voluenteꝫ libros de ſacris a numa p̄deceſſore ſuo ſcpͥtos cū ibi q̄dam occulta ſolēnia ſacrificia ioui facta inueniſſet. et ip̄a non rite ioui faceret. a ioue irato cū domo ſua fulmīe ꝑcuſſum ꝯflagraſſe. Dicit autē valeriꝰlibro. ix. eū ſic fulmiatū. ꝙ nec ſup̄mo quideꝫ funeriſhonore a ciuibus decorari poſſet et celeſti flama ī eāꝯditōnem redactum. vt eoſdeꝫ penates. ⁊ regiā ⁊ rogum ſepulchꝝ haberet. Et infra. ¶ Dicit etiaꝫ aperte ī inuectiuis. quatuor ſūt inuectiue tullij in catilinain quaꝝ tercia poſt pnͥcipium ſūt que tangit h̓ aug̓.Acripſit ec̄ tulliꝰ libꝝ vnū ꝑ modū dyalogi ad hortēſiū qͥ īcipit magnū īgeniū lucij ⁊cͣ. ī qͦ nō habet̉ illudqd̓ aug̓. h̓ allegit d̓ tullio īhortēſio nec multa alia q̄allegat ī diuerſis locis d̓e libro iſto. Et ideo pꝫ ꝙ tullius alium libꝝ ꝯpoſuit quem augꝰ. in hortenſio nōtat p̄ter dyalogum p̄dictum. et illum aliū nō vidi. Etinfra. ¶ Ceteri at̄ reges ⁊cͣ. Nota ꝙ tm̄ſepteꝫ fuerātſcꝫ romuſus numa. popiliꝰ. tullus hoſtilius. anchusniarcius. pͥſcus tarquimꝰ. ẜuius tullus. et tarquimꝰſuꝑͣbus. de quibꝫ om̄ibꝫ agit titus liuiꝰ de vrbis originē libro pͥmo Et infra ¶ Priſcus tarquimiꝰ ⁊cͣ. Iſtetarquimꝰ fuit quītus rex romanoꝝ de quo narrat titus liuius vbi ſupͣ. ꝙ ip̄e fuit aduena. qͥ romā veniēstantaꝫ gratiā inuenit apud anchū marciū quartū regem romanoꝝ ꝙ factꝰ eſt tutor filioꝝ eius. Cū igit̉mortuus fuiſſꝫ anchus et ciues eius ꝯgregati eſſent.vt de futuro rege ꝓuiderent. tarquimꝰ filios anchiquoꝝ tutor erat venatum miſit. et eis ſic abſentibꝫ regnumpetijt et obtinuit. Qui licꝫ poſtmodū in regnomulta ſtrēnue egiſſꝫ. tn̄ filij anchi ꝓpter iniuriam ſibifactam ī adeptōne regni. et qꝛ etiam nullū eoꝝ ſibiſucceſſorē inſtituerat. ſꝫ quendā ſeruiū tullum cui filiam ſuā deſponſauerat ꝯſpirauerūt ꝯtra ip̄m et duospaſtores aſſuetos ferramentis agreſtibꝫ dimicare adhoc delegerunt vt regē īterficerent. qͥ ex ꝯdicto īterſe litigantes appellauerunt ad rege. et cuꝫ admiſſi adducti fuiſſent coraꝫ regē et rex in vnū illoꝝ ꝯquerentem vehemēter intenderet. alter eleuata ſecuri regēin capite ꝑcuſſit et occidit. Et infra ¶ Seruius tullus⁊cͣ. de ſeruio tullo qͥ fuit ſextꝰ rex romanoꝝ narrat titus liuiꝰ libro pͥmo de vrbis originē. ꝙ lucius tarquinius qui poſtmoduꝫ ſuꝑbus appellatꝰ eſt. cū tulliamfiliam ſeruij duxiſſꝫ ī vxorem ſtimulatꝰ malicia vxorisſue regnū appetijt et ꝯtra tullum regeꝫ pͥmo eorā pr̄ibus inuexit. poſtmodū ī foro ꝯcionando ad populuꝫidem fecit. et ſtipatus armatoꝝ multitudinē in regiaſedē ſe collocās iuſſit pr̄es citari ad regē tarquimūꝑ p̄cōnem. tullus ꝟo hͦ audito mox accurrēs tarquimum de hoc increpare cepit. quē ꝑ gradus ſtatim deiectum. cū leſus grauiter domum ſuā peterēt in via ꝑmiſſos a tarquimo occiſus eſt. ſuꝑ cuius corpꝰ tulliafilia ſua feſtinans. vt nouū regem ſalutaret viꝝ ſuumcurrum ſuū traduci fecit. Premiſſa fere om̄ia etiā narrat ouid̓. libro. vj. de faſtis. Et infra. ¶ Nec diſceſſerit aditis ⁊cͣ. hoc dicit augꝰ. ꝯtra eos q̄ innitētes dcōꝟgilij. vt ſupra patuit libro. ij. ca. xxij. dixerūt ꝙ dijadita ſua id eſt templa et aras reliquerūt ꝓpter malaculpe ī eoꝝ cultoribꝫ reperta. cuiꝰ oppoſitum patuitin tarquimo. cuiꝰ ſcelus magnū fuit. et ꝓpter hoc tn̄nō reliq̄runt dij tēpla ſua. imo ſicut tāgit hic bt̄us auguſtinus. et narrat titꝰ liuiꝰ libro pͥmod̓ origine vr̄bis poſt p̄fatum ſcelus tarquimiꝰ vſurpans ſibi regnūvo iſcos et gabtos populos ſcꝫ vicinos domuit. deinde ad edificanduꝫ templum ioni ī mote tarp̄cio qͥ poſtmodum capitolmus dictꝰ eſt. vt ſupͣ libro iſto ca. xij.dixi. ſe ꝯtulit vbi ineſtimabiles ſūptus appoſuit. Et īfra. ¶ Quod ꝟo eum regno ⁊cͣ. hic excludit quādamfalſaꝫ defenſionē deoꝝ. nam poſſꝫ dici ad iuſtificādūeos. ꝙ licet dij nō receſſerūt ꝓpter ſcelus tarquinij tr̄fecerunt eum recede̓ ⁊ expelli de vrbe. hoc excluditbeatꝰ augꝰ. dicens eū nō fuiſſe expulſū de vrbe ꝓpt̓ jpeccatum filij ſui ſcꝫ ſexti tarquinij qͥ lucrēciā oppreſſitvt fupͣ libro pͥmo capl̓o. xix. dictum fuit. Aodum ꝟoexpulſionis narrat titꝰ liuius libro primo Cum enimlucrecia ſeip̄am interfeciſſet tulerunt amici eiꝰ corpꝰſuum romā. vt eius pn̄tia magis populū ꝯtra regemꝯcitarent. ¶ Erat at̄ tunc tarquimꝰ extra romaꝫ cumexercitu in obſidione ardee. Igitur cum redire velletclauſerūt ſibi portas et duos ꝯſules qͥ p̄eſſent reipublice creauerunt. Tarquimꝰ ꝟo ſic excluſus cum poſtmodum diu romanos ſpē recuꝑandi regnū inquietaſſet. tandē deſperans intentū aſſequi exul apud tuſculūꝯſenuit ibidem finiēs dies ſuos. De quo dicit tulliꝰ libro de amicicia eum cum exularet dixiſſe. tūc primumſe ītellexiſſe quos fides habuit vel habuiſſꝫ amicos.et quos infidos. cū neutris gr̄am referre poſſet. fuitautem ip̄e vltimꝰ rex romanoꝝ qui ẜm eutropium libro primo. xxxv. annis regnauit. Regnatum eſt aūtromē a ſeptem regibꝫ annis. ccxliij. vt dicit hic aug̓.Et idē dicit eutropiꝰ. Titus ꝟo liuiꝰ dicit ꝙ. ccxliiijannis. qꝛ forſanꝑtem anni q̄ ſuꝑ fluit pro anno ꝯpūtauit. augꝰ. ꝟo loquitur de annis integris. Et infra.¶ Optabiliore fortaſſis ⁊cͣ. hoc dicit ꝓpter tulliū ſocerum tarquinij quē tarquiniꝰ turpiter interfecit filia ꝓpria ſcꝫ tullia ꝯſentiente vt credit̉ Et infra Intra. xx. ab vrbemiliaria ⁊cͣ. Eutropius libro pͥmo dic̄ꝙ adhuc roma vt plurimū vix ſextumdecimū miliariūpoſſidebat. Et infra ¶ Quātum ſpacium ⁊cͣ. vult dice̓ꝙ roma non ſubiecerat ſibi tanto tꝑe de terrā quātūē territoriū vnius patue ciuitatis getule Eſt at̄ getula ī affxica terra quedamVic tempori adiciamus ⁊cͣ. In hoc capitulo. xvj.Coſtendit beatus augꝰ. qualia mala paſſi ſunt romam ſtatim poſt expulſionē regis tarquinij ſcꝫ pͥmoanno ꝯſulum. qͥ fuit etiam primꝰ annꝰ illiꝰ tꝑis de qͦſaluſtius dicit ꝙ equo et modeſto iure agitatum ē hͦautē dicit in libro hiſtoriaꝝ vt ſupͣ libro. ij. ca. xviijdictum fuit. ¶ Dummetus a tarquinio ⁊cͣ. de hͦ notaſupra libro. ij. ca. xij. Et infra. ¶ In qͦ breuiſſimo tꝑiquam funeſtus ⁊cͣ. id eſt plenꝰ funeribꝫ non ꝓpter peſtilentiam. ſꝫ ꝓpter interfectōes varias. vt infra patebit. vel dicit̉ funeſtus id eſt crudelis ꝓpter crudelitates eo anno oſtēſas. Et infra ¶ tam iunius brutꝰ exhonoratum ⁊cͣ. exhonoratum dicit qꝛ d̓ ꝯſulatu depoſitum ī cuiꝰ locum ſucceſſit eo anno publius valeriusde iſta tarquinij collatini electōne dixi ſupra libro. ijca. xvij. Et infra. ¶ Deinde mox ip̄e ī bello ⁊cͣ. hic tangit beatus augꝰ. duas hiſtorias. quaꝝ prima ordīerei geſte eſt de īterfectōne filiorum bruti et aliorumnarrat autē titus liuiꝰ libro. ij. de origine vrbis. ꝙ expulſo tarquinio rege erant ī vrbe adoleſcentes aliqͦtnobiles q̄ regnante tarquimo cū filijs tarquinij vitamdiſſolutam et luxurioſam duxerāt q̄ expulſioneꝫ regisgrauiter inter ſe ferebāt vidētes ablatum multū ſuepriſtine libertati. dicebant em̄ regē hoīem eſſe a quoimpetrare poſſis. et vbi vis idē violentia. et vbi iniuria opus ſit eſſe. vbi etiam gr̄e locum cē ſcꝫ apd̓ regēvbi etiam locum eē bn̄ficio et iraſci et ignoſcere poſſeinter amicum ⁊ inimicū diſcrimē noſſe. leges ꝟo dicbāt rem ſurdam inexorabilem eē. ſalubrioreꝫ meliorēqꝫ inopi ꝙͣ potēti. nihil laxamēti vel venie habere ſimodum exceſſeris. ꝑiculoſum eē in tot humanis erroribus ſola innocētia viuere. hec igit̉ et ſimilia dicētestractabāt cuꝫ hijs quos tarquimꝰ ad vrbē miſerat ꝓrebus ſuis repetendis de reductōe regis et fere ꝑduxerant tractatū ad effectum niſi ꝑ vnū ẜuum q̄ eos hoctractantes audierat detecti fuiſſent. Igit̉ ꝓditioneꝯꝑta brutus ꝯſul ꝓprios filios ī hac ꝓditōe deprehenſos ī ꝯſpectu ſuo pͥmo ad palum ligatos et nudatos iuſſit virgīs cedi et poſtmodum decollari. Cuiusſupplicij filioꝝ ip̄e pater erat ſpectator nullus nulliꝰdoloris ſignum on̄dens. Hoc factum bruti ꝯmēdansvalerius libro. v. dicit de ip̄o. ꝙ exuit pr̄em ut ꝯſuleꝫpsꝫſ. ẜre ageret. orbuſqꝫ viuere. id eſt filijs orbatus quam reipublice vindicte deeſſe maluit. De iſto ec̄ fac̄ ꝟgiliusmentōem libro. vj. eneidos. Cuiꝰ ꝟſus h̓ ponit augͥ.