placauit. Et infra. ¶ Remoti ſūt notatōne cēſoria ⁊cͣnotatio cenſoria eſt iudicium cenſorium ẜm ſeuerumet penale multum eſt. nō enim ponitur pro iudicio abſolutionis.Am ſatis dcm̄ arbitror ⁊cͣ. Hic incipit liber terciꝰ inquo beatꝰ augꝰ. agit de malis penalibꝫ quibꝫ ſubiacent cultoꝝ deoꝝ. et ē intentio ſua oſtēdere ꝙ dij atalibus malis cultores ſuos nō preſeruāt. et ideo ſubſꝑe illa non ſūt colendi. In pͥmo vero ca. exponit intētionem quaꝫ habet ī hͦ libro. et hoc quantū ad materiam quā vult ꝑtractare de malis pene. non tn̄ quorūcūqꝫ hominum. ſed romanorum ⁊ eoꝝ qui cum eis ſocietatem habuerunt ſicut italicoꝝ. ac inſuper eoꝝ qͥeis ſubiecti fuerant ſicut aliaꝝ natiōnū a tꝑe ſubiectionis ip̄aꝝ et ceteraUtractare de malis pene romanoꝝ ab ip̄a origineRimū ip̄a troia vel iliuꝫ ⁊cͣ. In hoc ca. ij. incipitromanoꝝ ſcꝫ a troia ſeu ilio Et ſic̄ aliaſdixi troia fuitꝓunicia vel regio. ilium fuit ciuitas pnͥcipalis. licꝫ ettroia qn̄qꝫ ꝓ ciuitate ponat̉ Atroianis ꝓceſſerūt romani ſaltem remus ⁊ romulus qͥ fundauerūt romam.Sicut em̄ ptꝫ ꝑ titum liuium de origine vrbis li. j. etꝑ eutropium libro pͥmo. remus et romulus deſcenderunt ab enea. qui fuit troianꝰ ¶ Quātuꝫ ꝟo ad troiāvel ilium notum ē maximū malum qd̓ paſſa eſt ſcꝫ excidiuin et tn̄ eoſdeꝫ deos coluerunt quos romani ut pꝫex dictis ſupͣ libro. j. ca. iij. ¶ Priamo inquiūt ⁊cͣ. hicponit qͣndam defenſionē deoꝝ. naꝫ laomedon qͥ fuitpater pͥami regis troianoꝝ. cuius tꝑe fuit troia ſubuerſa offendit deos ꝑiurio ſuo. et poſtmodū deſeruerunt tam regnuꝫ ꝙͣ filium ſuū. ¶ Tangit hic beatusaugꝰ. fabulam q̄ tangit̉ libro de ortū deoꝝ q̄ fingit̉ꝙ laomedon pepigit cum neptuno q̄ eſt deꝰ maris etapolline q̄ eſt deꝰ diuinatōis ꝙ ip̄i edificarent ſibi ciuitatem ip̄e redderet eis mercedem. et vouit ſiue iuramento ꝓmiſit ſe ſolutuꝝ certā ſūmam pecunie. Edificata vero ciuitate nō ſoluit ꝓmiſſum ⁊ ideo neptunusinduxit grecos ſuꝑ troianos ad ſubuertendū ciuitatēſed apollo zelauit ꝓ troianis. ¶ Et eſt h̓ ſciendum ꝙpoete fingūt iouē. et neptunum filios ſaturni fuiſſe ⁊erant fratres. apollo at̄ erat filius iouis. et ꝑ ꝯn̄s neptunus fuit pr̄uus eiꝰ. Non obſtāte at̄ ꝙ neptunꝰ contra troia nos zelaret intātum ꝙ troiam a fundamētovellet ſubuertere ſicut dicit ꝟgilius li. v. eneidos. tn̄eneam rapuit et ꝓtexit ſub nube ne ab achille occideretur. qn̄ interfecit multa milia. vt dicit ꝟgilius. vnde et verſus virgilij qͥ hic inducit̉ ab augͥ. ſcꝫ ſtructaſuis manibꝫ ⁊cͣ. d̓r in ꝑſona neptūi narrantis quomōeneam ſaluauit et improperantis ꝑiuriū laomedōtisIſtud auteꝫ qd̓ dictum eſt de raptu eneē ne occideretur. habet̉ apd̓ omēꝝ de quo dicit hic augꝰ. ꝙ omērus poeta qui fuit ante romaꝫ ꝯditam inducit neptunum p̄dicentem multa de romanis qui fuerunt ſtirpsenee. quē etiaꝫ ſub nube rapuit vt dicit omerus. Ex qͦarguit augꝰ. ꝙ neptunus p̄uidit ꝙ laomedon nō ẜuaret ꝓmiſſum. qūo at̄ tꝑe fuerit omērus ſatis ē incertum ꝓpter diſcordiam ſcriptoꝝ qui d̓ tꝑe eius faciūtmentōnem tn̄ om̄es ꝯcordant in hoc ꝙ ip̄e erat anteromulum. et de hoc loquit̉ augꝰ. infra libro. xxij. ca.vj. et euſebius et hieronimus ī cronicis. et A. gelliusli. ix. Et infra. ¶ Vn̄ em̄ ꝯiuratio catiline. de iſta ꝯiuratione habet̉ ſupͣ libro. ij. ca. xxiij. Et infra. ¶ Quosmanus atqꝫ lingua ꝑiurio atꝫ ſanguine ciuili alebatIſta ſūt verba ſaluſtij ī catilinario et eſt h̓ lingua nt̄icaſus. Et infra. ¶ Populus ī ſuffragijs ⁊cͣ. Suffragium ē ꝯſenſus qui dat̉ ī electione vel alio negocio vbiqueritur ꝯſenſus multitudinis. et ideo dicit populuꝫcorruptum ī ſuffragijs. qꝛ ſepe ꝑ fauoreꝫ ⁊ muneraelegit ad magiſtratꝰ indigniſſimos ⁊cͣ.Vlla vtiqꝫ cauſa eſt ⁊cͣ. In hoc capl̓o. iij. probataugꝰ. ꝙ troia non ꝑijt qꝛ dij erant irati ciuitatiꝓpter crimē aliqd̓ ꝯmiſſum ibidē. nam dij ꝑ crimīa nōiraſcunt̉. Illud auteꝫ qd̓ augꝰ. dicit in pn̄cipio huiꝰcapl̓i ſcꝫ ꝙ dij qͥbꝫ vt dicunt ſtet erat imperium ſumit̉a ꝟgilio libro. ij. eneidos vt patꝫ ſupra libro. ij. ca.xxij. Et infra. Cum a grecis p̄ualentibus ꝓbent̉ victihoc fuit probatum ſupra libro pͥmo ca. iij. Et infra.¶ Nec adulterio paridis ⁊cͣ. Tangit h̓ hiſtoriam dealexādro. qͥ dictus ē paris. qͥ fuit filius priami registroianoꝝ Ip̄e em̄ ſicut narrat dares frigiꝰ rapuit helenam vxorem menelai tanꝙͣ pulchriore mulierē grecie. que ſicut fingūt poete fuit ſibi ꝓmiſſa a venere qͥtulit ꝓ ea ſententiam ꝯtra iunonē et palladē. ſicut tetigi ſupra libro pͥmo ca. iij. Et infra ¶ Inquit ſaluſtiꝰſcꝫ ī catilinario. Et infra. ¶ Qeuia mater enee hoc fecit⁊cͣ. h̓ ꝓbat ꝙ dij potiꝰ debuerāt vindicaſſe adulteriūmatris enee ī troianis vel potiꝰ ī romanis. qui teſteſaluſtio ab enea ꝓceſſerunt ꝙͣ adulterium paridis. qꝛgͣuius fuit peccatū. Et tangit augꝰ. fabulam de mr̄eenee quam tn̄ romani habuerunt ꝓ vero id eſt geſtare. Sicut em̄ crediderūt ꝙ rōmulꝰ fuiſſꝫ filiꝰ martisvt dixi ſupra ca. xv. ita credebant ꝙ eneas fuiſſꝫ filiꝰveneris. fingunt em̄ venerē eſſe vxorem vulcani qui ēdeꝰ ignis et ꝯceſſiſſe anchi ſi qui fuit pater enee ꝙ cōcūberet cum ea ſcꝫ venere et generaret eneā tanꝙͣ ꝓlem nobilem et deum futuꝝ vn̄ ẜm iſta grauiꝰ fuit adulterium veneris ꝙͣ helene vel paridis Et infra. V. Irridere fabulas ⁊cͣ. hic excludit beatꝰ augꝰ. quandamreſponſionē que dari poſſꝫ. poſſent em̄ deoꝝ defenſores dicere ꝙ beatus augꝰ. nō arguit ex veris ab ip̄isꝯceſſis ſed ex quibuſdā fabulis. quas etiaꝫ ip̄emet videtur tanꝙͣ fabuloſa irridere. ſed hoc excludit beatusaugͥ. ꝓbans ꝙ non magis dꝫ reputari fabuloſum. ꝙvir ꝯcubuerit cum dea et genuerit eneā. ꝙͣ ꝙ deus ideſt mars ꝯcubuerit cum muliere ⁊ genuerit romuluꝫnec etiam minꝰ creditum eſt apd̓ romanos vnū ꝙͣ aliterum. nam ſicut apd̓ antiquos romanos creditu fuitꝙ romulꝰ fuit filiꝰ martis. ita fuit a modernis romanis creditum ꝙ iuliꝰ ceſar fuit ꝓgenitꝰ a venere nōtn̄ immediate. ſꝫ mediante enea. nam ceſar ꝓceſſit abaſcanio ſeu iulio qͥ fuit enee filiꝰ a quō ⁊ ceſar iuliꝰ dictus eſt. vn̄ ꝟgilius libro pͥmo eneidos iuliꝰ a magnodimiſſum nomē iulo. de hoc ſic̄ narrat ſuetoniꝰ libropͥmo. ip̄emet iulius cū laudaret amicā ſuaꝫ mortuā ꝓroſtris vt moris erat dicit ſic. amice mee iulie maternum genus a regibus ortū. paternū cum dijs immortalibus ꝯiunctum. nam ab ancho martio ſūt martij reges quo nomīe fuit mater a venere iulij. cuius gentisfamilia eſt nr̄a. Et infra. ¶ Indignante menelao ⁊cͣ. hͦdicit. qꝛ menelaus fuit maritus helene vt dictū eſt Etinfra. ¶ Dura vel potiꝰ nō credenda ꝯditio ꝙ ex iureveneris in ꝯcubitu mariti licuit hoc ī iure ſuo ip̄i veneri non licere vult beatꝰ augꝰ. dicere ꝙ dura ē ꝯditio vxoris ſi nō liceret quo ad actum mr̄imonij ſeu matrimonialem. qd̓ licet marito cuꝫ ī hoc ſint pares. vn̄veneris ius in ꝓpoſito vocat ius qd̓ eſt ꝯn̄e om̄i vxoriſcꝫ corpus mariti et ecōuerſo ius mariti ē corpus vxoris. Si ergo marti ex iure veneris id eſt de iure quodhꝫ ī ip̄o marte vxor eiꝰ ratōne qͣ vxor eius eſt licuit alteri ꝯcedere videlicet corpꝰ ſuū et ꝯcumbere cū aliaab vxore ſua. quare nō liceret veneri ī iure martis ſcꝫqd̓ habet ī venere eiꝰ maritus quatenꝰ maritus ē idēvel ꝯſimile facere id eſt corpus ſuū alteri ꝯcedere vl̓qꝛ ad ius veneris ꝑtinet omīs actus veneriꝰ. ideo gͣue videt̉ ſi ī actu venerio plus liceret marti ꝙͣ veneri.ergo ſi mars potuit licite adulterari. videt̉ ꝙ veneriidem licuit. ꝓpter qd̓ dicit augꝰ. dura vel potiꝰ noncredenda ꝯditio ⁊cͣ.Ixerit aliquis ne tu iſta ⁊cͣ. In hoc capl̓o. iiij. ponit augꝰ. ſententiā varronis quo ad ea que dcāſūt in p̄cedenti capl̓o. et quo ad aliquid reprobat ea.et qͦ ad aliqͥd r̓linqͥd ea diſcutienda. fuit at̄ iſte varroſcriptor maxīe auctoritatis apd̓ romanos. qui multaoꝑa valde ſcripſit. Et ẜm euſebiū mortuus ē nonagenarius. xv. anno auguſti ceſaris Sed vtile eſſe ciuitatibus dicit ⁊cͣ. hic ſciendū ꝙ multi antiquoꝝ regū