totum exercitū quē dimiſerat. Reſtituat̉ igit̉ exereitꝰin locū vbi ſponſio facta fuit et ip̄e paratū ſe eſſe dicebat. exercitui arma reſtituere. et ibi hoc facto repudient̉ ꝯditōnes pacis ſi eis viſū fuerit. Alio mō ſe nolle dicebat ſponſores in deditōem acciꝑe. romani vero ꝙͣuis pontius ratōnabiliter videret̉ petere nō acquieuerūt vt hoc facerēt. ſꝫ ſtatim ꝯtra ſamnites exercitū fortiorē electū in p̄lium mittūt. Et ideo dic̄ eutropius libro. ij. ꝙ ſi fideꝫ federis quā ſibi romani ſeruari a ſubditis volūt ip̄i ſubiecti ſamnitibꝫ ſeruaſſenthodie aut oīo nō eſſent. aut ſammo dn̄ante ſeruirent.Titus liuius tn̄ volens romanos excuſare dic̄ nō fuiſſe inter romanos et ſamnit es fedus aliqd̓ firmatum.ſꝫ ſolūmodo ſponſionē. qd̓ patet ꝑ hoc ꝙ ſamnites retinuerūt ſibi obſides de romanis. Durauit aūt hͦ belſum ẜm eutropiū ꝑ ānos. xlix. ẜm tituꝫ liuiū ꝑ annos¶ Sod tn̄ nr̄a memoria ⁊cͣ. In hͦ capl̓o. xxiij. īuehitbtus aug. ꝯtra romanos qͥ xp̄ianis tꝑibus inſultauerunt on̄dens ꝙͣ miſericorditer deus cū ip̄is egerit tēporibus xp̄ianis et facit in hͦ capl̓o duo. qꝛ pͥmo on̄dit ꝙͣ miſericorditer tꝑe ꝑſecutōnis eoꝝ a gothis factum fuerit in hͦ ꝙ ille rex gothoꝝ qui erat īfidelisocciſus eſt mirabiliter. nec in vrbē intrauit. Secundoibi. deīde ab hijs barbaris ⁊cͣ. on̄dit ꝙͣ miſericorditercū eis actū ſit ab alio rege gothoꝝ xp̄iano quē deusad correctōem romanoꝝ vrbē ītrare ꝑmiſit. de vtroqꝫ ꝟo regē gothoꝝ dictū ē ſupͣ ī pͥncipio pͥmi libri.Eqꝫ em̄ nos xp̄ianos ⁊cͣ. In hͦ capl̓o. xxiiij. on̄d̓itbtus augͥ. ꝙ regnare non facit hoīem felicē necin re nec ī ſpē. ſed bene regere et imꝑare felices facitſaltem in ſpe. Et facit hic duo. qꝛ pͥmo on̄dit ꝙ regnare nō facit hoīem felicem vllo mō. qꝛ hoc ꝯpetit bonis et malis. Scd̓o ibi. ſꝫ felices eos ⁊cͣ. on̄dit qūo regnando bene et iuſte quis felicitatē meret̉.Am bonus deus ⁊cͣ. In hoc capl̓o. xxv. dic̄ btūsaug̓ ꝙ bene romanuꝫ imꝑium ſtetit ſub xp̄ianisimꝑatoribꝰ ut ex hoc manifeſte appareat ꝙ ī regnisgubernādis nō eſt neceſſaria multitudo deoꝝ. Et hͦon̄dit pͥmo ꝑ hec que geſſit ꝯſtantinus imꝑ⁊ xp̄ianꝰ.ſcd̓o vero in capl̓o ꝓximo ſequēti on̄dit idē ꝑ ea quegeſſit theodoſius xp̄ianiſſimus imꝑator. In pͥma ꝟoꝑte facit duo. qꝛ pͥmo deſcribit magnā et diutinā ꝓſperitatē ꝯſtantini. Scd̓o ibi. ſed rurſus ne imꝑator⁊cͣ. reddit cauſaꝫ quare deus ꝯſimilē ꝓſperitate nonat oībus imꝑatoribus xp̄ianis etiā iuſtis ⁊ bonis.¶ Quantū ad primū ſciendū ꝙ ẜm oroſiū li. vij. ꝯſtātinus fuit. xxxiiij. imꝑator romanoꝝ qui ẜm eutropium in britania maiori .ſ. que modo vocat̉ anglia imꝑator creatus eſt. cuius geſta et ꝓſperitates diffuſenarrant̉ in hiſtoria triꝑtita. libro primo. libro ſcd̓oet libro tercio. Et infra. ¶ Cum etiā ꝯdere ciuitatem⁊cͣ. hoc dicit̉ qꝛ cū ꝯceſſit ſilueſtro pape et ſuis ſucceſſoribus vrbē romanā cū toto imꝑio occidētali. ip̄e tͣnſtulit ſe in greciā vbi ꝯdidit id eſt renouauit et vehemēter auxit ciuitatē que pͥus bizanciū vocabat̉ appellans eā noīe ſuo ꝯſtantinopolim .i. ꝯſtantini ciuitatē.quo ſenatores romanos ſecū trāſtulit. Et ibi ſicut habetur in cōſmographia caput oriētis imꝑij eē volūit quā et romā nouā in memoriā romani imꝑij appellauit. Et infra. ¶Diu imꝑauit .ſ. xxxj. ānis ẜm oroſiūet eutropiū. vixit aūt. lxvj. ānis. ⁊ nicomedie mortuꝰeſt. Et infra. ¶ Vniuerſū orbē romanū. Signāter dicit augͥ. orbe romanū. qꝛ nō totū orbē ſimplicit̓ romani ſubditū habuerūt. ut pꝫ in glo. ſuꝑ luc̄. ij. ca. ī pͥncipio. vnde et qd̓ dicit̉ in luca. exijt edictū a ceſare auguſto vt deſcriberet̉ vniuerſus orbis. de orbe romanis ſubiecto intelligendū eſt. qꝛ nec ſciti nec indi auguſto ſubiecti fuerūt. ꝙͣuis ẜm eutropiū ſibi muneramiſerint nec ꝑthi. i. ꝑſe. nec ethiopes erāt ſibi ſubiecti aūt nunꝙͣ fuiſſe ſubiecti romano imꝑio legunt̉. Etinfra ¶. In āminiſtrandis et gerendis bellis ⁊cͣ. quātum ad hoc dicit eutropiꝰ libro. x. ꝙ innumere animicorꝑiſqꝫ virtutes in eo claruerūt militaris gl̓e potētiſſimus. fortuna ī bellis ꝓſpera fuit. ingentēqꝫ apd̓barbaras gētes memorie graciā collocauit. Ciuilibꝫartibus et liberalibꝫ ſtudijs deditus. affectator iuſtiamoris quē oēm ſibi et liberalitate et docilitate quefiuit. Et infra. ¶ In tyrānis opprimēdis ⁊cͣ. Iti tyrāni fuerūt maxentius et licinius. de maxentio ſcribit eūtropius libro. x. ꝙ ꝯſtantinus anno imꝑij ſui quintobellū ꝯtra euꝫ mouit ciuile. copias eius multis p̄lijsfudit. et ip̄m poſtremo romē aduerſū nobiles oībusſeuient ē vicit. Iſte fuit mexentiꝰ xp̄ianoꝝ ſeuiſſimꝰꝑſecutor a quo beata katherina paſſa eſt martiriū. eterat filius maximiani qͥ cum dyocleciano imꝑ auit. Delicimo vero qui ſororē ꝯſtantini deſpōſauerat narratoroſius libro. vij. ꝙ repentina rabie ſuſcitatus omēsxp̄ianos ex pallacio iuſſit expelli. moxqꝫ bellū īter ipſum et ꝯſtantinū eīferbuit. ſed cōſtantinus licimuꝫ inpānonia vicit pͥmo. et deinde apud ciliadas oppreſſitet oppreſſum ad deditōem coegit. et ne iteꝝ in ꝑniciēreipublice ſtatū pͥſtinū reſumeret priuatī eū iuſſit occidi. fuerat aūt iſte licinius collega cōſtantini in imꝑio. Et infra. FFilios imꝑatores reliqͥt ⁊cͣ. Iſte eniꝫcōſtantinus tres filios habuit ſucceſſores .ſ. cōſtantinum iuniorē. cōſtantiū. et cōſtantē. Et infra. ¶ Iouinianū ⁊cͣ. Iſte iouinianus fuit multuꝫ catholicus de qͦſatis habet̉ in hiſtoria triꝑtita libro pͥmo. ꝑte pͥma.et ſucceſſit iuliano apoſtate viro p̄eſſimo et ꝑſecutore xp̄ianoꝝ. de vtroqꝫ vero iſtoruꝫ ſupͣ libro. iiij. ca..xxix. dictū eſt. Iulianus ẜm eutropiū libro. x. imꝑijſui anno. vij. mortuus eſt. vid̓r aūt ꝯputare ānos quibus fuerat ceſar. nā cōſtantinus filius ꝯſtantim ip̄mceſarē fecerat nō tn̄ auguſtū. ſꝫ poſtmodū ꝯſenſu ſuiexercitus factus eſt auguſtus. et poſt mortē cōſtantij ſolus imperauit anno vno et mēſibus octo ẜm oroſium. iouimanꝰ vero ẜm oroſiū octauo mēſe ſui imꝑijvitā finiuit. Et infra. ¶ Gracianuꝫ ferro tyrānico ⁊cͣ.de iſto graciano narrat oroſius libro. vij. ꝙ. xl. ab auguſto imꝑium tenuit. Narrat aūt paulus dyaconꝰ libro. xj. qui hiſtoriā romanoꝝ quā eutropius inchoauerat ꝯtinuauit incipiēs ab. xj. libro huius hiſtorieꝙ gracianus admodū inuenis cū iam teneret imꝑiumut ineſtimabilē multitudinē hoſtiū romanis finibusīfuſam cernerēt. fretus xp̄i potentia bellū īcredibilifelicitate ꝯfecit. Sed poſtmodū dū cerneret extremūromano imꝑio exiciū ꝓpter multitudinē gentiū q̄ cōtra ip̄m imꝑiū īſurrexerāt theodoſiū ab hiſpania accerſitū purpurā induit et imꝑio orientis et tracie ꝑfecit. dū vero theodoſius in oriente ꝓſpere cūcta gerit. quidā noīe maximus vir ſtrēnuus in britānia inuitus creat̉ imꝑator qui gracianū dolis circūuentuꝫinterfecit. fratrē eius valentinianū auguſtū expulitqui in orientē ad theodoſiū refugiens ab ip̄o paterna pietate ſuſceptus mox imꝑio reſtitutus eſt ip̄o maximo interfecto in vltōem gram occiſi et valentinianiexpulſi. Et idro dic̄ hic aug. ꝙ gracianū deus ꝑmiſitferro mitius perimi ꝙͣ pompeiū magnū deoꝝ multorum cultorē de quo dictū fuit ſupͣ libro. iij. ca. xiij. qꝛmors gr̄ani vindicata fuit ꝑ theodoſiū. mors aūt pōpei nō potuit vindicari ꝑ cathonē. qui tn̄ ab ip̄o pōpeio qͣſi heres ciuilis belli relictus fuit. hͦ ꝓ tanto dic̄qꝛ cū apud theſſaliā pōpeius a iulio ceſare victus etfugatus eēt. ut ſuꝑius libro. iij. ca. xiij. dictū fuit. adcathonē ſicut narrat lucanus libro. ix. tanꝙͣ ad ducēet pͥncipē ſuū ꝯfugerunt reliquie exercituū pōpei qͣsſecū catho mille nauibus īpoſitas ducēs ꝑ mare ⁊ fugiēs iuliū ceſarē cū ip̄is in affrica applicuit. vbi circūducendo eos ꝑ loca arenoſa et qͣſi inuia et etiā ſerpētibus plena multis ſuoꝝ fame ſiti et eſtu fatigatis ⁊ aſerpentibꝰ etiā plurimis ꝯſumptis tāta miſeria affectus eſt cū oībus qui eū ſecuti fuerāt ꝙ maximā eoruꝫꝑtem penituit a iulio ceſare ſe fugiſſe. Ip̄e ꝟo poſtmodū cum veniſſet vticā ciuitatē quandam affrice neſub ceſare viueret ſic̄ ſuꝑius libro pͥmo. ca. xxiij. dictū