QueſtioXCI

poteſt colligi diffinitio legis. que nihil ē aliud qͣꝫ quedārationis ordinatio ad bonum cōmune ab eo qui curā cōmunitatis habet promulgata. ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ promulgatio legis nature eſt ex hocipſo ꝙ deus eam mentibus hominū inſeruit naturaliter cognoſcendā. ¶ Ad. ij.dd̓m ꝙ illi coram quibus lex nō ꝓmulgatur. obligāturad legem obſeruādam. inqͣꝫtum in eorum noticiam deuenit per alios. vel de uenire poteſt ꝓmulgatiōe facta ¶ Adiij. dd̓m ꝙ ꝓmulgatio preſens in futurum extenditur ꝑfirmitatē ſcripture q̄ quodāmodo ſemꝑ eā ꝓmulgat. vn̄Iſidorꝰ dicit in primo ethimologiaꝝ ꝙ lex a legēdo vocata eſt. quia ſcripta eſt. ¶ Queſtio XCIEinde conſiderandum ē de diuerſitate legum. ⁊ circa hoc queruntur ſex. primo vtrum ſit aliqua lex eternaſcd̓o vtꝝ ſit aliqua lex naturalis. tertio vtruꝫ ſit aliqua lexhumana. quarto vtruꝫ ſit aliqua lex diuina. quinto vttūſit vna tm̄ vel plures. ſexto vtruꝫ ſit aliqua lex peccati.Ad primum ſic procedit̉.Uidetur ꝙ non ſit aliqua lex eterna Omnis enī lex aliquibus imponitur. ſed non fuit ab eterno cui aliqua lexpoſſet imponi. ſolus enim deus fuit ab eterno. ergo nullalex ē eterna ¶ Pre. ꝓmulgatio eſt de ratione legis. ſed ꝓmulgatio non potuit eē ab eterno. quia nō erat ab eternocui ꝓmulgaretur. ergo nulla lex pōt eſſe eterna. ¶ Pre.lex importat ordinem ad finem. ſed nihil eſt eternuꝫ qd̓ordinetur ad finem. ſolus enim vltimus finis ē eternus.ergo nulla lex ē eterna. ¶ Sed contra ē ꝙ Augꝰ dicit inprimo de li. arbi. Lex que ſūma ratio nominatur non pōtcuippiā ītelligenti non incōmutabilis eternaqꝫ videri.¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſic̄ ſupͣ dictū ē nihil ē aliud lex qͣꝫ dictamēpractice rōnis ī p̄ncipe qͦ gubernat aliquā cōitatē ꝑfectā.manifeſiū ē autē ſuppoſito ꝙ mūdus diuina ꝓnidentiaregatur. vt in primo habitum eſt. ꝙ tota cōmunitas vniuerſi gubernatur ratiōe diuina. ⁊ ideo ip̄a ratio gubernationis rerum ī deo ſicut in principe vniuerſitatis exiſtēslegis habet rationē. ⁊ quia diuina ratio nihil concipit extempore. ſed habet eternum cōtemptū. vt dicit̉ Prouer.viij. inde eſt ꝙ huiuſmodi legem oportet dicere eternaꝫ.¶ Ad. jͣ. ergo dd̓m ꝙ ea que in ſeipſis non ſunt apud deum exiſtunt inqͣꝫtum ſunt ab ip̄o cognita ⁊ preordinata.ẜm illud Roma. iiij. Qui vocat ea que non ſunt tāqͣꝫ eaque ſunt. ſic igitur eternus diuine legis conceptus habetrationē legis eterne ẜm ꝙ a deo ordinatur ad gubernationem rerū ab ip̄o p̄cognitarum. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ꝓmulgatio fit ⁊ verbo ⁊ ſcripto. ⁊ vtroqꝫ modo lex eterna habetꝓmulgationē ex ꝑte dei ꝓmulgātis. qꝛ ⁊ verbū diuinumē eternū. ⁊ ſcriptura libri vite ē eterna. ſed ex ꝑte creature audiētis aut inſpiciētis non pōt eſſe ꝓmulgatio eterna¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ lex importat ordinē ad finē actiue. inqͣꝫtum ſcꝫ ꝑ eā ordinātur aliqua in finem. nō aūt paſſiueid ē. ꝙ ip̄a lex ordinetur ad finem. niſi ꝑ accidens ī gubernāte. cuius finis ē extra ip̄m. ad quem etiā neceſſe ē vt lexeius ordinetur ſed finis diuine gubernationis ē ip̄e deꝰnec eius lex ē aliud ab ip̄o. vnde lex eterna non ordinaturin alium finem.Ad ſecunduꝫ ſic ꝓcediturUidet̉ ꝙ nō ſit ī nobis aliqua lex naturalis. Sufficiēterenī hō gubernat̉ ꝑ legem eternā. dicit enī Augꝰ in primo

de li. ar. ꝙ lex eterna ē qua iuſtum ē vt oīa ſint ordinatiſſima. ſed natura nō abundat in ſuꝑfluis. ſicut nec deficit īneceſſarijs. ergo nō eſt homini aliqͣ lex naturalis Pre.per legem ordinatur homo ī ſuis actibꝰ ad finē. vt ſuprahabitū eſt. ſꝫ ordinario humanoꝝ actuū ad finem non eſtꝑ naturam. ſicut accidit ī creaturis irrationalibus que ſolo appetitu naturali agunt ꝓpter finē. ſꝫ agit homo ꝓpterfine ꝑ rationem ⁊ voluntatē. ergo non eſt aliqua lex hoīnaturalis. ¶ Pre. quāto aliquis ē liberior. tanto minuseſt ſub lege. ſed homo ē liberior oībus alijs animalibusꝓpter liberū arbitriū qd̓ pre alijs aīalibus habet. cum igitur alia animalia non ſubdantur legi naturali. nec homoalicui legi naturali ſubdetur ¶ Sed contra ē qd̓ diciturRoma. ij. ſuper illud. Cum gētes que legem non habētnaturaliter ea que legis ſunt faciunt. dicit glo. ꝙ ſi nō habent legem ſcriptam. habent tamen legem naturalē. quaquilibet intelligit ⁊ ſibi conſcius eſt quid ſit bonuꝫ. ⁊ qͥdmalum. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut ſupra dictum eſt. lex cuꝫ ſitregula ⁊ menſura dupliciter pōt eſſe ī aliquo. vno modoſicut in regulante ⁊ mēſurante. alio modo ſicut in regulato ⁊ menſurato. quia inqͣꝫtum ꝑticipat aliquid de regulavel menſura. ſic regulatur vel menſuratur. vnde cuꝫ omnia que diuine ꝓuidentie ſubduntur. a lege eterna regulētur ⁊ menſurentur. vt ex dictis patet. manifeſtum ē ꝙomnia participāt equaliter legē eternaꝫ. inqͣꝫtū .ſ. ex impreſſione eiꝰ habēt īclinatiōes in ꝓprios actꝰ ⁊ fines. Inter cetera aūt etiā tōnalis creatura excellētiori qͦdam mōdiuine ꝓuidētie ſubiacet. inqͣꝫtū ⁊ ip̄a fit ꝓuidētie particeps ſibijpſi ⁊ alijs ꝓuidēs. vn̄ ⁊ ī ip̄a ꝑticipatur rō eterna. ꝑ quam hꝫ naturalem inclinationem ad debitū actuꝫ⁊ finē. Et talis ꝑticipatio legis eterne in rationali creatura lex naturalis dicit̉. vnde cum pͣs dixiſſet. ſacrificate ſacrificium iuſticie. quaſi quibuſdam querentibꝰ que ſuntiuſticie oꝑa. ſubiungit. multi dicūt. quis oſtendit nobisbona? Cui queſtioni rn̄dens dicit. Signatū eſt ſuꝑ noslumen vultus tui domine. quaſi lumen rationis naturalis quo diſcernimus quid ſit bonum ⁊ quid malum qd̓ꝑtinet ad naturalē legem. nihil aliud ſit qͣꝫ impreſſio diuin luminis ī nobis. vn̄ patꝫ ꝙ lex naturalis nihil aliudeſt qͣꝫ ꝑticipatio legis eterne in rationali creatura. ¶ Adjͣ. ergo dd̓m ꝙ ratio illa procederet ſi lex naturalis eēt aliquid diuerſum a lege eterna. non autem eſt niſi quedamparticipatio eius. vt dictum eſt. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ omnisoperatio rationis ⁊ voluntatis deriuatur in nobis ab eoquod eſt ẜm naturam. vt ſupra habitum eſt. naꝫ omnisrationatio deriuatur a principijs naturaliter notis. ⁊ omnis appetitus eorum que ſunt ad finem deriuatur a naturali appetitu vltimi finis. ⁊ ſic etiam oportet ꝙ prima directio actuum noſtrorum ad finem fiat ꝑ lege naturalē.¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ etiā animalia irrōnalia ꝑticipāt rationem eternam ſuo modo ſicut et rōnalis creatura. ſꝫ quiarōnalis creatura participat eaꝫ ītellectualiter ⁊ rōnaliterideo ꝑticipatio legis eterne ī creatura rationali ꝓprie lexvocatur. nam lex ē aliquid rōnis vt ſupra dictū ē. ī creatura aūt irrationali nō ꝑticipatur rationaliter. vnde nonpōt dici lex niſi ꝑ ſimilitudinem.Ad tertium ſic procediturUidetur ꝙ non ſit aliqua lex hūana. Lex enī naturaliseſt partici patio legis eterne. vt dictum eſt. ſed per legemomnia ſunt ordinatiſſima. vt Augꝰ dicit in primo d̓ li. atbi. ergo lex naturalis ſufficit ad omnia hūana ordināda