et illum ſcꝫ cathonem ſue glorie inuidiſſe. pr̄imoniuꝫvero eius liberis ſuis incolumē ẜuauit. hec valeriꝰ.Zn̄ augꝰ. ut patet infra libro. xix. ca. iiij. non iudicateiꝰ mortē virtuoſam eſſe aut glorioſam nec aſcribendam eſſe fortitudini ſꝫ impaciētie. ¶ Sciendū ꝙ p̄teriſtum cathonē vticenſem qͥ ſeip̄miniterfecit. fuit aliꝰcatho ph̓s ſtoycus qui ẜm euſebiū anno impij auguſti. xli. tedio duplicis quartane ſeip̄m interfecit. ſperans poſt hanc vitaꝫ aliaꝫ vitā meliorem. Quidaꝫ vero credunt ꝙ iſte fuit catho ille q̄ ſcripſit illum librūquē paruuli diſcunt in ſcolis gramatice. Sed hoc nōpoteſt eſſe. qꝛ in illo libro fit mentio de lucano poetalucanus at̄ poeta fuit circa tꝑa neronis imꝑatoris. etꝑ ꝯn̄s diu poſt auguſtū. Hec igitur de cathonibꝫ nequis decipiat̉ in noīe credens tm̄ vnū fuiſſe cum multifuerint. Et infra. ¶ Nā ſi eum filium qui ꝯtra impium⁊cͣ. hic reprobat beatꝰ augͥ. factuꝫ cathonis qͥ ſeip̄moccidit ne ſub ceſare viueret. filium tn̄ ſuū non occiditimo voluit eum ſub clementia ceſaris viuere. tn̄ ſi iudicauit turpe viuere ſub victore debuerat etiā potifilium ſuū interfeciſſe ꝙͣ eum ſub ceſare ꝑmiſiſſe viuere. ꝙ vero potiꝰ debuerat filium ꝓprium vt dictū eſtinterfeciſſe ẜm erroreꝫ romanoꝝ ꝓbat augͥ. ꝑ exemplum de torquato. qui ꝓprium filiū etiam victorē hoſtiū interfecit. et hoc fecit laudabiliter ẜm auctoreset ſcpͥtores romanos. multo magis catho potuit laudabiliter interfeciſſe filiū ſuum a ceſare victum. ¶ Deiſto tor quato et facto ſuo loquit̉ iterum augͥ. infra libro. v. ca. xviij. Idē fac̄ oroſiꝰ libro. iij. et ilius frōtinus libro. iiij. ca. pͥmo. ⁊ valeriꝰ libro. ij. ¶ Titꝰ ꝟoliuius hiſtoriā huiꝰ rei magis diffuſe et exp̄ſſe refertlibro. viij. ab origine vrbis. Dicit em̄ ꝙ ī bello romanoꝝ ꝯtra latinos. ſub ꝯſulibus. manlio torquatō p̄dicto. et decio mure q̄ geſſerunt illud bellum. cum edictum ꝯſulum eſſet. ne quis extraordinarie pugnaret.filiꝰ torquatī appropinquauit ad caſtra hoſtium cuꝫſuis ꝯturmalibꝫ id eſt cuꝫ hijs qui erant d̓ turma ſuaE quibꝫ vero tuſculanis qui latini erant p̄fuia gemiꝰmetius qui vidēs filium torquati ſciens ip̄m eſſe viꝝſtrēnuum. nicepit ip̄m verbis ꝯtumelioſis allicere adſingulare certamen. filiꝰ ꝟo torquati partim ira motus ꝑtim pudore. ne videretur certamē recuſare congreſſus eſt cū eo. quē equo deiectum ſtatim interfec̄et rediens ad pr̄emcuꝫ ſpolijs hoſtis occiſi narrauitque fecerat. pater vero ſtatim ꝯuocata multitudineexercitus dixit filio ſuo. Ex quo tu nec imperium ꝯſulare. neqꝫ maieſtatem pr̄is veritus. ꝯtra edictum nōſtrum extra ordinē pugnaſti. et inꝙͣtum ī te fuit diſciplinam militarē ꝑ quā res romana vſqꝫ ad hāc diemſtetit ſoluiſti. meqꝫ ad hanc neceſſitatē induxiſti. vtvel reipublice. vel mei ac meoꝝ obliuiſci oporteat.nos potius noſtro delicto plectemur quā reſpublicatanto ſuo dāno noſtra delicta luat. Triſte erimus exemplum ſed tn̄ iuuentuti ſalubre. ſtatimqꝫ lictori precepit vt eum ligatū ad palum interficeret. Iſtud factum licet totus exercitꝰ exhorreret. tn̄ fecit atrocitaſpene obedientiorē duci militem. Poſtmodū vero torquatus obtenta victoria de latinis reuerſus eſt romāCui ſenes venerunt obuiaꝫ. iuuentꝰ vero romana eūtunc et om̄i tꝑe vite ſue execrata eſt. Fontinus verorefert de filio torquati. ꝙ cum exercitus ꝓ eo aduerſus patrem ſeditōnem pararet. ip̄e ſeditōem ꝯpeſcuitdicens non eſſe tanti quenꝙͣ. vt ꝓpter illum diſciplinamilitaris eſſet corrūpenda. vnde obtinuit vt ip̄m pumr̄i paterent̉. Valerius ꝟo libro. ij. iſtud factum torquati de occiſione filij. iudicat eē magis laudabile ꝙͣip̄e laudare ſufficeret. et cauſaꝫ aſſignās dicit. ꝙ ſanctius eſſe iudicauit torquatus patre filio forti. quampr̄iam militari diſciplina carere. ¶ Oroſiꝰ vero illudfactuꝫ improbat vocans torquatū ꝓ hoc facto parricidam dicens ſic. Manlius torquatus licet victor occurſum tn̄ nobiliū iuuenū romanoꝝ qͥ legitīe exhiberi ſolet. triumphans parricida non meruit hͨ oroſius.olunt auteꝫ iſti ꝯtra quos agimus ⁊cͣ. In hoc capitulo. xxiiij. ꝯfirmat adhuc magis aug̓. illd̓ qd̓ſupra xxij. ca. ꝓbauerat videlicet ꝙ nulli licet ſe ip̄minterficere. ꝓ vitandis aduerſis. Et hoc ꝓbat ꝑ factum attilij reguli. d̓ quo ſupra dixi ca. xv. qui meritovt ꝓbat augꝰ. p̄ferendus eſt cathoni ⁊ om̄ibus alijsromanis quos veteres eoꝝ ſcriptores laudāt in tanta victoria ꝑmanſit pauperrimus Parrat titus liuius libro. viij. ab vrbis originē. Et valerius etiā libro.iiij. ꝙ attilius regulꝰ cum ī affrica inſolentiſſime cartaginis opes crebris victorijs ꝯtenderet. ac ꝓrogatum ſibi ꝓpter res ꝓſpere ꝑ ip̄m geſtas eſſe imperium id eſt ꝯſulatus in annū ſcd̓m. ſcripſit romam de affrica ꝯſulibus ꝙ villicꝰ ſuus quē in paruo agro. vij.iugeꝝ habebat. mortuus erat. ⁊ ꝙ mercenarius quiagrum colere debuit ſubtractis quibuſdā rebꝫ nactaiā oportunitate diſceſſerat. ꝓpter qd̓ petiuit ꝙ in afffricam mitteret̉ ſucceſſor ut ip̄e poſſꝫ redire. ne vxorſua et liberi deſtituerent̉ alimentisVis ergo tam malus error ⁊cͣ. In hoc capl̓o. xxv.ꝓbat augͥ. ꝙ non licꝫ alicui ſeip̄m occidere. etiāne peccet in futuꝝ. et ſpecial̓r ne ſentiat ꝯcupiſcentiācarnis qn̄ timet ab alio pollui.Ed inquiūt quedam ſancte femine ⁊cͣ. In hoc capitulo. .xxvj. rn̄det beatus augꝰ. cuidam obiectiomi quam quidā faciunt ꝯtra illud qd̓ dictum fuit inp̄cedenti ca. ꝓbant em̄ ꝙ licet mulieri ſe occidere ī caſu ſupradicto. Et hoc qꝛ quedaꝫ mulieres de quibuseccl̓ia celebrat ſic fecerunt. et patet intētio auguſtinide mulieribus tn̄ xp̄ianis q̄ ſic ſe occiderūt nuſqͣꝫ legide gentilibus vero aliquibꝫ hoc ſcribit beatus hieronimus ꝯtra iouinianum.Eſtat vna cauſa de qua ⁊cͣ. In hoc capl̓o. xxvij.ꝯfirmat adhuc augͥ. illd̓ qd̓ ꝓbauit ſupra. xxv.capitulo ꝙ nullus debet ſeip̄m interficere cuꝫ iſta videretur eſſe potiſſima cauſa quare hͦ liceret. ſi tn̄ aliqͣcauſa rationalis ad hoc eſſet. Signāter vero beatusaugꝰ. diffuſe tractat iſtā materiam ꝓbans ꝙ nō liceat alicui ſeip̄m interficere. qꝛ dyabolo ꝓcurāte tātacecitas et demētia mētes hoīm p̄cipue rōnoꝝ gentilium occupauerat. vt reputaretur opus ſumme ꝟtutis ꝙ aliqͥs ſeip̄m etiā ex leui cā interficeret.Vod ſi forte cur ꝑmiſſi ⁊cͣ. In hoc capl̓o. xxviij.rn̄det beatꝰ augꝰ. cuidaꝫ queſtioni incidēti ſcꝫquare deꝰ ꝑmiſit ꝙ alique mulieres violate ſūt ipſisrenuētibus et inuitis. de qua materia etiā tractauit ſuperius capl̓o. xvj. Et reddit augꝰ. hic tres cauſas. vtptꝫ in lr̄a. Scd̓a cauſa tangit̉ ibi fortaſſis at̄ ⁊cͣ. Tercia ibi quanꝙͣ ⁊ illud ⁊cͣ. ¶ Sicut ergo quidam raptiſūt ⁊cͣ. hic alludit beatus aug̓. illi qd̓ ſcribitur ſapīe.iiij. vbi de enoch ſic ſcribitur. Raptus eſt ne maliciamutaret intellectum eius. aut ne fictio deciperet aniabet itaqꝫ om̄is familia ⁊cͣ. In hoc capitulo. xxij.mam illius.on̄dit beatus augꝰ. ꝙ xp̄iani oīno habent aliā ꝯſolationem in aduerſis quam infideles qꝛ aduerſa cadūtelectis in bonum. et hoc vel in preſenti. vel in futuravita vel in vtraqꝫ.¶ Inafica ille ſcipio ⁊cͣ. In hoc capl̓o. xxx. aſſignatbeatus augꝰ. cam quare infideles inſultaueruntxp̄ianis ꝓpter aduerſa que paſſi ſūt tꝑe vaſtatōis vrbis. et dicit ꝙ cauſa fuit qꝛ illi inſultates volebāt male viuere impune et non volebāt iuſtiꝰ vſuere quamxp̄iani. Et ꝙ infideles ſic optauerunt viuere ſcꝫ iniuſte. et ꝓpter hoc amauerūt ꝓſpera ⁊ oderūt aduerſaꝓbat augꝰ. ꝑ ſcipionem nafica. qui nolebat ciuitatēcartaginem emulam et hoſtē vrbis romē dirui. ne pace et ſecuritate nimia obtēta romani delicijs affluerētquod ne romanis cōtingeret iudicauit expediens. ꝙcartago remaneret ī exercicium romanoꝝ. ¶ Iſtū ſcipionem vocat titus liuius cornelium ſcipionem et fuittꝑe ſcd̓i belli punici adoleſcēs nondū queſtoriꝰ. filiꝰvero erat gneiſcipionis. qͥ ī hiſpania interfectꝰ fuitrinv-