Druckschrift 
De civitate dei : [Mit Kommentar von Thomas Waleys und Nicolaus Trivet]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

abnuere poſſumus eſſe ſcp̓tum in lr̄is ſanctisſemellocutus ē deus duo hec audiui qm̄ poteſtas ē dei. tibi domīe miſcd̓ia. qͥd reddes vnicuiqꝫ ſcd̓m oꝑa eiꝰ. Qd̓ enī dictū eſt ſemullocutꝰ eſt. intelligit̉ immobilit̓. hoc eſt incōmutabiliter ē locutus. ſic̄ nouit incōmutabiliteroīaq̄ futura ſūt. et ipſe facturꝰ eſt. Hac itaqꝫ racōne poſſumus afando fatum appellareniſi hoc nomen iam ī aliare ſole̓t ītelligi. quocorda hoīm nolumꝰ inclinari. Non eſt autemcōſeqn̄s ut ſi deo certus eſt oīm ordo cauſarum. ideo nichil ſit in noſtre volūtatis arbitrio. Et ipſe quippe nr̄e volūtates in cauſarūordine ſūt. qui certus eſt deo eiuſqꝫ p̄ſcientiaꝯtinetur. qm̄ humane volūtates humanoꝝoꝑm cauſe ſūt. atqꝫ ita qui oēs rerū cauſasſciuit. ꝓfecto in eis cauſis etiā nr̄as voluntates ignorare potuit quas nr̄oꝝ oꝑm cauſas eſſe p̄ſciuit. Nam illud idē cicero ꝯtendit nihil fieri ſi cauſa efficiēs p̄cedat. ſatiseſt ad eum in hac qōne redarguēdum Quidenī eum adiuuat dicit. nihil qͥdem fieri ſinecauſa. ſed non omnē cām eſſe fatalē. qꝛ eſtfortuita. eſt naturalis. eſt volūtaria. Suffic̄qꝛ omne quod ſit non niſi p̄cedēte fierifitetur. Nos em̄ eas cās que dicunt̉ fortuite.vnde etiam fortuna nomē accepit dicimus nullas ſed latētes. eaſqꝫ tribuimꝰ vel deiveri vel quorūlibet ſpirituū volūtati. ipſaſqꝫnaturales nequaꝙͣ ab illiꝰ volūtate ſeiungimus eſt auctor omīs ꝯditorqꝫ nature. Iamvero cae volūtarie. aut dei ſunt aut angeloꝝaut hoīm aūt quorūqꝫ aīalium. ſi tamē volūtates appellāde ſūt aīalium ronis exꝑtiū motus illi. quibꝰ aliqua faciūt ẜm naturaꝫ ſuamcum qͥd vel appetūt vel euitāt. angeloꝝ aūtvolūtates ſeu bonoꝝ quos angelos dei dicimus. ſeu maloꝝ quos angelos diaboli ul̓ etiādemones appellamꝰ. ſic hoīm bonorū ſcilꝫet malorū. Ac hoc colligit̉ cas efficietes oīm que fiūt niſi volūtarias illiꝰ natue̓ ſcꝫque ſpūs vite eſt. Nam aer iſte ſeu ventꝰ d̓rſpūs. ſed qm̄ corpus eſt non eſt ſpūs vite. Spiritus ergo vite viuificat oīa. creatorqꝫ eſtomīs corꝑis omnis creati ſpūs. ip̄e eſt deusSpūs vtiqꝫ non creatꝰ. In eius volūtate ſūma ptās eſt. que creatoꝝ ſpūum bonas volūtates adiuuat. malas iudicat omneſ ordinatet qͥbuſdam tribuit ptātes. qͥbuſdam non tribuit. Sicut enī oīm naturarū creator eſt. itaoīm ptātum dator volūtatum. Male qͥppevolūtates ab illo ſūt. qͦniā ꝯtra naturā ſūtque ab illo eſt. Corꝑa igit̉ magis ſubiacet voluntatibꝰ quedā noſtris id eſt oīm aīantiummortaliū. magis hoīm ꝙͣ beſtiaꝝ. Quedamvero angelorū ſed oīa maxime dei voluntatiſubdita ſunt. cui etiā volūtates omēs ſubijciuntur. qꝛ non habēt ptātem niſi quā ille concedit. Cauſa itaqꝫ rerū que facit nec fit deꝰ eſtalie vero cae faciūt fiūt. ſicut ſūt oēs creati ſpūs maxime rōnales. Corporales autemcāe que mag̓ fiūt ꝙͣ faciūt. non ſūt int̓ cauſasefficientes numerāde. quoniaꝫ hoc pn̄t qd̓ exipſis faciūt ſpūum voluntates. Qūo igit̉ ordo carum qui p̄ſciēti certꝰ eſt deo. id efficit vtnihil ſit in noſtra volūtate. cum in ip̄o cārumordine magnū hēant locum nr̄e voluntatesCōtendat ergo cicero cum eis hūc carumordinē dicunt eſſe fatalē vel potius ip̄m fatinoīe appellāt. quod abhorremꝰ p̄cipue ꝓptervocabulū quod in re vera ꝯſueuit intelligi. Quod vero negat ordine cārum oīm eſſecertiſſimuꝫ et dei p̄ſcientia notiſſimū. plꝰ eumꝙͣ ſtoici deteſtamur. Aut enī deum negatquod qͥdem inducta alteriꝰ ꝑſona in libris dedeorum natura facere molitꝰ eſt. aut ſifitetur deum que negat p̄ſcium futuroꝝ etiaſic nihil dicit aliud qͣꝫ qd̓ ille dixit inſipiēs incorde ſuo non eſt deꝰ. Qui emī non ē p̄ſciꝰ oīmfuturorū. non eſt vtiqꝫ deꝰ. Quapropt̓ volūtates noſtre tm̄ valēt qͣntū deus eas valerevoluit atqꝫ p̄ſciuit. Et qͥcqͥd valēt. certiſſime valent. et qd̓ facture ſūt. ip̄e oīno factureſūt. qꝛ valituras atqꝫ facturas ille p̄ſciuit. cꝰp̄ſcientia falli poteſt. Quapropter ſi mihifati nomē alicui rei adhibendū placeret. magis dicerem fatū eſſe infirmioris potentiorisvoluntate qui eum habet in ptāte. qͣꝫ illo cauſarum ordine quem non vſitato ſed ſuo moreſtōici fatum appellāt. arbitriū noſtre volūta Ca. x.tis auferriNde nec illa neceſſitas formidandaeſt. quā formidādo ſtoici laborauerūtcauſas rerū ita diſtinguere vt qͣſdāſubtraherēt neceſſitati. quaſdam ſubderentatqꝫ in hijs quas ſub neceſſitate noluerūt.poſuerūt etiā noſtras volūtates. ne videlicꝫnon eſſent libere ſi ſubderent̉ ncc̄itati. Si enīneceſſitas nr̄a illa dicēda ē eſt in nr̄a poteſtate ſed etiā ſi nolumꝰ efficit qd̓ pōt. ſicuteſt neceſſitas mortis manifeſtū eſt volūtateſnr̄as qͥbus recte vel ꝑperam viuit̉. ſub tl̓i neceſſitate non eſſe. Multa enī facimꝰ. ſi nollemus vtiqꝫ faceremꝰ. quo pͥmitꝰ pertinetip̄m velle. Nam ſi volumus eſt ſi nolimus noneſt. enī vellemꝰ. ſi nollemꝰ. Si aūt illa definit̉ eſſe neceſſitas. ſcd̓m quā dicimꝰ neceſſe. vt ita ſit aliqͥd vel ita fiat. neſcio cur eamtimeamꝰ ne nobis libertatē auferat voluntatis. Neqꝫ enī vitā dei p̄ſcientiā dei ſub noceſſitate ponimus ſi dicamus neceſſe deuꝫſemꝑ viuere. et cuncta p̄ſcire. ſicut nec ptās