Druckschrift 
De civitate dei : [Mit Kommentar von Thomas Waleys und Nicolaus Trivet]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Eus itaqꝫ ſūmus et verus. ⁊cͣ. In hͦ capl̓o. xj. on̄dit btūs augͥ. ꝙ diſpoſitō regnoꝝ ſubiacet diuine ꝓuidētie et hoc on̄dit ex multis alijs q̄ diuine ꝓuidentie ſubiacēt. et ſūt tn̄ multo maiora.Roinde videamꝰ quos romanoꝝ ⁊cͣ. In hͦ capivn̄ on̄dit qͣlia oꝑa virtuoſa relucebāt in romanis an̄quā imꝑium auctū eſſꝫ. q̄ tn̄ qꝛ ordīata fuerūt ad gloriā tꝑalem ideo gl̓a tꝑali remunerati ſunt. Tamēlaudis auidi ⁊cͣ. Iſta ſunt verba ſaluſtij. circa pͥncipium catelmarij. vſqꝫ ibi excluſiue. hāc ardētiſſime. ⁊cͣ.Et infra. Hinc eſt ꝙ regalē ⁊cͣ. hic ſciendū eſt ꝙ lꝫtarqͥmus ſuꝑbus qͥ fuit vltimus rex romanoꝝ fueritexpulſus ꝓpter delictū filij ſui ut dictuꝫ fuit libro. ij.capl̓o. xvij. et libro. iij. capl̓o. xv. tn̄ ī rei veritate nomē regiū fuit romanis etiā ꝓpter alias cauſas odioſūvalde .ſ. qꝛ reges eoꝝ fere tyrānice inceperūt dn̄ariet qꝛ tota ptās penes ip̄os erat. p̄ctpue penes ipſuꝫtarquiniū qui īcōſulto tā ppl̓o ꝙͣ ſenatū vel pr̄ibꝰ oīadiſpoſuit vt volebat. vn̄ regia ptās multum derogabat libertati ciuiū. Et iō ſublata regia ptāte loco vnius regis duos ꝯſules fecerūt apud quos maneret impium id eſt ptās pͥncipalis. d̓ quibꝰ dixi ſupͣ libro. ij.ca. xviij. et li. iij. ca. xv. de qͥbꝰ ſaluſtius in catilinarioin pͥncipio fere dicit ſic. vbi regium imꝑium qd̓ iniciocā ſeruāde lib̓tatis atqꝫ augende reipulbice fuerat inſuꝑbiā dn̄atōemqꝫ ſe ꝯuertit. īmutato tꝑe ānua imperia ſoluꝫ .i. ſolū ꝑ vnū annū durātia bmnoſqꝫ īꝑatoresſibi fece̓. Et īfra. Quod idem auctor ⁊cͣ. videlicet ſaluſtius paꝝ poſt illud qd̓ de ip̄o iaꝫ allegaui. et ſuntverba eius iſta. ꝙ ciuitas īcredibili memoratu adepta libertate qͣntum breui creuerit tanta cupido gl̓e inceſſerat. Sequētia hͨ ſunt verba auguſtimni. Et infra. Laudat idē ſaluſtius .ſ. ī catilinario. cuiꝰ ſnīam hicrecitat aug̓. magis ꝙͣ verba. Quātuꝫ vero ad hͦ ꝙ hicaug̓. allegās ſaluſtiū de cathone et ceſare. ꝙ erāt ingentis virtutis et diuerſoꝝ moꝝ hoc exponit ſaluſtius ibidē ſic dicēs. Hijs genus. etas. eloquētia ꝓpe equalia fuere. magnitudo animi par ſꝫ alia alij. Ceſarbn̄ficijs ac magnificētia magnus habebat̉. integritate vite catho. iſte .ſ. ceſar magnitudīe et miſericordia clarus factus eſt. huic .ſ. cathoni ſeueritas dignitatē addiderat. Ceſar dādo ſubleuando ignoſcendo.Catho nihil largiēdo gl̓am adeptus ē. In altero miſeris refugiū erat. in altero malis ꝑnicies. Illius facultas. huius ꝯſtantia laudat̉. Poſtremo ceſar ī animū īduxerat vigilare laborare ī negocijs amicoꝝ intentus. ſua neglige̓. nihil denegare qd̓ dono dignūeſſet. Et poſt hoc addit ſaluſtius de ceſare ſic dicens.Sibi magnū imꝑium nouū exercituꝫ. nouū belluꝫ exoptabat vbi virtus enitere poſſet. Que verba ſaluſtijhic recitat btūs augͥ. Quod vero ſubiungit. ita fidebat ī votis .i. voluntatibus viroꝝ virtute magnoꝝſcꝫ quos ī exercitu ſub ſe habebat. vt excitaret ī bellūmiſeras gētes .ſ. gallos germanos. et illiricos. britānos. aquitānos. et gallos tam gallie ciſalpīe id eſtillius terre q̄ mō vocat̉ lombardia. vſqꝫ ad fluuiū rubiconē. ꝙͣ etiā gallie trāſalpine. et flagello agitaretbellona ſanguineo .i. ut bellona q̄ eſt dea belli flagello ſanguineo agitaret eos ad bellandū. vt eſſet vbvirtus ⁊cͣ. totū eſt auguſtini non ſaluſtij. Et infra.Amore itaqꝫ ⁊cͣ. Amor libertatis ſolius videbat̉ apd̓romanos fuiſſe quādiu tarqͥnius ſuꝑbus quē expulerāt fuit ſuꝑſtes nā totō eo tꝑe timētes ne reducerent̉in regnū dixerūt totā intentōem ſuaꝫ ꝯtra illū ad cauendū ne rediret. Sed eo mortuo iā ſtatī incepit apd̓eos amor alijs dn̄andi et ſibi eos ſubiciēdi. Et infra.Poeta in ſignis illoꝝ .ſ. virgilius libro. viij. eneidos. vbi fingit virgilius enee a mr̄e ſua venere datamunera q̄dam fuiſſe. īter q̄ erat ſcutū in qͦ erant ſcripta ea que futura erāt circa ꝓgeniē ſuā. Inter que deſcriptū fuit qūo porſenna rex venturus eſſet in auxiliū tarquinij ſuꝑbi expulſi ad reducendū ip̄met obſeſſurus vrbē. de quo ſupͣ libro. iiij. ca. xx. Adducit autēaugͥ. duos verſus virgilij ad ꝓbandū ꝙ romani pͥmopugnabāt expulſo tarquimo ꝓ libertate vn̄ virgiliusꝯtinuādo ſe ad p̄cedētiā dic̄ ſic. Necnō tarquimū eiectum porſenna ſubebat. ſupple ẜm augͥ. accipe id ē ꝙromani eū acciꝑent īgentiqꝫ vrbē obſidione pͥmebatIſta etiā īterponit augͥ. Et ſequit̉ alius verſus virgilij. Eneadē. id eſt romani ab enea ꝓcedentes in ferrū ꝓ libertate ruebāt. noīe ferri ītelligunt̉ oīa armainuaſiua. Et infra. Velut loquēte ioue idē poeta ⁊cͣ.libro pͥmo eneidos. vbi īducit venerē. de ſeuicia iunonis ꝯtra eneā et troyanos de qͣ ſupͣ libro pͥmo ca. iij.dixi ioui ꝯquerentē. et ꝓ eneā ioue dep̄cantē. et iouēveneri rn̄denteꝫ hoc mō poſt alia a ioue ꝓmiſſa quinaſpera iuno id ē que nūc eſt aſpera troianis. q̄ marenūc terraſqꝫ mētū celūqꝫ id eſt aerē fatigat id eſt cōmouet ꝯtra troianos. ꝯſilia in melius refert .i. in fauorē troianoꝝ ꝯſilia mutabit metūqꝫ fouebit. romanos reꝝ dn̄s .ſ. futuros gentēqꝫ togataꝫ. Romanosvocat togatos a toga que veſtis q̄daꝫ erat qͣ vtebātur tꝑe pacis. Sic placitū .ſ. ē mihi. veniet luſtris labētibus etas .i. tp̄us veniet ꝑ lapſū luſtroꝝ que ſuntquīquēnia. Cū domꝰ aſſarari id troyanoꝝ et p̄cipuedeſcendentiū ab enea nā aſſaracus fuit auus pͥami regis vltimi troianoꝝ et ꝓauus enee. phitiā id eſt ciuitatē grecie ſic dicta claraſqꝫ mecenas. ciuitatē .ſ. aliāgrecie vbi regnauit agamēnō euerſor troie. ẜuicio p̄met .i. ſb̓iciet ſibi ac victis dn̄abit̉ argis .i. grecis. hͦaūt virgilius dicit p̄dc̄a a ioue quaſi futura. cū tn̄ ī reiveritate oīa iam fuerint īpleta anteꝙͣ virgilius ea ſcriberet. nā virgilius fuit tꝑe auguſti ceſaris. an̄ qd̓ tēpus diu fuit tota grecia romanis ſubiecta. vt patꝫ ꝑfeſtū libro de ꝓuicijs. et adducit augͥ. p̄dictos ꝟſusvirgilij ad on̄dendū qūo romani adepta lib̓tate amauerūt dn̄atōem. Et ad idē adducit alios verſus virgilij qui hn̄tur libro. vj. eneidos vbi virgilius inducitanchiſen pr̄em enee ſibi poſt mortē apparentē ⁊ multa de poſteritate ſua dicentē. Iter q̄ p̄dicit excellentiā quā habebūt romani in ꝯꝑatōem ad alias gentesNā romani qūo ad peritiā regimīs ⁊ ptātem dn̄andialias gētes excellēt. ꝙͣuis ī alijs artibus romanos excellere poſſent gētes alie. Et iō dicit virgiliꝰ ſic. Excudent alij ſpiratia mollius era .i. alie gētes pn̄t habere artē excudēdi .i. fabricādi malliandi era ſpirantia .i. fumātia vel calētia. molliꝰ .i. era ad ignē iā emoſlita .i. pn̄t eſſe ꝑfecti artifices in ere formādo. Credoequidē viuos ducēt de marmore vultus .i. pn̄t eſſe ꝑfecti artifices in marmore ut faciāt vultus ymaginūde inarmore quaſi viuos. Orabūt cauſas meliꝰ .i. erūtalij meliores oratores. celiqꝫ meatus .i. motus deſcribūt. radio. i. linea. vel et ſurgētia fidera dicēt .i. erūtperitiores aſtronomi. Tu rege̓ imꝑio ppl̓os romanememēto. hee tibi .ſ. romane erūt artes paciqꝫ impone̓mores .i. modū et menſurā debitā. Parcere ſubiectis.et debellare ſuꝑbos. qͣi dicat. O romane iſta erit excellentia tua. Et infra. Has artes ille ⁊cͣ. Hic ſcienduꝫꝙ romani pͥmo erāt ſatis virtuoſi ẜm modū ſuū virtutes politicas hn̄tes. poſteriores vero romani erāt ſatis uicioſi dati cupiditati luxurie et alijs vicijs ac vanitatibus multa a populo pauꝑe accipientes. poſtmodū ea qͣſi ꝓ vtilitatē ꝯūi ad honorē deoꝝ ī ludis ſcenicis expendētes. vnde dicit h̓ augͥ. ꝙ artes regēdi ⁊bellādi romani peritius exercebāt anteꝙͣ ſic corruptieſſent moribus ꝙͣ poſtmodū. Et īfra. Qn̄ ſcribebatiſta ſaluſtius canebatqꝫ virgilius. Saluſtius fuit tꝑeiulij ceſaris. et virgilius tꝑe auguſti ceſaris quoꝝ tēporibus et etiā bene anteā mores romanoꝝ erāt multū lapſi et oīo corrupti. ut patuit ī crudelitatibꝫ multoꝝ belloꝝ ciuiliū de qͥbus ſuꝑius libro. iij. dictumfuit. Et infra. Vnde idē dicit ⁊cͣ. videlicet ſaluſtiusin catilinario. et ſūt verba ſaluſtij vſqꝫ ibi excluſiue.hec ſūt ille bone. Et īfra. Deoꝝ apd̓ illos īdicāt ⁊cͣ.