QueſtioC

quibus eſt magis debitor. ⁊ ideo inter precepta ordinantia ad proximum primo ponitur preceptum pertinens adparentes. Inter alia vero precepta etiaꝫ apparet ordo ẜmordinem prauitatis peccatorum. Grauius eſt enim ⁊ magis rationi repugnans peccare opere qͣꝫ ore. ⁊ ore qͣꝫ corde⁊ inter peccata operis grauius eſt homicidium per quodtollitur vita hominis iam exiſtentis qͣꝫ adulterium ꝑ qd̓impeditur certitudo prolis naſciture. ⁊ adulterium grauius eſt qͣꝫ furtum quod pertinet ad bona exteriora. ¶ Ad. jergo dd̓m ꝙ qͣꝫuis ẜm viam ſenſus proximus ſit magisnotus qͣꝫ deꝰ. tamen dilectio dei eſt ratio dilectiouis ꝓximi. vt infra patebit. ⁊ ideo precepta ordinantia ad deumfuerunt p̄ordinanda. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ſicut deus eſt vniuerſate principium eſſendi omnibus. ita ⁊ pater ē principium quoddam eſſendi filio. ⁊ ideo incōuenienter poſtprecepta pertinentia ad deum ponitur p̄ceptum pertinēsad parentes. Ratio autem procedit quando affirmatiua⁊ negatiua pertinent ad idem genus operis. qͣꝫuis etiam⁊ in hoc non habeat omnimodā efficaciam. ⁊ ſi enim ī executione operis prius extirpanda ſunt vitia qͣꝫ inſerēdevirtutes. ẜm illud pͣs. Declina a malo ⁊ ſac bonū. ⁊ Eſa.jͣ. Quieſcite agere peruerſe. diſcite bene facere. tamē ī cognitione prior eſt virtus qͣꝫ peccatum. quia per rectuꝫ cognoſcitur obliquū. vt dicitur in primo de anima. ꝑ legēanteꝫ cognitio peccati vt habetur. Roma. v. dicitur. ⁊ ẜmhoc p̄ceptum affirmatiuum debuiſſet primo poni. Sednon eſt iſta ratio ordinis. ſed que ſupra poſita eſt. quia inpreceptis pertinentibus ad deum que ſunt prime tabule.vltimo ponitur preceptum affitmatiuū. quia eius tranſgreſſio minorem reatum inducit. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ peccatum cordis ⁊ ſi ſit prius in executione. tamen eius ꝓhihitio poſterius cadit in ratione.Ad ſeptimuꝫ ſic ꝓcediturUidetur ꝙ precepta decalogi incōuenienter tradantur.Precepta enim affirmatiua ordinant ad actus virtutuꝫ.precepta autem negatiua abſtrahunt ab actibus vitioꝝ.ſed circa quālibet materiam opponuntur ſibi virtutes etvitia. ergo in qualibet materia de qua ordinat preceptuꝫdecalogi debuit poni preceptum affirmatiuum et negatiuū. incōuenienter igitur ponuntur quedaꝫ affirmatiua⁊ quedaꝫ negatiua. ¶ Pre. Iſidorus dicit ꝙ omnis lexratione conſtat. ſed omnia precepta decalogi pertinent adlegem diuinam. ergo in omnibus debuit ratio aſſignari⁊ non ſolum in primo ⁊ in tertio precepto. ¶ Pre ꝑ obſeruantiam preceptorum meretur aliquis premia a deo.ſed diuine ꝓmiſſiones ſunt de premijs preceptorum. ergo ꝓmiſſio debuit poni in omnibus preceptis. ⁊ non ſoſum ī primo ⁊ quarto. ¶ Pre. lex vetus dicitur lex timoris. inqͣꝫtum per cōminationes penaruꝫ inducebat ad obſeruationes p̄ceptorum. ſed omnia p̄cepta decalogi pertinent ad legem veterem. ergo in omnibus debuit poni cōminatio pene. ⁊ non ſolum in primo ⁊ ſcd̓o. ¶ Pre. omnia precepta dei ſunt in memoria retinenda. dicitur enīPro. iij. Deſcribe ea in tabulis cordis tui. incōueniēterergo in ſolo tertio precepto fit mentio de memoria. ⁊ itavioēt̉ p̄cepta decalogi incōuenienter tradita eſſe ¶ Sꝫcontra eſt qd̓ dicitur Sap̄. xj. ꝙ deus omnia fecit in numēto. pondere. ⁊ mēſura. multo magis ergo in preceptisſue legis congruū modum tradendi ſeruauit. ¶ Rn̄. dicendū ꝙ in p̄ceptis diuine legis maxima ſapientia continetur. vnde dic. t̉ Deutero. iiij. Hec eſt veſtra ſapientia ⁊

inte lectus coram populis. Sapientis autem eſt omniadebito modo ⁊ ordine diſponere. ⁊ ideo manifeſtuꝫ eē debet ꝙ p̄cepta legis cōuenienti modo ſint tradita. ¶ Ad. j.ergo dd̓m ꝙ ſemper ad affirmationemˡ ſequitur negatiooppoſiti. non autem ſemper ad negationem vnius oppoſiti ſequitur affirmatio alterius. ſequitur enim. ſi eſt aībūnon eſt nigruꝫ. non tamen ſequitur ſi non eſt nigrum. ergo ē album. quia ad plura ſe extendit negatio qͣꝫ affirmatio. ⁊ inde eſt etiā ꝙ non eſſe facienduꝫ iniuriam qued ꝑtinet ad precepta negatiua ad plures perſonas ſe extendit ẜm primum dictamen rationis. qͣꝫ eſſe debitum vt alteri obſequium vel beneficium impendatur. Ineſt auteꝫprimo dictamen rationis ꝙ homo debitor eſt bene f. cij vl̓obſequij exhibendi illis a quibus beneficia accepit ſi nōdum repreſentauit. Duo ſunt autem quorum beneficijsſufficienter nullus recompenſare poteſt. ſcꝫ deus ⁊ pater.vt dicitur in. viij. ethi. ⁊ ideo ſola duo precepta affirmatiua ponuntur. vnum de honoratione parentum. aliud decelebratione ſabbati in cōmemorationeꝫ diuini beneficij.¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ illa p̄cepta q̄ ſunt pure moralia habentmanifeſtā rōneꝫ vn̄ nō oportuit ꝙ ī eis aliqͣ rō adderet̉. ſꝫqͥbuſdā p̄ceptis addit̉ cerimoniale. vl̓ determinatiuū p̄cepri moralis cōis. ſicut ī primo p̄cepto. Non facies ſculptile. ⁊ in tertio precepto determinat̉ dies ſabbati. ⁊ ideovtrobiqꝫ oportuit rationem aſſignari. ¶ Ad. iij. dicēdūꝙ homines vt plurimum actus ſuos ad aliquam vtilitalitatem ordinant. et ideo in illis preceptis neceſſe fuit ꝓmiſſionem premij apponere. ex quibus videbatur nullavtilitas ſequi. vel aliqua vtilitas impediri. quia vero parentes ſunt iam in recedendo ab eis non expectatur vtilitas. ⁊ ideo precepto de honore parentum additur promiſſio. Similiter etiam in precepto d̓ prohibitione idolatriequia per hoc videbatur impediri apparens vtilitas quaꝫhomines credunt ſe poſſe conſequi per pactum cuꝫ demonibus initum. ¶ Ad. iiij. dd̓m ꝙ pene precipue neceſſarie ſunt contra illos qui ſunt proni ad malum. vt diciturin. x. ethi. et ideo illis ſolis preceptis legis additur cōminatio penarum. in quibus erat pronitas ad malum erantaūt homines proni ad idolatriam propter generalem cōſuetudinem gentium. Et ſimiliter ſunt etiam hominesproni ad periurium propter frequentiā iuramenti. ⁊ ideoprimis duobus preceptis adiungitur cōminatio. ¶ Adv. dd̓m ꝙ preceptum de ſubbato ponitur vt cōmemoratiuum beneficij preteriti. ⁊ ideo ſpecialiter in eo fit mentio de memoria. vel quia preceptum de ſabbato habet determinationem adiunctam que non eſt de lege nature. etideo hoc p̄ceptū ſpeciali admonitione indiguit.Ad octauū ſic proceditur.Uidetur ꝙ precepta decalogi ſint diſpenſabilia. Precepta enim decalogi ſunt de iure naturali. ſed ius naturale in aliquibus deficit et mutabile eſt ſicut et naturaʳ humana. vt philoſophus dicit in. v. ethicorum. defectus autem legis in aliquibus particularibus caſibus eſt ratiodiſpenſandi. vt ſupra dictum eſt. ergo in preceptis decalogi poteſt fieri diſpenſatio. ¶ Preterea ſicut ſe habet homo ad legem humanam. ita ſe habet ad legem datam diuinitus. ſed homo poteſt diſpenſare in preceptis legis q̄homo ſtatuit. ergo cum p̄cepta decalogi ſint inſtituta adeo videtur ꝙ deus in eis poſſit diſpenſare. ſed preſarivice dei funguntur ī terris. Dicit enim Apoſtolus ij. adCoꝝ. ij. Naꝫ ⁊ ego ſi quid donaui propter vos donaui in

Q