꝫ p̄ponūt ſaturnū. vt pꝫ infra ca. xix. Ceres aūt eſt eadeꝫet libera alio noīe appellat̉. Et infra. Sictus eſtgenitor genitrixqꝫ. hoc patuit ex verſibꝫ ſoram ſupͣca. ix. Et infra. Eamqꝫ ꝓhibent et iunonē et fuitprobatū verſus virgilij ſupͣ libro. iiij. ca. x. Et īfra.