Druckschrift 
De civitate dei : [Mit Kommentar von Thomas Waleys und Nicolaus Trivet]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

libro ⁊cͣ. Intellectus eoꝝ que hic dicit tullius patetex hijs que dicit augͥ. ſequēti ca. vbi materiā libroruꝫvarronis commemorat. Et infra. Et terentianꝰ elegantiſſimo. Et infra. Iſte inquam vir tantus⁊cͣ. Hic on̄dit btūs augͥ. ꝙͣtū conici pt̄ varroneꝫ maleſenſiſſe dedijs romanoꝝ. hoc aūt pt̄ conici pͥmo quiamulta ꝯtemnēda et deteſtandaſcribit de eis. ⁊ nō eſtveriſimile ꝙ tātus vir ſentiret in corde ſuo talia poſſe eſſe. ſcd̓o qꝛ dicit ſe timere ne dij ꝑeant a memorijshoīm et ruāt. et ideo libros ſcribit de dijs ut eoꝝ memoria remaneat apud bonos. et hoc dicit magis eſſevtile ꝙͣ ꝙ mētellus et eneas fecerūt. qͥ .ſ. extuleruntdeos de incendio et tn̄ talia legenda ꝓdijt d̓ dijs ⁊ n̄occultauit ea. ſicut alij qͥ ſacra deoꝝ occultauerunt. ſꝫea publicauit q̄ religioni vere iudicio oīm ſapientumvalde repugnat. ⁊ iō vid̓r ꝙ aliter ſenſerit ꝙͣ ſcpͥſeritſꝫ qꝛ nō audebat ꝓpter ꝯſuetudīem et legē ciuiū clareexpͥmere id qd̓ de dijs ſenſit iō ea qͥbꝫ mouebat̉ ad male ſentiendū de ip̄is exp̄ſſit ſub ſpecie ꝯmēdande religionis. De inētello vero qūo extulit veſtā de īcendiodictū fuit libro. iiij. ca. xviij. De eneā etiā qūo tulit deos penates de incendio dictū eſt libro pͥmo ca. iij.Vadragīta et vnū libros ⁊cͣ. In hͦ ca. iij. arguitbtus augͥ. ꝯtͣ deoꝝ cultū ex libris varronis. Etfacit duo. qꝛ pͥmo tradit numeꝝ ordinē et diſtinctōeꝫlibroꝝ varronis. Scd̓o ibi. in hac tota ſerie ex ordīelibroꝝ eius et cauſa ordīs īuehit ꝯtra deos. Quātū ad pͥmū dicit augͥ. eū ſcripſiſſe. xlj. libros. in quoꝝ.xxv. tractat de rebus hūanis. ⁊ eoꝝ pͥmus ē qͣi ꝓhemialis. reliquos vero. xxiiij. diuidit ẜm qͣtuor materias de qͥbus agit ī qͣtuor ſenarijs libroꝝ. de rebꝰ ꝟodiuinis ſcripſit poſteriores. xvj. libros. quoꝝ pͥmꝰ ēꝓhemialis. re ſiudos ꝟo. xv. libros diuidit ẜm qͥnqꝫmaterias in quīqꝫ ternarios libroꝝ. Et īfra. Tercius de quīdecim viris ſacroꝝ. Iſti. xv. habebāt ſpecialē cura ſacroꝝ et p̄erant ſacris. Iſti etiā ſicut dicitAgelliꝰ libropͥmo. cum dij īmortales ꝯſulendi ſūt adlibros ſibillinos tāꝙͣ ad oraculū adeūt. Et īfra. Invno eoꝝ de ſacellis. altero de ſacris edibus. differentia fuit īter ſacella et ſacras edes. q̄ mō īter capellaspͥuatas q̄ deſeruiūt vni domui vel familie ⁊ eccleſiasꝯmunes. nā in ſacellis colebant̉ dij penates qͦs quilibet iuxta deuotōem ſuā ſibi elegit aūt fecit. Dicit aūttrebatius libro. ij. de religionibꝫ. ꝙ ſacellus eſt locꝰdeo ſacratus cū ara. Edes vero ſacre erāt loca ī qͥbuspublice colebātur dij. loca vero religioſa ſūt vbi ē ſepultura etiā ſi nō ſit ibi ſacellū vel templū. ut pꝫ ī ſtatutis de reꝝ diuiſione. Et infra. ni dedit ꝯſecratōnes alteri ſacra pͥuata ⁊cͣ. Cōſecratō ē actus ſacerdotis qͦ aliqͥd ꝯſecrat̉. Sed ſacrapͥuata et publica dicebant̉ ea que ꝑtinebāt ad cultū deoꝝ pͥuatoꝝ ⁊ publicoꝝ. ſicut libri ornamēta ſimulachroꝝ et ip̄a ſiniulachra et ſacrificia et hmōi. Et īfra. Dijcerti ⁊cͣ. deos certos vocat eos quoꝝ officiū erat certū. vel origo vel inſtitutō etiā certa. tn̄ erāt de ordīe plebeioꝝdeoꝝ. nā diſtīguit eos varro ꝯtra deos p̄cipuos. Dijincerti erāt quoꝝ officiū vl̓ īſtitutō īcerta fuit. ut pꝫīfra libro. vij. ca. xxvij. Et īfra. In hac tota ſerie. h̓īuehit augͥ. ꝯtra deos on̄dens ꝙ a nullo deoꝝ quosdiſtinguit varro pt̄ hō ſperare vitā eternā. et hoc qꝛvel īſtituti ſūt ab hoībus. vel ademonibus nō bonistn̄ ſicut ip̄i greci et alij cultores deoꝝ vocāt aliqͦs demones bonos. Sed ademonibꝫ malis vt ꝓbat ꝑ dc̄avarronis. Eſt aūt ſciendū ꝙ h̓ demō ī greco ẜm yſid̓..viij. ethymologiaꝝ. d̓r quaſi ꝑitus et futuroꝝ p̄ſcius. vnde apud eos diſtīguūtur demones in cachodemones et calodemones .i. malos demones et bonos.Cachos em̄ idē eſt qd̓ malū. et calos idē qd̓ bonum.Arronis igitur ꝯfitentis ⁊cͣ. In hͦ. iiij. ca. ꝯfirmaAbtus augͥ. hoc qd̓ ſupͣdixerat ꝯiciendo de mentevarronis videlꝫ ꝙ varro male ſenſexit de dijs. qd̓ ꝙͣuis nō auderet palā expͥmere. dedit tn̄ hͦ ſubtilit̓ ītelligere. et facit augͥ. ī hͦ ca. duo pͥmo eī recitat dicta varronis et poſtmodū ibi. aut em̄ de om̄i nat̉a ⁊cͣ. Ex illisdictis arguit ad ꝓpoſitū ſuū. vbi etiā facit duo. qꝛ prmo ponit intentū ſuū ex dictis varronis q̄ ponūtur inhoc capl̓o. Scd̓o ibi. ita ſe libros. ꝓbat intentū ex dictis eiuſdē recitatis ſupͣ libro. iiij. ca. xxxj.aug̓. qūo varro diſtinxit triplicē theologiā id ēEinde illud quale ē ⁊cͣ. In hoc ca. v. on̄dit beatꝰrōnem vel ſermone de dijs. naꝫ theologia d̓r a theosqd̓ eſt deus. et logos ſermo vel ratō. Et facit in hocca. duo. nam pͥmo ponit triplex genus theologie ẜmvarronē on̄dens qūo n̄ngula noīentur. Scd̓o ibi. primū inquit dixi. ꝓſequitur dicta varronis de ſingulisillis tribus generibꝫ. Quantū ad pͥmū eſt ſciendumꝙ iſta diuiſio triplicis theologie quā hic ponit varro ꝯcordat cum ea quā poſuit ſceuola pontifex ſupͣ libro. iiij. ca. xxvij. et forte accepit eam a ſceuola qͥ ſcēuola p̄ceſſit eū tꝑe. Et infra. Primū īquit ⁊cͣ. h̓ ꝓſequit̉ augͥ. varronis dicta quo ad ſingula genera p̄dicte theologie. Et ẜm ꝙ ſūt hic tria genera. ẜm hͦ diuiditur hec ꝑs in tria. Nam pͥmo ꝓſequit̉ dicta varronis de theologia poetica. Secundo de theologia ph̓ica. Tercio de theologia ciuili. Secūda ꝑs eſt ibi. videamus quid de altera. tercia ibi. dixit aliquis h̓ duo Quantū ad primū genus varro ſatis potuit et audebat dicere exp̄ſſe illud quod ſenſit. vnde illud genꝰexpreſſe improbat tanquaꝫ et dijs obprobrioſū. nampoete fingunt deam vnam natam ex capite iouis ſcilicet mineruā que eſt dea ſapientie. ſeu potius dea artium. ponunt etiam bachum. qui eſt deus vin natuꝫ exfemore iouis. nam fingunt ꝙ ſemele concepit bachuꝫex ioue. qua poſtmodum fulminata priuſqͣꝫ fetus eſſꝫmaturus ad partum iupiter alligauit eum femori ſuodonec compleret̉ tempus maturitatis eius. Vnd̓ ouidius libro tercio de faſtis. Expletum eſt patrio corpore opus matris. Similiter etiā fulcanus fingit̉ defemore iunonis eſſe natus ẜmyſidoꝝ libro. viij. et himologiaꝝ. Item fingunt deum ex guttis ſanguiniseſſe natū. puta venere nam vt patet in ſcintillario poetarum fingunt ſaturnū patris ſui celij virilia abſcidiſſe. et in mare ꝓieciſſe ex ip̄oꝝ cruore ſpūmaqꝫ maris venerem eſſe natam. Item fingunt deos furari nāmercurius fingitur eſſe deus furuꝫ. fingitur aūt ut patet libro ſecūdo mēthamorphoſios boues pilei cū videret eos ſine cuſtodia et abſcondit eos in ſilua. Itemfingūt apollinē captū amore filie admēti regis ſeruiuiſſe admeto deo ſub ſpecie paſtoris de quo ouidiusfacit mentōnem libro ſecundo methamorphoſios. etaugͥ̓. infra libro. xviij. ca. xiij. Itē fingunt deos adulteria ꝯmiſiſſe ſicut de ioue ſūmo deoꝝ dictum fuit ſupͣli. iiij. ca. x. et d̓ adulterio martis cū venere dictū fuitſupͣ li. iiij. ca. x. Et infra. Videamus aliquid de altera ⁊cͣ. Hic ꝓſequit̉ dicta varronis de theologiā phifica de qua varro recitat diuerſas opiniones ph̓oꝝ.nam multi ph̓i quoꝝ ymaginatō nō trāſcendit corporalia. credebant deos eſſe corpora quedam. ⁊ iō qͣ lesopiniones habuerūt de corꝑibus tales habuerūt dedijs. Et notat hic augͥ. ꝙ varro hanc theologiā nonimprobat tanquā fictam et falſam. ſed dicit ꝙ diuerſitas opinionū quas habent philoſophi de dijs facilius audiuntur in ſcolis ꝙͣ extra in ppl̓is. qui tam̄ varro licet theologiam poeticam reprobauerit tanquamfalſam eam tamen non negauit qum libenter audiret̉a populis. Et infra. Oreligioſas ⁊cͣ. Hic arguit auguſtinus ꝯtra romanos qui libenter de dijs loquētesturpia audiunt. Qd̓ vero dicit o religioſas aures populares yronice loquitur. addit vero loquēdo ꝓprieet aſſertiue atqꝫ in hijs etiam romanas quia ſicut dicit hug̓. nomen gentis alicuius qn̄qꝫ ponitur ꝓ conditōne illius gentis et ſic ponitur in ꝓpoſito. ſic etiampoſuit ſupra libro ſecundo capitulo. xiij. Et infra. Dixerit aliquis ⁊cͣ. Hic ꝓſequitur dicta varronisquo ad tercium genus theologie videlicet ciuilis. etfacit hic duo. quia pͥmo agit de diſtinctōne hꝰ gn̓is