QueſtioXCVIII

eſt vtilis. ſicut etiam manifeſtaret̉ ſi lex ꝯtraria verbo ꝓmulgaret̉. Si aūt adhuc maneat ratio eadē ꝓpter quamprima lex vtilis erat. nō ꝯſuetudo legē. ſꝫ lex ꝯſuetudineꝫvincit. niſi forte ꝓpter hoc ſolū inutilis lex videat̉. qꝛ nonē poſſibile ẜm ꝯſuetudinē patrie q̄ erat vna de ꝯditionibꝰlegis. Difficile enī ē ꝯſuetudinem multitudinis remouere. ¶ Ad. iij. dd̓m. ꝙ multitudo in qua ꝯſuetudo ītroducitur duplicis cōditionis eſſe pōt. Si enim ſit liberamultitudo que poſſit ſibi legem facere. plus ē conſenſustotius multitudinis ad aliquid obſeruandū quē ꝯſuetudo manifeſtat. qͣꝫ auctoritas principis qui non habet poteſtatē cōdendi legem niſi inqͣꝫtū gerit ꝑſonam multitudinis. vnde lꝫ ſingule ꝑſone non poſſint condere legē. tamē totus populus cōdere legeꝫ pōt. Si vero multitudonon habeat liberam poteſtatē cōdendi ſibi legem. vel legem a ſuꝑiori poteſtate poſitā remouēdi. tn̄ ip̄a cōſuetudo in tali multitudine p̄ualēs. obtinet vim legis. inqͣꝫtūꝑ eos tolerat̉ ad quos ꝑtinet multitudini legē imponere. et hoc enī ipſo vidēt̉ approbare qd̓ ꝯſuetudo induxit.Ad quartum ſic ꝓceditur.Uidetur ꝙ rectores multitudinis non poſſint in legibꝰhumanis diſpenſare. Lex enī ſtatuta ē ꝓ cōmuni vtilitaet vt Iſidorꝰ dicit. ſꝫ cōmune bonū non debet intermittiꝑ priuato cōmodo alicuius ꝑſone. quia vt dicit phūs inprimo ethi. Bonum gentis diuinius ē qͣꝫ bonum vniushoīs ergo videtur ꝙ non debeat diſpenſari cuꝫ aliquo vtcōtra legem cōmunē agat. ¶ Pre. illis qui ſuꝑalios cōſtituūtur p̄cipitur Deutero. jͣ. Ita paruū audietis vt magnum. nec accipietis cuiuſdā ꝑſonam. quia dei iudiciuꝫeſt. ſed condere alicui qd̓ cōmuniter denegatur omnibusvidetur eſſe acceptio ꝑſonarum. ergo huiuſmodi diſpenlationes facere rectores multitudinis non poſſunt. cumhoc ſit cōtra p̄ceptum legis diuine. ¶ Pre. lex humanaſi ſit recta oportet ꝙ conſonet legi naturali ⁊ legi diuine.aliter enī non cōgrueret religioni. nec cōueniret diſciplineqd̓ requiritur ad legem. vt Iſidorꝰ dicit. ſed in lege naturali ⁊ diuina nullus homo pōt diſpenſare. ergo nec etiaꝫin lege humana. ¶ Sed ꝯtra ē qd̓ dicit Apl̓s. j. ad Coꝝ.ix. Diſpenſatio mihi credita ē ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ diſpenſatioꝓprie importat cōmenſurationem alicuius cōmunis adſingula. vn̄ etiam gubernator familie dicitur diſpenſatorinqͣꝫtum vnicuiqꝫ de familia cum pondere ⁊ menſura diſtribuit. ⁊ operationes ⁊ neceſſaria vite. Sic igitur et inquacunqꝫ multitudine ex eo dicitur aliquis diſpēſare. qꝛordinat qualiter aliquod cōmune p̄ceptum ſit a ſingulisadimplendū. Contingit autē quādoqꝫ ꝙ aliqd̓ p̄ceptumqd̓ eſt ad cōmodum multitudinis vt in pluribus. non ēcōueniens huic ꝑſone. vel in hoc caſu. quia vel ꝑ hoc impediretur aliquid melius. vel etiā induceret̉ aliqd̓ malū.ſicut ex ſupra dictis ptꝫ. Periculoſum aūt eſſet vt hoc iudicio cuiuſſibet cōmitteret̉. niſi forte ꝓpter euidēs ⁊ ſubitum periculū. vt ſupͣ dictū ē. et ideo ille qui habet regeremultitudinē habet poteſtateꝫ diſpenſandi in lege hūanaq̄ ſue auctoritati innitit̉. vt ſcꝫ in ꝑſonis vel caſibꝰ ī quibꝰlex deficit licentiā tribuat vt p̄ceptum legis non ſerueturSi autē: abſqꝫ hac rōne ꝓ ſola volūtate licentiā rribuatnō erit fidelis in diſpēſatiōe. aut erit imprudēs. In fidelis quidē ſi nō habeat intentionē ad bonū cōmune. Imprudēs aūt ſi rōneꝫ diſpēſandi ignoret. ꝓpter qd̓ dn̄s dicit Luce. xij. Quis putas ē fidelis diſpenſator ⁊ prudēsquē ꝯſtituit dn̄s ſuꝑ familiā ſuaꝫ. ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ

qn̄ cū aliquo diſpenſat̉ vt legē cōmunē nō ſeruet. non debet fieri in p̄iudiciū boni cōmunis. ſꝫ ea intētiōe vt ad bonum cōmune ꝓficiat. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ non ē acceptio ꝑſonaꝝ ſi non ſeruent̉ equalia in ꝑſonis inequalibꝰ. vndeqn̄ ꝯditio alicuiꝰ ꝑſone requirit vt rōnabiliter ī ea aliqͥdſpecialiter obſeruet̉. non ē ꝑſonaꝝ acceptio ſi ſibi aliquaſpecialis gr̄a fiat. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ lex naturalis inqͣꝫtumꝯtinet p̄cepta cōmunia q̄ nunqͣꝫ fallunt. diſpenſationemreciꝑe non pōt. in alijs vero p̄ceptis q̄ſſunt quaſi cōcluſiones p̄ceptoꝝ cōmuniū. qn̄qꝫ ꝑ hoīeꝫ diſpenſatur. putaꝙ mutuū nō reddatur ꝓditori patrie. vel aliquid hmōi.Ad legem autē diuinā ita ſe habet quilibet homo ſicut ꝑſona priuata ad legem publicā cui ſubijcitur. vn̄ ſicut inlege humana publica nō poteſt diſpenſare niſi ille a quolex auctoritatem habet. vel is cui ip̄e cōmiſerit. ita ī preceptis iuris diuini q̄ ſūt a deo nullꝰ p̄t diſpēſare niſi deus.vel is cui ip̄e ſpecialiter cōmiſit. ¶ Queſtio XCVIIIEide cōſiderandūeſt de lege veteri. primo de ipſa lege. ſcd̓o de p̄ceptis eius. Circa primuꝫ q̄runtur ſex. primovtrumʳ lex verꝰ ſit bona. ſcd̓o vtrum ſit a deo. tertio viꝝ ſitab eo mediātibus angelis. quarto vtrū data ſit omnibꝰquinto vtꝝ omnes obliget. ſexto vtrum congruo tempore fuerit data.Ad primum ſic procedit̉.Uidet̉ ꝙ lex vetus non fuerit bona. Dicit̉ enī Ezech. xx.Dedi eis p̄cepta nō bona ⁊ iudicia in quibus nō viuentſꝫ lex nō d̓r bona niſi ꝓpter bonitatē p̄ceptoꝝ q̄ cōtinet. ergo lex vetus nō fuit bona. ¶ Pre. ad bonitatē legis pertinet vt cōmuni ſaluti ꝓficiat. ſicut Iſidorꝰ dicit. ſꝫ lex vetus non fuit ſalutifera ſꝫ magis mortifera ⁊ nociua. Dicit enī Apl̓s Roma. vij. Sine lege peccatū mortuū: erat.ego autē viuebā ſine lege aliqn̄. ſed cū veniſſet mādatuꝫpeccatum reuixit. ego aūt mortuus ſum. ⁊ Roma. v. Leſubintrauit vt abundaret delictū. ergo lex vxtus non: fuitbona. ¶ Pre. ad bonitatem legis ꝑtinet ꝙ ſit poſſibilisad obſeruandū ⁊ ẜm naturā ⁊ ẜm humanā ꝯſuetudineꝫſed hoc nō habuit lex vetus. Dicit enī Petrus Act̉. xv.Quid tēptatis imponere iugū ſuꝑ ceruicē diſcipulorū.qd̓ neqꝫ nos neqꝫ pr̄es nr̄i portare potuimꝰ. ergo videt̉ ꝙlex vetus nō fuerit bona. ¶ Sed ꝯtra ē qd̓ Apl̓s dicit adRoma. vij. Itaqꝫ lex qͦdē ſancta ē. ⁊ mādatū ſanctū ⁊ iuſtū ⁊ bonum ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ abſqꝫ oī dubio lex veiꝰ bonafuit. Sicut enim doctrina oſtendit̉ eſſe vera ex hoc ꝙ conſonat rationi recte. ita etiam lex aliqua oſtenditur eſſe bona ex hoc ꝙ conſonat rationi. Lex autem vetus ratiōi cōſonabat. quia concupiſcentiam reprimebat que ratiōi aduerſatur. vt patet in illo mandato. Non concupiſces remꝓximi tui. quod ponitur Exo. xx. Ip̄a etiaꝫ omnia peccata prohibebat que ſunt cōtra rationem. vnde manifeſtuꝫeſt ꝙ bona erat. ⁊ hec eſt ratio Apl̓i ad Roma. vij. Condelector inquit legi dei ẜm interiorē hoīem. ⁊ iterū. Conſentio legi quoniam bona eſt. Sed notandum eſt ꝙ bonum diuerſos gradus habet vt Dionyſius dicit. iiij. ca.de di. no. Eſt enī aliqd̓ bonū ꝑfectū ⁊ aliqd̓ bonum imꝑfectum. Perfecta quidem bonitas eſt in his quēad fineordinantur. quando aliquid eſt tale ꝙ per ſe eſt ſufficiēsinducere ad finē. Imꝑfectū autē bonum ē quod oꝑaturaliquid ad hoc ꝙ perueniat̉ ad finem. non tamen ſufficitad hoc ꝙ ad fine ꝑducat. ſicut medicina ꝑiecte bona eſt q̄