Queſtio

¶ Prima ꝑs ſecunde partis ſumme theologie eximij doctoris ſancti Thome de Aquino ordinis p̄dicatoꝝ.QueſtioMla ſicut damaſcenus dicit. Homo factus ad ymaginem dei d̓r. ẜm ꝙ ꝑ ymaginēſignificat̉ intellectuale ⁊ arbitrio libeꝝ ⁊ ꝑ ſe poteſtatiuumpoſtqͣꝫ p̄dictū eſt de exemplari ſcilicet de deo ⁊ de his queproceſſerunt ex diuina poteſtate ſecundum eius voluntatem. reſtat vt ꝯſideremus de eius ymagine .i. de homineſcd̓m ꝙ ⁊ ip̄e eſt ſuoꝝ opeꝝ p̄ncipium quaſi libeꝝ arbitriūhn̄s ⁊ ſuoꝝ opeꝝ ptātem. Ubi primo ꝯſiderandū occurrit de vltimo fine huius vite ⁊ deinde de his ꝑ que homoad huuc finē ꝑuenire poteſt vel ab eo deuiare. Ex fine .n.oportet acciꝑe rōnes eoꝝ q̄ ordinant̉ in finem ⁊ qꝛ vltimꝰfinis hūane vite ponit̉ eſſe beatitudo. oportet primum ꝯſiderare de vltimo fine in cōi. deinde de beatitudine. Circaprimū querunt̉ octo. Primo vtꝝ hoīs ſit agere ꝓpter finēScd̓o vtꝝ hoc ſit ꝓprium rōnalis nature. Tertio vtꝝ actꝰhoīs recipiant ſpeciē a fine. Quarto vtꝝ ſit aliquis vltimꝰfinis hūane vite. Quinto vtꝝ vnius hoīs poſſint eſſe plures vltimi fines. Eexto vtꝝ homo ordinet oīa in vltimūfinē. Septimo vtꝝ idem ſit finis vltimus oīm hominumOctauo vtꝝ in illo vltīo fine oīm alie creature ꝯueniāt.Ad primuꝫ ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ homini nō ꝯueniat agere ꝓpter finē. Cauſa em̄naturaliter prior ē. ſed finis habet rationē vltimi vt ip̄mnomē ſonat. ergo finis nō habet rōnem cauſe. ſed ꝓpter īlud agit homo quod eſt cauſa actionis. cū hec p̄poſitio ꝓpter deſignet habitudinem cauſe. ergo homini nō ꝯuenitagere ꝓpter finem. ¶ Pre. illud quod eſt vltimus finisnō eſt ꝓpter finē ſed in quibuſdā actiones ſunt vltimꝰ. vtpꝫ ꝑ ph̓m .i. ethicoꝝ. gꝰ nō oīa hō agit ꝓpter finē. ¶ Pre.tūc videt̉ homo agere ꝓpter finē qn̄ deliberat. ſꝫ multa: homo agit abſqꝫ deliberatione de quibꝰ etiā qn̄qꝫ nihil cogitat. ſicut cū aliquis mouet pedē vel manum alijs intentusvel fricat barbam. nō ergo homo oīa agit ꝓpter finem.Sed cōtra omnia q̄ ſunt in aliquo genere deriuant̉ a pͥncipio illius generis. ſed finis eſt principiū in operabilibusab homine. vt patet ꝑ ph̓m in. ij. phiſicoꝝ. ergo hoī ꝯuenit omnia agere ꝓpter finem ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ actionū queab homine agunt̉ ille ſole ꝓprie dicunt̉ humane que ſuntꝓprie hominis inquantū eſt homo. Differt aūt homo abalijs irrōnalibus creaturis in hoc quod eſt ſuoꝝ actuū domiuus. Un̄ ille ſole actiones vocant̉ ꝓprie hūane quarūhomo eſt dn̄s. Eſt aūt homo dn̄s ſuoꝝ actuum ꝑ rōnem ⁊voluntatē. vn̄ ⁊ libeꝝ arbitriū eſſe d̓r facultas voluntatis⁊ rationis. A lle ergo actiones ꝓprie humane dicunt̉ queex voluntate deliberata ꝓcedunt. Si que aūt alie actōneshomini ꝯueniāt pn̄t dici quidem hoīs actiones. ſed nō ꝓprie hūane cū non ſint hoīs inquantū eſt homo. Manifeſtum eſt aūt ꝙ omnes actiones q̄ ꝓcedunt ab aliqua potētia cauſant̉ ab ea ẜm rōnem ſui obiecti. Obiectū aūt volūtatis eſt finis ⁊ bonum. vn̄ oportet ꝙ oēs actiones humane ꝓpter finem ſint. ¶ Ad .i. ergo dd̓ ꝙ finis ⁊ ſi ſit poſtremus in executiōe eſt tn̄ primus in intētione agētis ⁊ hoc

mō habet rationē cauſe. ¶ Ad. ij. dd̓ ꝙ ſi qua actio humana ſit vltimus finis oportet eā eſſe voluntariā al̓s nō eſſꝫhūana vt dictū eſt. Actio aūt aliqua dupliciter d̓r voluntaria. Uno mō qꝛ imperat̉ a voluntate. ſicut ambulare velloqui. Alio mō qꝛ elicit̉ a voluntate ſicut ip̄m velle. Impoſſibile aūt eſt ꝙ ip̄e actus a voluntate elicitus ſit vltimꝰfinis. Nā obiectum voluntatis ē finis ſicut obiectum viſus eſt color. Un̄ ſicut impoſſibile ē ꝙ primū viſibile ſitip̄m videre qꝛ omne videre ē alicuiꝰ obiecti viſibilis. itaeſt impoſſibile ꝙ primū appetibile quod eſt finis ſit ip̄mvelle. Un̄ relīquit̉ ꝙ ſi qͣ actio hūana ſit vltimꝰ finis ꝙ ip̄aſit imꝑata a voluntate ⁊ ita ibi aliqua actio homīs ad minus ip̄m velle eſt ꝓpter finem quicquid ergo homo faciat veꝝ eſt dicere ꝙ homo agat propter finē etiam agendoactionē que ē vltimus finis. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ hmōi actiones non ſunt proprie hūane qꝛ nō procedūt ex deliberatōne rationis q̄ eſt propriū principiū humanoꝝ actuū ⁊ ideohn̄t quaſi finem ymaginatū non aūt per rōnē p̄ſtitutum.Ad ſecundū ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ agere propter finem ſit propriū rationalis nature. homo .n. cuius ē agere propter fine nūqͣꝫ agit propterfinem ignotū. ſed multa ſunt q̄ non cognoſcūt finem. velqꝛ omnino carēt cognitione ſicut creature inſenſibiles velnon apprehendūt rationē finis ſicut bruta aīalia. videturergo propriū eſſe rōnalis creature agere propter finem IPre. agere propter finē ē ordinare ſuā actionē ad finem.ſed hoc eſt rationis opus. ergo nō ꝯuenit his q̄ ratioue carent. ¶ Pre bonū ⁊ finis eſt obiectū voluntatis ſed volūtas in ratione ē. vt d̓r. iij. de aīa. ergo agere propter finē nōeſt niſi rationalis nature. Sed contra eſt quod ph̓s probat in. ij. phiſicoꝝ ꝙ nō ſolū intellectus ſed etiā natura agit propter finē. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ omnia agētia neceſſe ē agere propter finem. Cauſaꝝ .n. ad inuicē ordinataꝝ ſi primaſubtrahat̉ neceſſe eſt alias ſubtrahi. prima aūt inter oēscauſas eſt cā finalis. cuius rō eſt. qꝛ materia nō ſequit̉ formam niſi ẜm ꝙ mouet̉ ab agente. nihil .n. reducit ſe de potentia in actū. Agens aūt nō mouet niſi ex intentione finis. ſi .n. agens non eſſet determinatū ad aliquē effectumnon magis ageret hoc qͣꝫ illud. ad hoc ergo ꝙ determinatum effectū producat neceſſe eſt ꝙ determinet̉ ad aliquidcertū quod habet rationē finis. hec aūt determi natio ſicuin rationali natura ꝑ rationalē fit appetitū qui d̓r voluntas. ita in alijs fit ꝑ inclinationē naturalē que d̓r appetitus naturalis. Tn̄ ꝯſiderandum ē ꝙ aliquid ſua actionevel motu tendit ad finē dupliciter. Uno mō ſicut ſeip̄umad finē mouens vt hō. Alio mō ſicut ab alio motū ad finēſicut ſagitta tendit ad determinatū finē ex hoc ꝙ mouet̉ aſagittāte qui ſuā actionē dirigit in finē. illa ergo q̄ rationem hn̄t ſeip̄a mouent ad fine. qꝛ hn̄t dominium ſuorumactuū ꝑ libeꝝ arbitriū quod eſt facultas voluntatis ⁊ ratōnis. Illa vero q̄ ratione carēt tendunt in finē propter naturalem inclinationē qͣſi ab alio mota non aūt a ſeip̄is cūnon cognoſcāt rationē finis. ⁊ ideo nihil in finem ordīare pn̄t ſed ſolum in finē ab alio ordinant̉. nam tota irratōnalis natura comꝑat̉ ad deum ſicut inſtr̄m ad agens principale vt ſupͣ habitum ē. ⁊ ideo proprium ē nature rationalis vt tēdat in finem quaſi ſe agēs vel ducens ad finemNature vero irrationalis quaſi ab alio acta vel ducta. ſiue in finem apprehenſum ſicut bruta aīalia. ſiue in finemAd .i. ergo dd̓. ꝙ qn̄ homo ꝑ ſeip̄m agit propter finē cog/ Anon apprehēſum ſicut ea q̄ omnino cognitione carēt. ¶