¶ſſꝫ imo ⁊ cū potuiſſꝫ liberari ſi ꝯtra iuramētū ꝓpriūvenire voluiſſet p̄elegit ſeruare iuramētum. ꝙͣ a mote et captiuitate liberari. ¶ De iſto marco attilio fac̄aug̓. mentionem infra libro iſto. ¶ Scienduꝫ eſt ꝙ eaque h̓ narrant̉ ꝯtigerunt ī pͥmo bello punico. fuerūtauteꝫ tria bella punica id eſt bella romanoꝝ ꝯtra penos qui affrici ⁊ carthaginēſes appellant̉. affrici abaffrica. carthagines a carthagine ciuitate que olimfuit caput imperij affricani ſicut roma romani. Primum em̄ bellū punicum ſcd̓m eutropiuꝫ durauit. xxij.annis. Scd̓m auteꝫ durauit. xix. Terciū vero durauitiiij. annis. Anno ergo nono pͥmi belli punici creati ſūtromē duo ꝯſules ſcꝫ manlius vulſco ⁊ p̄fatus marcusregulus. qͥ ſcd̓m oroſiū libro. iiij. iuſſi ī affricaꝫ ferrebellum cū. eccc. xxx. nauibꝫ ī ficiliam q̄ tunc erat cartaginēſiū ꝓfecti ſunt. vbi obtēta victoria vlteriꝰ ꝓceſſerūt in affricam. et captis. cec. caſtellis ⁊ opidis mālius ꝯſul romani rediens. xxvij. milia captiuoꝝ cum īgentibus ſpolijs ſecum reuexit. Marcus regulꝰ ꝟobellum cartaginenſe ſortitꝰ ꝯtra tres imꝑatores cartaginenſes ſcꝫ duos aſurrubiles ⁊ amilcarem atrociter pugnauit In qua pugna ceſa ſūt cartaginenſiumxvij. milia. capta vero. v. milia. et. viij. elephātes abducti. Cartaginenſes vero fracti exinaniti diuerẜ bellis et cladibꝫ pacem a regulo popoſcerūt. Sed cū audirent ꝯditōnes pacis intolerabiles quas dictaueratmaluerunt cartaginenſes mori armati ꝙͣ talibꝫ ꝯdicionibus aſſentire. Comꝑatis ergo ex diuerſis ꝑtibusmilitibꝫ et facto exercitu magno xantippū regem lacedomonioꝝ cū auxilijs acticum ducē bello p̄fecerūt.Ingens vero ruina romanoꝝ ſecuta eſt. nā ceſis. xxxmilibꝫ romanoꝝ marcꝰ captus et ī cathenas ꝯiectꝰeſt. poſtmodum vero ꝑmutandis captiuis romā miſſus eſt. ſicut narrat h̓ aug̓. ¶ Eutropius vero libro. ijnarrat ꝙ pꝰ captionē reguli et interfectōem ſui exercitus ꝯſules romanoꝝ ambo ſcꝫ marcꝰ emilius. paulus ⁊ ſcaurus fuluius. cum claſſe. ccc. nauium ꝓfectiotra affricā pͥmo vicerunt affros bello nauali. ⁊ emilius ꝯſul. c. iiij. naues hoſtium ſubmerſit. et. xxx. cumpugnatoribꝫ cepit. ¶ Iterum etiam deuicti ſūt affria mētallo ꝯſule interfectis. xx. milibꝫ hoſtiū et captiselephantibꝫ eorum ita vt mētellꝰ. c. xxx. elephantescum captis multis valde romā deduceret. Et poſt hͦmala cartaginēſes regulū miſerūt romaꝫ vt ꝑmutationem captiuoꝝ impetraret. Qui romā veniens dūctꝰinſenatum nihil qͣſi romanꝰ egit. dixitqꝫ ſe ex illa diequa in pt̄atem affroꝝ veniſſet romanum eſſe deſiſſe.Suaſit tn̄ ne pax cuꝫ affris fierēt dicens ip̄os iaꝫ effractos nullam ſpem hr̄e. ſe vero tanti non eſſe vt tot milia captiuoꝝ ꝓpter vnum ſe ſenē. et paucos romanoscaptiuos redderēt̉. ¶ Premiſſa ex eutropio excerptaſūt. A. gellius vero libro. v. addit ad p̄dictā ꝑſuaſioneꝫ reguli. dicit em̄ regulum in ſenatu retuliſſe. ꝙa cartāginenſibus ſibi quoddā venenū mirabile datūfuit. qd̓ videlicet certo die ſibi mortem inferret ut ſcꝫviuere poſſet donec impetraſſꝫ ꝑmutatōnem captiuorum. poſtmodum vero īualeſcente veneno tabeſceretAudita ergo in ſenatu ꝑſuaſione regul. vt refert eutropius romam eius ꝯſilio acquieſcunt. Cum autemromani ſibi offerrent ꝙ cū romē tenerent negauit ſe īea vrbe manſurum ī qua poſtꝙͣ ẜuierit affris dignitatem honeſti ciuis hr̄e non poſſꝫ. Reuerſus ergo ī affricam ne iuramentū eiꝰ infringeret qūo ſe iuraueratreuerſuꝝ niſi ꝑmutatōem captiuoꝝ impetraret crudeli genere mortis necatꝰ eſt. naꝫ circunciſis palpebris cum vſqꝫ ad mortē excruciatu intolerabili iugularetur. demum om̄ibꝫ ſupplicijs extinctꝰ eſt. Mgellius vero narrat ꝙ peni id eſt affri regulum reuerſū romanis in antris ⁊ ꝓfundis tenebris clauſerunt lōgotꝑe. et poſtmodum vbi ſol erat ardētiſſimꝰ eum repete eduxerunt. aduerſuſqꝫ ictus ſolis oppoſitum ꝯtinētes intendere oculis ī celuꝫ cogebant. palpebras veeo eius ne eas claudere poſſꝫ ſurſū et deorſū deductaſinſuerant. et ſic diu ſomno ꝓhibitum necauerūt. Romam vero hͦ audito nobiliſſimos penoꝝ captiuos dederunt filijs reguli qͥ etiaꝫ eos ſomno ꝓhibitos necauerunt. Hec a. gellius. Modumat̄ quō tortꝰ eratregulus narrat valeriꝰ libro. ix. eodeꝫ mō qͦ h̓ narrataugꝰ. ¶ Valeriꝰ etiam libro .i. valde ꝯmendat regūlum de hoc ꝙ iuramentum ſuū ſeruauerit. ¶ Tulliusetiam libro. iij. de officijs idem ꝓbat. et rn̄det ad rationes alioꝝ qui hoc improbauerunt. on̄dens ꝙ ſtrictum eſt vinculum iuramenti. ⁊ ꝙ ſtricte illud antiquiromani obſeruauerunt ⁊cͣ.gnum ſatis crimen ⁊cͣ. In hoc capitulo. xvj. ꝓ¶ Cequitur augꝰ. ſextum malum romanis in vaſtatione vrbis illatū videlicꝫ ꝙ multe xp̄iane. nupte. virgines. et etiam ſanctimoniales violate ſūt ab hoſtibꝰet rn̄det augꝰ. aduerſarijs xp̄ianoꝝ qͥbus ꝓpter hocxp̄ianis inſultaueruntAmnon licꝫ vtiqꝫ ⁊cͣ. in hoc capitulo. xvij. ꝓbataugꝰ. quoddam dcm̄ qd̓ in priori capl̓o dixeratſcꝫ ꝙ inſipiens eſſet qui diceret ꝙ mulieres potius ſedebebāt occidiſſe ꝙͣ pati ꝙ violate fuiſſentVVx autem homo ⁊cͣ. In hoc capitulo. xviij. cōfirAmat augꝰ. quoddaꝫ qd̓ dixerat in duobꝫ capitulis p̄cedētibꝫ videlicet ꝙ ille qͥ om̄ino ꝯtra volūtateꝫviolate fuerāt nō peccauerūt. imo habuerūt ⁊ mēteꝫſanctam et corpus ſanctumVcreciam certe matronam ⁊cͣ. In hoc capl̓o. xixreprobat augꝰ. factum cuiuſdam matrone nobilis que ſeip̄am occidit. qꝛ ab alio fuerat oppreſſa ſcꝫluc recie quā romani ob id factum. qꝛ ſcꝫ ſeip̄am occidit laudibus extulerunt. Hanc vero hiſtoriam lucrecie plene narrat ouidius libro pͥmo de faſtis. Titusetiam liuius libro pͥmo de origine vrbis ī fine eandeꝫnarrat hoc modo. Cū maritus lucrecie ſcꝫ collatinustarquimus in obſidione ardee ciuitatis rutiloꝝ eſſetet cenaret cuꝫ ſexto tarquinio filio tarquini ſuꝑbi. vijet vltimi regis romanoꝝ et alijs iuuenibꝫ regijs int̓ip̄os ortus eſt ſermo de vxoribus ſuis. Cepitqꝫ vnuſquiſqꝫ ſuaꝫ laudare et vxori alterius p̄ferre. Tūc aitmaritus lucrecie. Non eſt opus verbis. naꝫ veritas facto ſciri poteſt. Aſcenſus igitur equis vt ſuas vxoresviſitarent ex inopinato. et ſcirēt quid ageret vnaqueqꝫ. veniūt in pnͥcipio noctis romam hij quoꝝ vxoreſerant rome et ſubito domos ſuas ingreſſi. cum ſodalibꝰ ſuis reperiūt vxores ſuas luxū ⁊ ꝯuiuijs occupataſpoſtmodum vlterius ꝓcedentes in collatinū opidumppe romam. a quo collatinus maritus lucrecie dictusſubito domuni collatini tarquinij intrauerunt inueneruntqꝫ lucreciā cum ancillis ſuis lanificijs occupataꝫLaus ergo vxorum penes lucreciam remāſit. Sextusvero tarquinius filius regis amore eiꝰ captus ſtatimdeliberauit qūo copiam eius hr̄e poſſet. Igit̉ paucisdiebus interiectis ignorāte collatino ad lucreciā cuꝫvno tm̄ comite venit Que benigne ip̄m receptū poſtcenam ad cubiculum hoſpitale duci fecit. Qui om̄ībꝰdormiētibꝫ ad lectum lucrēcie clam acceſſit et ſiniſtramanū pectꝰ lucrecie opprimens Tace inquit lucreciaSextus tarquinius ſū ferꝝ in manu hn̄s quo morie/ris ſi vocem emiſeris. Tūc ip̄a excitata ſomno et ad hͦverba pauida tacuit. Tunc ſextus tarquiniꝰ amoremſuum indicauit. et minas p̄cibus adiungebat. quā cumnon poſſet flectere. minatur ſe interfectuꝝ vnū ex ſeruis eius. et interfectum poſituꝝ in lectum eius iuxtaip̄am etiam interfectam. vt necata in adulterio tā ſordido videret̉ Quo timore victalucrecia aſſenſit Poſtreceſſum vero ſexti tarquinij mittit ip̄a romami ad patrem ſuum lucrecium. ardeā ad virū ſuū collatinū. venit ergo pater cum valerio valeſi filio. et maritꝰ cumiuno bruto. qui cū ad ip̄am intraſſent interrogat eāvir ſi ſalua eſſent om̄ia. ip̄a vero emiſſis lacrimis. minime inquit. Quid en ſalui ml̓ieri amiſſa pudicicia. veſtigia viri alieni collatine in lecto tuo ſūt. Ceteꝝ tm̄corpus violatum. mens vero inſons eſt. mors teſtis