448
Geschichte der lateinischen Literatur des Mittelalters. Erster Teil.
Asper hervorgeht (p. 118,17) cum enim me divina pietas loco Uli restituisset quo me tarn dudumad sibi serviendum ddegerat, vgl. p. 117,28 f. Lehrer in Auxerre, s. den Prolog p. 119,8 Cumqnibusdam fratribus nostris adolescentioribus quaedam calculatoriae artis rudimenta communisermone explicare coepissem . . . quos in arte grammatica . . . aliquatenus introduxeram,Bitte der Schüler usw. p. 119,12 instare. vehementer coeperunt quatenus ea quae viva vocedeprompseram . . . qualicumque scripto ederem . . . Quibus cum obnixius renitens id quod eratobtenderem, supereise scilicet libros de hac eadem re . . . praecipue venerabilis viri domniBedae presbiteri . . . illorum lectioni insisterent . . . praesertim cum sim ingenio rudis, ser-mone impeditus . . . nedum Utteris quippiam comminisci praesumam. . . . tum vero ■pertinatiwinstitere et non novum, inquiunt, aliquid te cudere cupimus .. . sed ex hls quae ab aliis asserissparsim copioseque tractata, poscimus utiliora quaeque nobisque nescessariora (!) tuo studiodecerpta in unum colligi et velut sertum quoddam ex diversis floribus conpingi. Er knüpftan die Abfassung die Bedingung (p. 120, 1) ut praeter se nulli umquam legenda praebere velauctorem operis publicare polliceantur. Er gab es zunächst nur den Schülern, s. p. 117,21opusadum quod nuper rogatu fratrum nostrorum iuniorum de arte compotl edideram..,quodque eis solis legendum dederam, uni praecipue eorum, qui me pertinatiori inportunitattad hoc praesumendum impulerat. Verlassen des Klosters p. 117,27 et cui illud iam Granu-volle positus (s. oben) direxeram; Grund dazu p. 118, 18 et nnde ego infelix instdbilitaiüsolummodo causa exieram. Längerer Aufenthalt in Grandval und Reise nach Auxerre p. 118,20cum . . . me superna dementia post diutinam evagationem illuc revocassef, p. 117,28 cum annopraeterito legatione fratrum nostrorum Grandivalle degentium ad vos Autissiodori fungerer.Bitte des Abtes p. 117,24 Exigitis enim ut opusculum . . . transcriptum cestrae paternitaiiexaminandum dirigam; 1 ) desselben Wunsch p. 118,21 vestraque erga me solito flagrampaternitas retinere secum voluisset, adcersa ut patet impellente fortuna non adquini sedpristina usus levitate redü und 26 Reminiscor enim ros, cum me retinere nequiretis, inpre-catum mihi ut invenirem aliquem qui me acerrime verberaret in loco, ad quem tantoperefestinabam. Erfüllung des Wunsches s. p. 118,28 ff.; Helperic hofft auf persönliche Zusammen-kunft mit Asper p. 118, 35 ff.
Zur Bitte des Adressaten für den zweiten Brief Helperics s. Ep. 6,121,14 Unde totienste rogantem distuli. Die Frage selbst ergibt der Titel p. 121,10 Quaestio: cur natalkiasanctornm in laetitia, parasceven vero in tristitia celebremus, ab Etyrico monacho edita.Schwierigkeit der Beantwortung p. 121,13 quo hanc nee in patrum scriptis expositam hactenusrepperi nee magistrorum traditione pereepi, sed nee ab ullo quaesitam audivi. MündlicheBeantwortung p. 121,16 Quid autem mihi exinde videatur viva voce utcumque tibi nisus sumexplanare?) Grund zur schriftlichen Beantwortung p. 121, 22 Cum ergo huius rei audientiamtibi sufficere dixissem, causatus es fragilem esse humanae mentis memoriam nee audita diuretinere, et ob hoc litteras esse repertas, quibus oblita per ineuriam possit recuperare perdiligentiam (Isid. Etym. 1, 3, ]), et ideo acrius institisti ut haec tibi qualicumque stilo Utterismandanda confraderem. Vgl. zu den Lebensverhältnissen Helperics die grundlegende Unter-suchung von Traube, Neues Archiv 18, 73—105.
Komputus. Helperic hat seine Schrift in siebenunddreifiig Kapitel
eingeteilt und sie als Belehrung für die Laien auf diesem Gebiete bestimmt,
zu denen er sich selber rechnet. 3 ) Er fußt daher gänzlich auf den Schriften
früherer Chronologen und Komputisten. 4 ) Den Anfang macht er mit dem
Jahr und der Berechnung des Schalttages und geht dann auf die Einteilung
der Sonnenbahn nach dem Zodiacus über, wobei er auf Macrobius' Erklärung
zum Somnium Scipionis verweist? Nach kurzer Behandlung der Regularen
und Konkurrenten gibt er die Bestimmung der Feria der Kaienden und der
Feria überhaupt. Bei der Besprechung der Monatsnamen verweist er auf
J ) Es folgt hier eine Anführung aus Terenz(Eun. 5,6,23). Im Epilog zum Komputus stehtp. 120, 27 non ideo tarnen utilitate caret Sa-miolum poterium unter Benutzung von Plautus(Stich. 5,4,12); das ist insofern erklärbar, alsja die palatinische Rezension des Plautus aufFrankreich zurückgeht, s. Traube, NeuesArchiv 26, 296 f.
2 ) Nach einer Anführung aus Eccli. 3,22folgt ein Zitat aus Horaz (Ep. 1,1,32) mit der
Einführung Modulum enim suum unumquem-que considerare prudenter nos ammonet lyri-cus dicens.
3 ) C. 2 (Migne 137, 23B) Sed quia rudi-bus id est similibus nostri hoc opusculum cu-dere instituimus,
*) Daselbst quantum ingenioli nostri ca-pacitas ex maiorum dictis retinere potuit.23 C naturalium rerum pauca quae de veterumpotuimus eruere commentariis.