dictum ē ꝯſulem qui eſt quaſi pater patrie interfecitEt infra. ¶ Deſeruerunt dij adulteros id ē troianosqui rapuerūt helenā vxorem menelai. et ptꝫ ꝙ augͥ.loquit̉ h̓yronice Et infra. ¶ Aut ſi diſplicebat ⁊cͣ. h̓excludit quandam rn̄ſionem q̄ dari poſſꝫ. poſſꝫ em̄ dici ꝙ pars ſille non placuit dijs. et ideo deſeruerūt illūSed ꝯtra hoc arguit augꝰ. qꝛ multa bona. dij ꝓnūciauerunt et ꝓmiſerunt ſille vt ſupͣ dictum fuit libro.ij. ca. xxiiij. Et infra. Scribit liuiꝰ id eſt titus liuiꝰin aliquo libro ſuo quē nō vidi. qꝛ vt alias dixi. tresdecades eius vidi. nec qd̓ h̓ allegat̉ de liuio ponit anneus florus eiꝰ abbreuiator ī aliquo libro titi ab ip̄oabbreuiato facit at̄ mentōneꝫ de ſimulachro minerueque eſt dea ſapiētie ⁊ vocat̉ alio noīe pallas. de cuiꝰetiam ſimulachro aliqua dixi ſupra libro pͥmo ca. iiij.ſꝫ vtꝝ fuerit illud ideꝫ de quo fit ibi mentio et hic dubium eſt. Et infra ¶ Dij patrij ⁊cͣ. Iſte eſt verſus virgilij libro eneidos et vult dicere beatꝰ augꝰ. ꝙ ideofuerunt ſimulachra alioꝝ d̓eoꝝ potiꝰ ꝙͣ minerue cōbuſta cum ciuitate ip̄a ne poſſꝫ vere dici dij pr̄ij quorum ſemꝑ ⁊cͣ. ideo vero ſimulachꝝ minerue fuit permiſſuma demonibꝫ ẜuari. vt pateret falſitas verſusꝟgilij. ij. eneidos. abſceſſere om̄es ſcꝫ dij aditis ariſqꝫrelictis. nam exemplo quo illud ſimulacꝝ fuit ſaluūptꝫ ꝙ dij ibi fuerūt pn̄tes qui ſaluauerunt illud. cumalia ſaluare non erant ꝑmiſſiijs itaqꝫ iliacis ⁊cͣ. In hoc capl̓o. viij. oſtēdit be¶Vatus augꝰ. quāta vanitas ſit credere ꝙ dij troianoꝝ romam allati poſſent ſaluare roniā vel ſi pn̄tesfuiſſent apud ilium ſaluaſſent ylium. et irridet beatusaugꝰ. iſtaꝫ falſitatē et fatuitatē. ¶ Ad vocem anſerisloquit̉ de anſere cuius clamore excitati fuerunt cuſtodes capitolij de quo ſupͣ libro. ij. ca. xxij. vbi ⁊ d̓ captione vrbis a gallis dcm̄ eſt. de fimbria dcm̄ eſt ſupͣ libro iſto capl̓o p̄cedentiIetiaꝫ numā pōpilium ⁊cͣ. In iſto capl̓o. ix. oſtēdit beatus augꝰ. ꝙ dij non dederūt nec dare potuerunt pacem nec trāquillitatem. et primo ponit dehoc aliquoꝝ errorē q̄ credebāt ꝙ ipſi dij pacē quamhabuit numa ſcd̓us rex romanoꝝ ſibi dediſſent Scd̓oibi. nūc autem nō ei ⁊cͣ. excludit errorē illum ¶ Ad intellectum vero huius capl̓i eſt ſciendū ꝙ ſicut narrattitus liuius de origine vrbis libro pͥmo poſt mortē romuli patres ꝯcedente eis ppl̓o ꝙ ipſi eligere poſſentſucceſſorem romuli ꝙͣuis numa nō eſſet de romanis ſꝫde ſabinis. tn̄ ip̄m ꝓpter ſuā famam magnā de iuſticiaet religione elegerūt. Iſte vero numa ſic electꝰ vidēſꝙ ſine legibꝫ regnum ſtare nō poſſꝫ nec poſſꝫ circa leges dandas inſiſtere niſi pax eſſꝫ ī vrbe ſtatim ī principio regni ſui fec̄ ī circuitu pace. quā ⁊ habuit tototꝑe regimīs ſui ſcꝫ. xliij. annis. ẜm eutropium tn̄ ipſemortuus eſt. xlj. āno regimīs ſui. facta auteꝫ pace conſtituit templum deo iano cuiꝰ clauſio ſignificaret pacem et apertio bellum. et clauſit portas illius templi.quo facto totꝰ vacabat legibꝫ ꝯdendis ⁊ ſacris inſtituendis. ordinans ſcꝫ aliquos deos ī ciuitate ⁊ tradēſmodum colendi eos ⁊ circa cerimonias ⁊ ſacra huiusoccupauit maiorem ꝑtem vite ſue. Eo vero ſucceſſitſibi ī regͣno tulliꝰ hoſtiliꝰ. qͥ ſtatim aperuit templūiani et bella reparans totꝰ rebus bellicis datus eratab illo ꝟo tꝑe vſqꝫ ad octauianum auguſtū ſub quonatꝰ eſt xp̄s. tantum fuit ſemel clauſū ſcꝫ poſt primuꝫbellum punicū ſub ꝯſule tito manlio. Tempore ꝟo auguſti qͥeſcēte vrbe a p̄lijs poſtꝙͣ ab ip̄o victus ē antonius. iteꝝ clauſū fuit. et ꝑ ꝯn̄s a morte nume pōpilijvſqꝫ ad auguſtuꝫ nō habuerūt romani pacē. niſi vnoanno nec ante numā habuerūt. qꝛ romulus ꝯtinue bella geſſit. ¶ De iano cui numa templum fecit ē ſciendūꝙ ip̄e regnauit in monte ianiculo qͥ eſt modo infra vrbem ꝓ ꝑte et ī ꝑtibus vicinis eo tꝑe qūo ſaturnꝰ expulſus a filio ſuo ioue de creta venit ī ꝑtes illas. ⁊ qꝛſaturnus docuit vnieas colere ⁊ ciuiliter viuere. ideoreceptus eſt a iano ī ſocium regni. iano vero deificatoattribuebāt ei omnē pt̄atem claudendi et aꝑiendi. etideo ꝯſtituit ſibi numa templum qd̓ voluit ꝓ diuerẜtꝑibꝰ claudi ⁊ aperiri. et voluit ꝙ tꝑe pacis claude̓tur ẜm ouidium libro pͥmo d̓ faſtis vt pax ip̄a qͣi īcluſa maneret apud romanos. aperiri vero voluit tēpore belli. vt om̄es milites qͥ ad bellū exierāt incolumēsreciꝑentur reuertētes. Fuit autē numa rex creatꝰ ẜmeutropium eo tꝑe qͦ regnabat apud iudeos ezechiasde quo dicet̉ infra li. vij. ca. xxxiiij.Rreſpondēt illi ꝙ niſi ⁊cͣ. In hoc capl̓o. x. ceprobat beatꝰ augꝰ. inquietudinē romanoꝝ ꝓbāsꝙ magis fuiſſꝫ eis expediens pax ꝙͣ bellū. Et primoꝓbat ꝙ pax fuiſſet p̄ponenda augmēto imperij Scd̓oibi. ſed plane ꝓ tātis ⁊cͣ. oſtēdit ꝙ ī pnͥcipio poterātexcuſari a bellis. qꝛ vt videt̉ ip̄i habuerūt iuſtam cauſam bellandi ſcꝫ ad repellendum hoſtes inuadentes.Tercio ibi. ſed regnāte numa ⁊cͣ. oſtendit ꝙ ī poteſtate hominum eſt magis pax ꝙͣ deorum ſeu demonum.Iydonea vero cauſa vt magnū eſſet imperiū cur eſſedeberet inquietū. vult dicere augꝰ. ꝙ nō eſt ydoneacauſa ꝙ ideo ſit regnum inquietū vt ſit maius. loquit̉em̄ augꝰ. affirmatiue yronice et ſenſus eſt negatiuusEt infra. ¶ Saluſtius ibi ait ſcꝫ ī ꝓlogo catilinarij ⁊ſūt verba ſaluſtij ab illo loco. igit̉ micio reges ⁊cͣ. vſqꝫ ibi excluſiue. an vt tammultum ⁊cͣ. vbi vid̓r dicereſaluſtius ꝙ primū nomē imꝑij fuit nomē regis ſcilicꝫa regēdodicti. ꝓpter hͦ accepit pͥmo homo ſuꝑ hominem imperium id ē pt̄atem vt regeret. Et tunc regeserant diuerſi. i. diuerſimode ſe habētes ⁊ occupantesnam vna ꝑs id eſt aliqui exercebāt ingeniū ſuum ſtudio ſcꝫ et diſciplina. alij ꝟo exercebant corpus ſcꝫ venationibꝫ vel alijs modis quibꝫ nō apparuit aliqua cupiditatem eſſe cauſam exercicij Et infra ¶ Virgiliꝰ deteſtat̉ ſcꝫ libro. viij. eneidos vbi ꝟgiliꝰ poſt ꝯmēdationem tꝑis qd̓ fuit ſub ſaturno qui ſicut dixi ī p̄cedēti capl̓o regnauit ī italia cuꝫ iano. a quo ſaturno etiāitalia quōdā ſaturnina eſt dicta. Dicit ergo ꝙ illa ꝓſperitas ⁊ innocētia vite humane durauit deterior donec paulatim ac deterior etas id eſt male colorata etdeformis et belli rabiēs et amor ſucceſſit habēdi. Etinfra. ¶ Sed plane ⁊cͣ. Hic ponit excuſatōem belloꝝque romam ī principio ꝯtra finitimos geſſerūt qꝛ videntur ad hoc coacti ꝓpter importunitateꝫ vicinoꝝq̄ ip̄os bellis impetebant. Et ad hoc inducit verba ſaluſtij q̄ habent̉ ī principio catilinarij vbi dicit h̓ ꝟbavrbem romani ꝯdidere. atꝫ troiam inicio habuere. qͥenea duce ꝓfugi ſedibus incertis vagabant̉. Cunqꝫhijs aborigines genus humanū agreſte ſine legibusſine imperio libeꝝ atꝫ ſolutū. hij poſtꝙͣ ī vna meniaꝯuene̓ ſcꝫ troiani ⁊ aborigines diſpari genere. diſpari lingua alio more viuuentes incredibile ē memoratuꝙͣ facile coaluerūt. et poſt immediate ſaluſtiꝰ dicit ſicſed poſtꝙͣ res eoꝝ ſcꝫ romanoꝝ ciuilibꝫ. vel ẜm aliālr̄aꝫ legibꝫ. eſt em̄ vtraqꝫ lr̄a bona. moribꝫ. agris aucta. ſatis ꝓſpera. ſatiſqꝫ ⁊cͣ. ¶ Igit̉ reges populiqꝫfinitimi bello temptare ſupple romanos. et ponit̉ hicinfinitiuus modꝰ ꝓ indicatiuo ſcꝫ temptate ꝓ tēptauerunt. ſicut et ī ſequentibꝫ. et eſt antiquꝰ modus loquendi. quoſcꝫ titꝰ liuiꝰ ſatis ꝯn̄iter loquit̉. vel ſubintelligit̉ ibi ceperunt. ita ꝙ finitimi ceperūt temptare. pauci ex amicis auxilio eſſe id ē fuerunt. nam ceteri.id eſt aliqͥ amici metu perculſi id ē ꝑcuſſi. Et d̓r a percellendo. ¶ Longe a periculis aberāt id eſt non affuerunt romanis vt auxiliarent̉ eis ī periculis ſuis ꝓptermētum potentie aduerſarioꝝ. ¶ At romani domi militieqꝫ intenti tā circa res domeſticas curādas. vt haberent vn̄ poſſent eſſe et domū ſuā ſuſtētare. qꝛ ꝓprijſſtipendijs in pnͥcipio militabāt ꝙͣ etiā intēti rebꝫ militaribus Nam ſtatim qn̄ vacabat eis redierūt de bellodomi. vt domꝰ ſue curam haberēt. vn̄ dicit feſtinareid eſt feſtinabant parare ſcꝫ q̄ nondū erant ꝑata prodomo et pro bello idē em̄ tunc fuit agricola et miles¶ Alius aliū hortari id eſt hortabant̉ hoſtibꝫ obuiā