Cassiodorus Senator. 49
tarium de oratione et de octo partibus orationis') nicht dem Cassiodor, s. Keil a. a. 0.S. 140 u. Anm.
Der Abschnitt De rhetorica beginnt im Bamb. und Wirceb.: ,Ehetorica dieitur ab qt)-toqsvuv id est copia deductae locuMonis influere'. Die übrigen Hss. beginnen mit 13 kurzenKapiteln 2 ) (letztes De amphibologia), die aus Quintilian genommen sind und dem Cassiodornicht gehören, s. Halm, Rhet. lat. min. p. XII. — Sandys S. 250ff. Roger S. 176ff.
De orthographia. Ursache und Zweck dieses Werkes sind schonoben erwähnt; Keil GL. VII, 144,14 ,VII ad amantissimos orthographos
discutiendos anno aetatis meae nonagesimo tertio . . . perveni'. Das Buch istwichtig, da es verlorne Quellen benutzt, die übrigens Cassiodor seinemKloster in Abschrift hinterließ r auctores orthographos . . transcriptos inveniet,quos ego, quantos potui reperire, monasterio meo dereliqui'. Es ist aus zwölfverschiedenen Exzerpten zusammengesetzt ,Commemorati sunt anctores ortho-graphiae, ex quibus alii ipso alii praeposterato ordine similia dicunt alii verodiversa describunt. Sed omnia nobis absolute nosse conveniet.' Der Autornennt seine Quellen sorgfältig vorher: (Keil, GL. 7, 147) ,Tituli libri ortho-graphiae indicantes ex quibus auctoribus scribendi peritia . . . collecta est. 1 ExAnnaeo Cornuto de enuntiatione vel orthographia (nur hier genannt, s. Keilp. 133). II Ex Velio Longo. III Ex Ourtio Valeriano (nur hier und Inst,div. c. 30 genannt). IV Ex Papiriano (s. Keil p. 134 f.). V Ex AdamantioMartyrio de b et v. s ) VI Ex Martyrio de mediis syllabis. VII Ex eodemde ultimis syllabis. VIII Ex eodem de b littera trifariam in nomine posita.IX Eutijchis de aspiratione. X Ex Caesellio orthographo collecta sunt. XI ExLucio Caecilio Vindice deflorata sunt. 4 -) XII Ex Prisciano moderno auctoredecerpta sunt.' Die einzelnen Exzerpte, in denen, wie auch Cassiodor selbstsagt, manches gleiche wiederkehrt, sind ohne Verbindung aneinandergereiht.
Eine Abschrift der Handschriften der vier Werke des Adamantiusgelangte nach Bobbio, wo sie in dem berühmten Katalog von 1493 (nachMerula) aufgeführt wird: (Cbl. f. Biblw. 5, 357) 14 ,Adamantü Martyris de'Bmutet et V vocali. item de mediis et ultimis syllabis. et de B muta trifariamin omni nomine posita (kürzer bei Volaterranus ib. S. 356 AdamantiusMartyrius de B littera et muta v vocali). Hiervon ist Abschrift Neap. IVA. 11,er enthält aber nur das erstgenannte Werk. Dieses fand sich übrigensauch sonst in Bobio abgeschrieben, nämlich s. X — XI (Becker 32, 356 f.),libros Sergii de grammatica duos et in uno horum Adamantius habetur',vielleicht identisch mit der Aufschrift aus Jahr 1461 (Peyron, Cic. fragm.etc. p. 30) 102 jAdamanti sive Martirii de B mittet et V vocali'. Aus diesemBeispiel ergibt sich mit Sicherheit, von welcher Bedeutung Cassiodors Wirkenfür die Erhaltung der alten Literatur gewesen ist.
Handschriften: Bruxell. 9581 s. X—XI, Bern. 330 s. X, Colon. 83 s.X, Paris. 7495 s.XIII,Bern. 243 s. X (unvollständig). Ausgaben: Lutet. Paris. 1578; emend. Lud. Carrione, Antverp.1579, weitere s. Keil p. 132 f.; einzig brauchbare Keil, GL. 7, 143—210, vgl. 129 ff.
') Hs.Bern.212 s.X. — Was es übrigensmit (Keil, GL. 7, 144, 7) ,1111 post codicemin quo artesDonati cum commentis suis etc.für eine Bewandtnis hat, ist nicht klar.
-) Hrsg. von Halm, Rhet. lat. min. 501bis 504. — Der Abschnitt De rhetorica stehtgesondert im Monac. 6400 s. X und 6405 s. XI;s. Halm S. 495 f.
3 ) Unter dem betr. Abschnitt ist die Schriftdes Adamantius aus Neap. IV A. 11 und Mo-nac. 766 (Abschrift des Venetus durch Poli-ziano) von Keil p. 165 ff. herausgegeben wor-den. Vgl. weiter unten.
4 ) Caesellius und Caecilius sind identisch;Cassiodor hat allein den Vornamen ,Lucius'aufbewahrt, s. Keil p. 138.
Handbuch der klass. Altertumswissenschaft. IX, 2. 4