Druckschrift 
De civitate dei : [Mit Kommentar von Thomas Waleys und Nicolaus Trivet]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

41 AIVoniā ꝯſtat oīm reꝝ ⁊cͣ. Hic incipitliber quintꝰ in qͦ btūs Aug̓. on̄dit qͥfuerit cā et rō qͣre deꝰ romanoꝝ imꝑiū auxerit ⁊ auctū ꝯſeruauerit ⁊ hꝫliber iſte. xxvij. capl̓a. In quoꝝ pͥmoduo facit. qꝛ pͥmo on̄dit intentōeꝫ ſuāin hoc libro. ſecūdo ibi. Cauſa gͦ magnitudīs incipitſuā intentōem ꝓſequi. Vnde ſi illa dea ⁊cͣ. Hoc dic̄qꝛ ut dictū fuit ſuꝑius libro quarto romani poſuer̄tfelicitatē deā quandā. Et infra. Romanū imꝑiū tāmagnū ꝙͣ diurnū ⁊cͣ. de cuius magnitudīe certū ē ꝙtota europa et affrica. et tota fere aſia ꝓ aliqͦ tꝑe fuerūt ei ſubiecte patet aūt exp̄ſſius eius magnitudo exꝓuincijs ei ſubiectis de quibus eſt liber feſti dictatōris romanoꝝ in quo etiā patet ꝙ nunꝙͣ habuit dn̄iūſimplicit̓ totius orbis. de diuturnitate vero eius vſqꝫ ad tp̄s auguſtini dc̄m fuit libro quarto capl̓o. vj.Et infra. Cauſa gͦ magnitudīs ⁊cͣ. Hic incipit ꝓſeqͥſuū ītentū in hͦ libro. ⁊ incipit tractare de fato ut on̄dat ꝙ augmentū romani imꝑij nō ſit fato aſſcribēdūſꝫ diuine ꝓuidētie et pͥmo on̄dit qͥd ſignificat̉ noīe fati. et qūo a fortuna diſtinguit̉. ſcd̓o ibi. illi gͦ q̄ poſitionē ſtellaꝝ ⁊cͣ. deſtruit fatū in ea ſignificatōe acceptū quā mathematici d̓ fato loquunt̉. Cur em̄ nō hͦpͥmū ⁊cͣ. vult dice̓ btūs aug̓. ꝙ ſi quis vult omīa fatoattribuere. qꝛ ꝑ fatū ītelligit dei voluntatē aūt ptātem. ſicut dicit ſeneca ut allegat btūs aug̓. infra capitulo. viij. ip̄e dꝫ in pͥncipio dice̓ illud qd̓ poſtea eſſꝫ dicturus ſi interrogaret̉ ſcꝫ qͥd ītelligit ꝑ fatū ⁊ cauſaꝫaſſignat quare dꝫ hͦ in pͥncipio dice̓. qꝛ hoc nomē fatualiter ſonat apud ꝯmunē vſū loquentiū. dicūt em̄ mathematici ꝙ fatū eſt vis poſitōnis fiderū in natiuitate vel ꝯceptōne alicuius. Sciendū eſt ꝙ alio modo accipit̉ hͦ nomē fatū. nā boeciꝰ libro. iiij. de ꝯſolatōne ph̓ie. dic̄. ꝙ mens diuina in ſue ſimplicitatis arce ꝯpoſita multiplicē rebus gerēdis moduꝫ ſtatuit.Qui modꝰ cū ī ip̄a diuine intelligētie puritatē ꝯſpicitur ꝓuidētia noīatur. Cū vero ad ea q̄ mouet atqꝫ diſponit refert̉ fatū a veteribꝰ appellat̉. nā ꝓuidētia ēilla ip̄a diuina rō in ſūmo oīm pͥncipe ꝯſtituta qͥ cūctadiſponit. fatū vero inherēs mobilibꝰ rebus diſpoſitio ꝑ quā ꝓuidentia ſuis queqꝫ ꝯnectit ordinibꝰ. ꝓuidētia nāqꝫ cuncta ꝑiter ꝙͣuis diuerſa queqꝫ infinita ꝯplectit̉. fatum vero ſingula dirigit in motu locisformis ac tꝑibus diſtributa. ut hec tꝑalis explicatōin diuine mētis adunata ꝓſpectu ꝓuidētia ſit. Eadeꝫvero adunatō digeſta atqꝫ explicata tꝑibus fatū vocet̉. Agelliꝰ vero libro. v. dic̄ ꝙ criſippꝰ ſtoyce ph̓iepͥnceps diffinit fatū ſic. Fatū eſt ſempiterna quedā etindeclinabilis reꝝ ſeries et cathena voluēs ſeipſamet īplicās ꝑ eternos ꝯſequētie ordines ex qͥbus aptaatqꝫ nexa eſt. tn̄ ſicut dicit Agellius criſippus n̄ ꝓpterhoc negat liberū arbitriū ꝙͣuis ex fato ſcd̓m ip̄m ꝓueniat qn̄qꝫ difficultas ad bonū facienduꝫ. Poetevero fingūt tria fata .ſ. pͥncipiū mediū ⁊ fine vite humane. nā cloto regit pͥncipiū. lacteſis mediū. atropoſfinē. Et infra. Mars itaqꝫ poſitus homicidā ſignat⁊cͣ. dicebat papa clemēs vt ī itinerario eius habet̉ libro. ix. cū mars centrū tenēs in domo ſua ex tetragonō r̓ſpexit mercuriū cū ſaturno ad centrū. luna ꝟo veniente ſuꝑ eū plena ī geneſi diurna efficit homicidas⁊ gladio caſuros. ſanguinarios. ebrioſos. libidīoſosmaleficos. ſacrilegos. Albumaſar libro. v. d̓ iudicijsvtit̉ verbo ſignificatōnis dicens tͣctatu. viij. ꝙ marsſignificat ẜm vnā ſui ꝑtem īterfectōeꝫ aut latrociniaIcero dic̄ ypocratē ⁊cͣ. In hͦ capl̓o. ij. on̄dit btūsaug̓. vanitatē mathematicoꝝ ponentiū fatū ꝑea q̄ circa duos gemīos ⁊ eos qͥ ſimul naſcunt̉. fit autin hͦ capitulo mētio de poſſidonio. cuiꝰ etiā dicta aligua de fato recitat tullius libro de fato.Auſtrait aqꝫ affert̉ ⁊cͣ. In hͦ ca. iij. reprobat beatus aug̓. qͣndā rn̄ſioneꝫ q̄ dat̉ a mathematicis ad eaque ī p̄cedēti capitulo obiecta ſūt. Reſpōdiſſe fer̄tv AThnigidiū ⁊cͣ. ẜm agelliū libro. iiij. vario et nigidius fuerunt virt romani generis doctiſſimi.Ati ſunt duo gemini ⁊cͣ. In hoc capitulo quarto ꝯfirmat btus aug̓. que ī precedēti capitulo dixerat ꝑ ea que ſcriptura ſacra narrat de duobꝰ geminis .ſ. Iacob et Eſau.ergo hec ad illas ⁊cͣ. In hͦ ca. v. ꝓſequit̉ augͥ.ſuā diſputatōem ꝯtra mathematicos. ⁊ p̄cipue ꝯtrapoſſidoniū et eius rn̄ſionē ſupͣ capl̓o. ij. poſitā et ſpecialiter inquirit cuius hore notatō ſit horoſcopus ẜmquē de fato iudicāt. an videlicet ſit hora ꝯceptōnisvel natiuitatis īfantis et vtrūqꝫ reprobat. Quidaꝫſapiēs eligit horā ⁊cͣ. Cōſil̓e narrat̉ ī hiſtoria alexandri magni de nectanibo aſtrologo et olīpiade matrealexādri vxorē philippi cū qͣ ꝯcubuit nectanibꝰ q̄ hora certa īſpecta in qua naſciturus filius eſſet futurus.matrē alexādri enitentē parere et vicinā partui cohibuit ne pueꝝ vſqꝫ ad horā inſpectam pareret.Vanꝙͣ et ī ipſis geminoꝝ ⁊cͣ. In hoc capl̓o. vj.arguit btūs aug̓. ꝯtra mathematicos ꝑ ea q̄ vidit de duobus geminis maſculo et femina.Am illd̓ qͥs. ⁊cͣ. In hͦ ca. vij. reprobat btūs augͥ.mathematicos on̄dendo vanū eſſe nō ſolū iudicare de actibꝰ humanis ẜm horā. ſꝫ etiā ẜm diē. ⁊ facit duo in hoc capl̓o. Quia pͥmo reprobat eoꝝ ꝯſuetudinē qui dies obẜuant. Scd̓o ibi. hijs oībus ꝯſideratis ⁊cͣ. on̄dit vnde ſit ꝙ mathematici qn̄qꝫ ⁊ verap̄dicūt. Nō erat videlicet ille natus ⁊cͣ. loquit̉ augͥhic de illo ſapiēte q̄ horā elegit quā cū vxorē ꝯcūberet ut admirabilē filiū generaret. de quo ſupͣ capl̓o.v. Et ē rō augͥ. quā ītendit talis. q̄ro de illo ſapiētevtꝝ ille fuit ſic natus ꝙ generaret ex neceſſitate fati filiū mirabilē ul̓ miſerabilē. Si mirabilē gͦ fruſtraelegit horā ad hͦ cū ſit neceſſariū ꝙ ip̄e generet mirabilē. Si filiū miſerabilē. gͦ ſi ſapient̓ fecit ſequit̉ ꝙ ꝑip̄m potuit neceſſitas fati mutari et illd̓ qd̓ nō habuitin natiuitate ſua ex fato ia fatū ſuuꝫ fecit fatale. ſi oīafata ſua ſint fatalia id eſt ex fato dependētia ⁊ neceſſaria. Et infra. Deinde ſi ſoli hoīes ⁊cͣ. Hic arguitꝯtra fatu ꝑ locū a diuiſione. q̄res vtꝝ ſoli hoīes ſubſint neceſſitati fati vel nō. pͥmū nō vident̉ mathematici ꝯcede̓. qꝛ etiā in rebus alijs eligūt certos dies.gͦ dabūt ẜm quo dato pꝫ vanitas eoꝝ ex maxīa diuerſitate et īcertitudīe futuri euentus in rebꝰ alijs ita vtſtatim appareat īpoſſibile dare iudiciū certū d̓ futuroſucceſſu eaꝝ. Et infra. Solēt tn̄ homīes ⁊cͣ. Hic reprobat fatuitatē mathemāticoꝝ qui etiā de natiuitatibus aīalium irratōnabiliū ſe ītromittūt. et ec̄ fatuitatē quorundā hoīm qui .ſ. volētes explorare fidemmathematicoꝝ. cū aliqd̓ aīal apud eos natuꝫ fueritobẜuant diligēter hora natiuitatis eius. qua notataaccedūt ad mathematicos. et īterrogāt eos hͦ modotali hora iſtius diei natū eſt mihi aīa l. et cuius ſpecieieſt aīal illud. et ſi dixerīt veritatē multū admirant̉. qͣicertā de hoc ꝯgnitōem habuiſſet mathematicus quiſic rn̄dit. Sed hͦ reprobat augͥ. qꝛ ſi ex hoc ſolū. ꝙ datur hora natiuitatis aīalis poſſet ſcire qͣle et cuiꝰ ſpēteēt aīal illud. ſequeret̉ ꝙ hora ea qͣ naſcit̉ hō n̄ poſſꝫnaſci muſca. nā eadē rōne qͣ ꝯcedet̉ ꝙ muſca naſci poſſet ꝯcedet̉ hoc de quolibet alio aīali paulaiī et gradatim de minoribus ad maiora ꝓcedendo puta ſi poſſet muſca eadem ratione et mus et ſic eadem ratione etaliud aīal qd̓ eſt mure aliquantulū maius. et ſic vſqꝫad camelos et elephantes. et ꝑ ꝯſequēs ſi ſil̓ pn̄t naſci hō et muſca eadē ratōne pn̄t ſimul naſci hō et elephas. bos et leo. et capra et lupus.V ꝟo n̄ aſtroꝝ ꝯſtitutōem ⁊cͣ. In hͦ capl̓o. viij.6n̄dit btus aug. ꝙ fatū accipit̉ ab aliquibus ſub alioītellectu ꝙͣ ꝓ vi poſitōnis ſideꝝ. ſub qͦ intellectu inp̄cedentibus iā diſputatū eſt ꝯtra fatū. accipit̉ enimqn̄qꝫ ꝓ ꝯnexione cauſaꝝ quā dicūt eſſe voluntatē diuina. vel ab ip̄a dei voluntate ꝓcede̓. ſicut tactū fuitſupͣ capitulo pͥmo huius libri. qd̓ etiā ꝓbat hic augͥ̓.