96 Geschichte der lateinischen Literatur des Mittelalters. Erster Teil.
licet totis viribus renitentem plebs omnis elegit und Pauli bist. Langob. 3,24 (ed.Waitz 10422—105,5); vgl. Lau S. 37 ff.; Dudden 1, 215 ff. Zur Zeitlage für Gregors Pontifikat s. LauS. 44—56.
Zur grammatischen Schulung Gregors und zur sprachlichen Form seiner Werke: DieWorte Isidors vir. ill. 40 (Dzialowski, Isidor und lldefons als Literarhistoriker S. 66)tantoque . . . scientiae limine praeditus ut non modo Uli in praesentibus temporibus quisquamdoctorum sed nee in praeteritis quidem par fitit umquam und des lldefons (ib. S. 131) Vicil.enim . . . eloquentia Cyprianum, sapientia Augustinum sind, wie die Zeugnisse über seineJugendbildung (s. oben), stark übertrieben und können sich nur auf den der Zeit angemes-senen Inhalt der Werke, nicht auf die Form beziehen. Eine eigentliche faeundia, dielldefons (a. a. 0. S. 131 luculente neenon et faeundo sermone disseruit) von ihm rühmt,besaß Gregor nur in gewissem Sinne. Er selbst äußert sich in dem Brief an Leander zuden Moralia Ep. 5, 53 a (Ep. 1, 357. 17) nam dum molestia corpus atteritur, affeeta niente etiamdicendi studia langueseunt, 32 exp>ositionis meae qualitas premitur in qua dicendi gratiamsie fractura organi dissipat ut hanc peritiae ars nulla componat, 37 Unde et ipsam loquendiartem, quam magisteria diseiplinae exterioris insinnant, servare despexi. Nam sicut huinsquoque epistolae tenor enuntiat, non nietacismi 1 ) collisionem fugio, non barbarismi confusionemdevito, Situs modosque et praepositionum casus servare contemno, quia indignum vehementerexistimo, ut verba caelestis oraculi restringam sub regulis Donati. Neque enim haec ab nllisinterpretibus in scripturae sacrae auetoritate servata sunt. Noch stärker sind seine späterenWorte (J. 601) an Desider von Vienne Ep. 11, 34 (Ep. 2, 303) Sed post hoc pervenit ad nosquod sine vereeundia memorare non possumus, fraternitatem tuam grammaticam quibusdamexponere. Quam rem ita moleste suseepimus . . . quia in uno se ore cum Ioois laudibusChristi laudes non capiunt. Et quam grave nefandumque sit episcopo canere, 2 ) quod neelaico religioso convenit ipse considera . . . Unde si . . . falsa esse claruerint neque i-os nugiset saecularibus litteris studere constiterit, et deo nostro gratias agimus. Außerdem an LeanderJ. 591 Ep. 1, 41 (Ep. 1, 56, 11) quando ei neglegenter loquor quem vehementer diligo. Höchstgeringe Spuren von Kenntnissen in der Philosophie: Moral. 2, 16, 28 (Migne 75, 569 B Non-nulli magnae constantiae philosophiam putant si diseiplinae asperitate correpti ictus verberumdo/oresque non sentiant . . . Sed quisquis veram teuere philosophiam nititur, necesse est, utinter ntraque gradiatur, und Ep. 3, 65 (Ep. 1, 226) Fuerunt quidam veteres philosophorumqui in duobus corporibus unam esse animam dicerent, non affectu iungentes duos sed unamin duobus animae substantiam partientes. So werden auch die Artes liberales durch Gregornur nach ihrer Bedeutung für die christliche Schriftstellerei abgeschätzt Comment. in IRegum lib. 5, 3, 30 ad hoc quidem tantum liberales artes discendae sunt ut per instruetionemillarum divina eloquia subtilius intelligantur. Dieser Standpunkt erhielt sich bis auf dieZeiten Karls des Großen, wenn man von den Angelsachsen absieht. Höchst eigentümlichberührt die wiederholte Aeußerung von der Unkenntnis des Griechischen Ep. 7, 29 vomJ. 597 (Ep. 1, 476, 1) Et quamvis in multis oecupatus quamvis Gi-aecae linguae nescius in con-tentione tarnen vestra iudex resedi und Ep. 11, 55 vom J. 601 (Ep. 2, 330. 6) Nam nos neegraece novimus nee aliquod oj)us aliquando graece conscripsimus; bei dem mehrjährigenAufenthalt Gregors in Konstantinopel könnte man fast an der Aufrichtigkeit dieser Aeuße-rung zweifeln. Zur Uebersetzung von Gregors Briefen ins Griechische s. Ep. 1, 28 (Ep. 1.41, 20ff.), vgl. außerdem Ep. 10, 21 (Ep. 2, 258, 29 f.) und 3, 63 (Ep. 1, 225, 51). Wenn Job.Diac. 1, 1 p. 137 ihn nennt arte philosophus, so kann dies Wort hier nur in dem Sinneaufgefaßt werden, in dem es sich mehrfach bei Aethicus Ister findet, d. h. Schriftsteller.Autor. Mit dieser offenbaren Verachtung heidnischer Bildung stimmt die Nachricht beiJohannes von Salisbury Polycrat. 2, 26 (ed. Giles 3, 134) Ad haec doctor sanetissimus HUGregorius . . . non modo mathesin iussit ab aula recedere (das Verbot ging wohl besondersgegen die Astrologen) sed ut traditur a maioribus ineendio dedit probatae lectionis scriptaPalatimus quaeeunque tenebat Apollo (Hör. ep. 1, 3, 17) und 8, 19 (4, 331) Fertur tarnen beafusGregorius bibliothecam combussisse gentilem, quo divinae paginae gratior esset locus et maiorauetoritas et diligentia studiosior, eine Nachricht, die bei der Glaubwürdigkeit des Johanneskaum zu verwerfen ist. Todestag 11. März nach der Inschrift Hie requiescit Gregorius PP.qui sedit annos XIII menses VI dies IX depositus IUI. idus Mari., s. Wolfsgruber S. 586;Beda 2, 1 p. 73 und Johannes Diaconus 4, 68 sowie die Notiz im Liber Pontificalis (ed.
] ) Reminiszenz aus der Schule, s. Mart. | gehenden Iovis laudes an Gedichte mit mytho-
Cap. 3, 279 und 5, 514. Es liegt jedenfalls dieForm myotacismus zugrunde. SchulreminiszenzdürfteaiichDial.1.1 (Migne T7,U9B)aprim-aevo iuventutis flore aus Vergil sein.
2 ) Das Wort bedeutet hier wohl „dichten"und zwar hat man wohl nach den vorhev-
logischen Stoffen zu denken. Die Zeit einesEnnodius scheint schnell vergessen wordenzu sein und vielleicht war Venantius Fortu-natus damals noch am Leben. Vor falscherAuffassung der Stelle warnt M. Roger. L'en-seignement des lettres classiques S. 156.