Martinus von Bracara.
111
sich, daß das Werk auf schriftlicher Grundlage beruht, aber auf Anlehnungan christliche Schriften verzichtet. Da den Hauptinhalt Vorschriften bilden,die sich auf die vier Tugenden der prudentia, magnanimitas, continentiaund iustitia beziehen, so wurde das Werkchen im Mittelalter schon früh-zeitig mit dem Namen De quatuor virtutibus bezeichnet, während Teiledavon, die mit Sentenzen aus Senecabriefen vereinigt waren, unter demNamen Seneca de copia verborum gingen; s. G. Schepss, Sechs MaihingerHss. (Dinkelsbühl 1879) S. 15—17 und E. Bickel, Rhein. Mus. 60, 506. Dieserletztere Name ist genommen aus Sen. ep. ad Paulum 9 misi tibi librum deverborum copia (ed. Haase 3, 479), s. Bickel S. 512. l ) Erst Bickels gründ-liche Untersuchungen der einschlagenden Fragen haben zu sicheren Resul-taten geführt (Rhein. Mus. 60, 505—559), Danach (S. 514) steht in MartinsWerk erst der Brief an Miro (oft in Hss. weggelassen), dann erst derTitel Formula vitae honestae. Mit dem Wegfall des Briefs wurde der Traktatherrenlos und erhielt so im 12. Jahrhundert, als man nach einem Substratfür den Liber de verborum copia aus den Seneca-Paulusbriefen suchte,den Namen Senecae de copia verborum. 2 ) Die Form des Satzschlusses inMartins andern Schriften, der Wortschatz und die semasiologischen Eigen-tümlichkeiten ergeben, daß das W erkchen dem Martin von Bracara gehört(S. 515—526). Das Werkchen enthält keinerlei Exzerpte aus Cicero(trotz 0. May im Progr. von Neiße 1892 S. lf.), sondern steht dem Senecadurchaus nahe (S. 527—533), und nach dem Vergleich von MartinsSchrift de ira, die ganz aus Seneca genommen ist, kann nur an SenecasWerk de officiis gedacht werden, aus welchem die Formula ein Auszugist (zum Auszug vgl. libellum . . . excerptum oben im Brief an Miro).S. 535-548 f.
In alten Katalogen erscheint die Schrift erst unter Senecas Namen (St. Emmeram s. X;B. 42,463 liber Senecae de IV virtutibus), dann unter Martin (Bobbio s. X—XI; B. 32, 256formula vitae honestae cuiusdam Martini. Pomposa s. XI ; B. 70, 31 libellus de quatuor vir-tutibus prudentia fortitudine temperantia et iustitia et praetitulatur 3 ) formula honestae vitaeedita a quodam Martyrio (?) episcopo ad. Mitonem regem). Der Name de copia verborumerscheint zuerst s. XII in Frankreich in St. Amand und in Corbie, s. Manitius, Rhein.Mus. 47, Erg. S. 45, 4 ) und zwar heißt es in St. Amand de copia verborum ad Paulum apostolum,ähnlich bei Richard von Fournival und in Pavia 1426 {Indagini storiche etc. 2, 76 N. 843liber de copia verborum ad Paulum), daraus wird aber in Urbino vor 1482 (Giorn. d. Arch.Tose. 7, 53 N. 236 de verborum copia ad Paulinum?) — Hss.: Monac. 144 s. IX, 14492 s. IX,14738 s. X—XI. Bern. 102 s. X. Paris. 2772 s. X. Vat. reg. 1440 s. XIII. Ausgaben: Senecaeop. ed. Haase 3, 468—475; rec. A. Weidner, Progr. v. Magdeburg 1872. O. May im Jahresb.d. kgl. kath. Gymnas. zu Neiße 1892 S. 3—10 nach der Hs. in Neiße A I 36 s. XV (ohne
') Dies Verhältnis steht jetzt fest. NochHaureau (Notices et Extraits de quelq.mscr. 2,195 ff.) meinte, der Liber de copiaverborum habe gleichen Verfasser wie dieEpist. Senecae ad Paulum. Vor dem 6. Jahrb.sei dieser Liber in einen Auszug gebrachtund Liber de IV virtutibus genannt worden.Als solchen habe Martin von Bracara sichihn einfach angeeignet unter dem NamenFormula vitae honestae.
2 ) Aber das Werk heißt auch Liber deverborum copia sive de IV virtutibus vgl.Richardi de Fournival Biblionomia tab. VII, 81
Manitius, Rhein.Mus. 47, Erg. S.46) vgl.Amplonius von Ratinck (Schum, Die Hss.der Amplonian. Bibl. S. 820,7).
3 ) So statt Beckers fehlerhaftem par-titulatis.
4 ) Corbie s. XII (B. 136, 108) ist Paris.12295.
6 ) Die Aufschrift aus Arezzo 1338 (Archiv,stör. Ital. Ser. 5 toni.4, 254) In satira de for-mula vite (mitten in Senecahss.) zeigt eineweitere Veränderung des Titels und zugleicheinen Kommentar über die Schrift Martins an.