CQueſtio

perſona chriſti. ergo etiam et prelati poſſunt in preceptisdecalogi diſpenſare. ¶ Pre. inter prece pta decalogi continetur prohibitio homīcidij. ſed in iſto precepto videturdiſpenſari per homines. puta cum ẜm preceptum legishumane homines licite occidātur. puta malefactores velhoſtes. ergo precepta decalogi ſunt diſpēſabilia. ¶¶ Pre.obſeruatio ſabbati continetur inter precepta decalogi. ſꝫin hoc precepto fuit diſpenſatum. Dicitur enim. j. Machabe. ij. Et cogitauerunt in die illa dicentes. omnis homo quicuūqꝫ venerit ad nos in bello die ſabbatorum pugnemus aduerſus eum. ergo precepta decalogi/ ſunt diſpenſabilia. ¶ Sed contra eſt quod dicitur Eſa. xxiiij.Quidam reprehēduntur de hoc ꝙ mutauerunt ius. diſſipauerunt fedus ſempiternum. quod maxime videtur ītelligendum de preceptis decalogi. ergo precepta decalogi mutari per diſpenſationem non poſſunt. ¶ Rn̄. dicendum ꝙ ſicut ſupra dictum eſt. tunc in preceptis debetfieri diſpenſatio quando occurrit aliquis particularis caſus. in quo ſi verbum legis obſeruaretur. contrariareturintentioni legiſlatoris. Intentio auteꝫ legiſlatoris cuiuſlibet ordinatur primo quidem ⁊ principaliter ad bonumcōmune. ſecundo autem ad ordinem iuſticie et virtutis.ẜm quem bonum cōmune conſeruatur. ⁊ ad ipſum ꝑuenitur. Si qua ergo precepta dentur que contineant ip̄aconſeruationem boni cōmunis. vel ipſum ordinem iuſticie ⁊ virtutis. huiuſmodi precepta continent intentionēlegiſlatoris. ⁊ ideo indiſpenſabilia ſunt. puta ſi ponereturhoc preceptuꝫ in aliqna cōmunitate. ꝙ nullus deſtrueretrem publicam. neqꝫ proderet ciuitatem hoſtibus. ſiue ꝙnullus faceret aliquid iniuſte vel male. huiuſmodi precepta eſſent indiſpenſabilia. Sed ſi aliqua alia precepta traderentur ordinata ad iſta precepta. quibus determināturaliqui ſpeciales modi. in talibꝰ preceptis diſpenſatio poſſet fieri inqͣꝫtum per omiſſionem huiuſmodi preceptorūin aliquibus caſibus non fieret p̄iudicium primis preceptis que continent intentioneꝫ legiſlatoris. puta ſi ad cōſeruationem rei publice ſtatueretur in aliqua ciuitate. ꝙde ſingulis vicis aliqui vigilarent ad cuſtodiaꝫ ciuitatisobſeſſe. poſſet cum aliquibus diſpenſari propter aliquammaiorem vtilitatem. Precepta autem decalogi continētipſam intentionem legiſlatoris ſcꝫ dei. nam precepta prime tabule que ordinant ad deum. continent ipſum ordinem ad bonum cōmune ⁊ finale quod deus eſt. Precepta autem ſecunde tabule continent ipſuꝫ ordinem iuſticie inter homines obſeruande. vt ſcꝫ nulli fiat indebitum⁊ cuilibet reddatur debitum. ẜm hanc enim rationē ſuntintelligenda precepta decalogi. ⁊ ideo precepta decalogiſunt omnino indiſpenſabilia. ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ philolophus non loquitur de iuſto naturali quod continetipſum ordinem iuſticie. hoc enim nunqͣꝫ deficit ſcꝫ iuſticiam eſſe ſeruandam. ſed loquitur qͣꝫtum ad determinatos modos obſeruatiōis iuſticie qui in aliquibus fallūt¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ſicut Apoſtolus dicit. ij. ad Timot̓. ij.Deus fidelis permanet. negare ſeipſum non poteſt. Negaret autem ſeipſum ſi ordinem ſue iuſticie auferret. cuꝫip̄e ſit ipſa iuſticia. ⁊ ideo in hoc deus diſpenſare non poteſt. vt homini liceat non ordinate ſe habere ad deum. velnon ſubdi ordini iuſticie eius etiam in his ẜm que homines ad inuicem ordinantur. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ occiſio hominis ꝓhibetur in decalogo ẜm ꝙ habet rationem indebiti. ſic enim preceptum continet ipſam rationem iuſticieLex autem humana hoc concedere non poteſt. ꝙ licite ho

mo bonus indebite occidatur. ſed male factores occidi. velhoſtes rei publice. hoc non eſt indebitum. vnde hoc noncontrariatur precepto decalogi. nec talis occiſio eſt homicidium quod precepto decalogi prohibetur. vt Augꝰ dicit ī primo de li. arbi. Et ſimiſiler ſi alicui auferatur quodſuum erat. ſi debitum eſt ꝙ ipſum amittat. hoc non ē furtum vel rapina. que precepto decalogi prohibentur. Etideo quando filij iſrael precepto dei tuletunt egyptioruꝫſpolia non fuit furtum. quia hec eis debebātur ex ſentētia dei. Similiter ⁊ Abraam cum conſenſit occidere filiūnon conſenſit in homicidium. quia debitum erat eum occidi per mandatum dei. qui eſt dominus vite et mortis.Ipſe enim eſt qui penam mortis infligit omnibus hominibus iuſtis et iniuſtis pro peccato primi parentis. cūius ſententie ſi homo ſit executor auctoritate diuina. nonerit homicida. ſicut nec deus. Et ſimiliter etiam Oſee accedens ad vxorem fornicariam. vel mulierem adulteramnon eſt mechatus nec fornicatus. quia acceſſit ad eam q̄ſua erat ẜm mandatum diuinum qui eſt actor inſtitutionis matrimonij. Sic igitur precepta ipſa decalogi qͣꝫtuꝫad rationem iuſticie quam continent. īmutabilia ſunt. ſꝫqͣꝫtum ad aliquam determinationem per applicationemad ſingulares actus. vt ſcilicet hoc vel illud ſit homicidium. furtum. vel adulterium. aut non. hoc quidem eſt mutabile quādoqꝫ ſola auctoritate diuina. in his ſcilicet quea ſolo deo ſunt inſtituta. ſicut in matrimonio ⁊ ī alijs huiuſmodi. quandoqꝫ etiaꝫ auctoritate humana. ſicut ī hisque ſunt cōmiſſa hominum inriſdictioni. qͣꝫtum enim adhoc homines gerunt vicem dei. non autem qͣꝫtum ad omnia. ¶ Ad. iiij. dicendum ꝙ illa excogitatio magis fuit interpretatio precepti qͣꝫ diſpēſatio. Non enim intelligiturviolare ſabbatum qui facit opus quod eſt neceſſariū adſalutē humanā. ſicut dn̄s ꝓbat Mat. xij.Ad nonum ſic procediturUidetur ꝙ modus virtutis cadat ſub p̄cepto legis. Eſtenim modus virtutis vt aliquis iuſte operetur iuſta. etfortiter fortia. et ſimiliter de alijs virtutibus. ſed Deute.xvj. precipitur. Iuſte quod iuſtum ē exequeris. ergo modus virtutis cadit ſub p̄cepto. ¶ Pre. illud maxīe caditſub p̄cepto qḋ ē d̓ ītentione legiſlatoris. ſꝫ ītētio legiſlators ad hoc fert̉ principalit̓ vt hoīes faciat virtuoſos. ſic̄ dicitur in. ij. ethi. Uirtuoſi autem eſt virtuoſe agere. ergomodus virtutis cadit ſub precepto. ¶¶ Preterea modusvirtutis proprie eſſe videtur vt aliquis voluntarie ⁊ defectabiliter operetur. ſed hoc cadit ſub precepto legis diuine Dicitur enim in pͣs. Seruite domino in leticia. etij. ad Coꝝ. ix. Non ex triſticia aut ex neceſſitate. hilarē enīdatorem diligit deus. vbi glo. dicit. Quicquid boni faciscum hilaritate fac. et tunc bene facis. ſi autem cum triſticia facis. ſic directe non tu facis. ergo modus virtutis cadit ſub precepto legis. ¶ Sed contra. nullus poteſt operari eo modo quo operatur virtuoſus niſi habeat habitūvirtutis. vt patet per philoſophum in. ij. et. v. ethic̄. Quicunqꝫ tranſgreditur preceptum legis meretur penam. ſequeretur ergo ꝙ ille qui non habet habitum virtutis. qͥcquid faceret mereretur penam. hoc autem eſt contra intētionem legis que intendit hominem aſſuefaciendo ad bona opera inducere ad virtuteꝫ. non ergo modus virtutiscadit ſub precepto. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſic̄ ſupra dictum ē. p̄ceptum legis habet vim coactiuam. illud ergo directe cadit ſub precepto legis ad qḋ lex cogit. coactio aūt legis ē