QueſtioXCVI

dictum eſt ordinatur ab bonum cōmune. ⁊ ideo nl̓l̓a virtus eſt de cuius actibus lex precipere non poſſit. nō tamēde omnibus actibus omnium virtutum lex humana p̄cipit. ſed ſolum de illis qui ordinabiles ſunt ad bonuꝫ cōmune. vel īmediate. ſicut cum aliqua directe ꝓpter bonūcōmune fiunt. vel mediate. ſicut cum aliqua ordinātur alegiſlatore ꝑtinentia ad bonam diſciplinam ꝑ quaꝫ ciuesinformantur vt cōmune bonum iuſticie ⁊ pacis ꝯſeruēt.Ad. j. ergo dd̓m ꝙ lex humana non ꝓhibet oēs actusvitioſos ẜm obligationē precepti ſicut nec p̄cepit omnesactus virtuoſos ꝓhibet tamen aliquos actus ſinguloruꝫvitiorum. ſicut etiam precipit quoſdam actus ſingularuꝫvirtutum. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ aliquis actus dicitur eſſe virtutis dupliciter. Uno modo ex eo ꝙ homo operatur virtuoſa ſicut actus vitutis iuſticie eſt facere recta ⁊ actꝰ fortitudinis facere fortia. ⁊ ſic lex precepit actus aliquos virtutum. Alio modo dicitur actꝰ virtutis quia aliquis operatur virtuoſa eo modo quo virtuoſus operatur. ⁊ talisactus ſemꝑ ꝓcedit a virtute. nec cadit ſub precepto legisſꝫ eſt finis ad quem legiſlator ducere intendit. ¶ Ad. jdd̓m ꝙ non eſt aliqua virtꝰ cuius actus nō ſint ordinabiles ad bonū cōe. vt dictū ē. vel mediate vel īmediate.Ad quartuꝫ ſic procediturUidetur ꝙ lex humana non imponat homini neceſſitatēforo cōſcientie. Inferior enim poteſtas non poteſt imponere legem in iudicio ſuꝑioris poteſtatis. ſed poteſtas humana que fert legem humanam eſt infra poteſtatem diuinam. ergo lex humana non poteſt imponere legē qͣꝫtumad iudicium diuinū qd̓ eſt iudicium conſcientie ¶ Pre.iudicium cōſcientie maxime dependet ex diuinis mandatis. ſed quandoqꝫ diuina mandata euacuantur per legeshumanas. ẜm illud Matth. xv. Irritum feciſtis mandatum dei ꝓpter traditiones veſtras. ergo lex humana nonimponit homini neceſſitatem qͣꝫtum ad ꝯſcientiā ¶ Pre.leges humane frequenter ingerunt calūniam ⁊ iniuriamhominibus. ẜm illud Eſa. x. Ue qui cōdunt leges iniqͣs⁊ ſcribentes iniuſticias ſcripſerunt vt opprimerent in iudicio pauperes. et vim facerent cauſe humilium populimei. ſed licitum eſt vnicuiqꝫ oppreſſionem ⁊ violentiameuitare. ergo leges humane non imponunt neceſſitatemhomini qͣꝫtum ad cōſcientiam. ¶ Sed contra eſt qd̓ dicitur. jͣ. Pet̄. ij. Hec eſt gratia ſi ꝓpter cōſcientiam ſuſtineatquis triſticias patiens iniuſte. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ leges poſite humanitus vel ſunt iuſte vel iniuſte. ſi quidem iuſteſint. habent vim obligādi in foro conſcientie a lege eterna a qua deriuantur. ẜm illud Prouer. viij. Per me reges regnant ⁊ leges cōditores iuſta decernunt. Dicūturautem leges iuſte ⁊ ex fine. quando ſcꝫ ordinantur ad bonum cōmune. et ex actore. quando ſcꝫ lex lata non exceditpoteſtatem ferentis. ⁊ ex forma. quando ſcꝫ ẜm equalitatem ꝓportionis imponūtur ſubditis onera in ordine adbonū cōmune. cuꝫ enī vnus homo ſit ꝑs multitudinis.quilibet hō hocip̄m qḋ ē ⁊ qḋ habet ē multitudinis. ſicut⁊ quelibet ꝑs id qd̓ eſt ē totius. vn̄ et natura aliqd̓ detrimentū infert ꝑti vt ſaluet totū. ⁊ ẜm hoc leges hmōi onera ꝓportionabiliter inferētes iuſte ſunt. et obligāt in forocōſciētie. ⁊ ſunt leges legales. Iniuſte aūt ſunt leges dupliciter. Uno mō ꝑ ꝯtrarietate ad bonū humanū ecōtrario p̄dictis. vel ex fine. ſicut cū aliquis p̄ſidens leges imponit oneroſas ſubditis nō ꝑtinētes ad vtilitatem cōmunem. ſed magis ad propriam cupiditatē vel gloriaꝫ. vel

etiam ex actore. ſicut cum aliquis legem fert vltra ſibi cōmiſſum poteſtatem. vel etiā ex forma. puta cum inequaliter onera multitudini diſpenſant̉ etiam ſi ordinentur adbonum cōmune ⁊ huiuſmodi magis ſunt violentie qͣꝫ leges. quia ſicut Augꝰ dicit in libro d̓ libero arbi. Lex eē nōvidetur que iuſta non fuerit. vnde tales leges non obligant in foro cōſcientie niſi forte ꝓpter vitandum ſcandalum vel turbationem. ꝓpter qd̓ etiaꝫ homo iuri ſuo debetcedere. ẜm illd̓ Matth. v. Qui angariauerit te mille paſſus vade cum eo alio duo. ⁊ qui abſtulerit tibi tunicamda et pallium. Alio modo leges poſſunt eſſe iniuſte percōtrarietatem ad bonum diuinum. ſicut leges tyrānorūinducentes ad idolatriam. vel ad quodcūqꝫ aliud quodſit contra legem diuinam. ⁊ tales leges nullo modo ſicꝫobſeruare. quia ſicut dicitur Act̉. iiij. Obedire oportetdeo magis qͣꝫ hominibus. ¶ Ad. jͣ. ergo dd̓m ꝙ ſic̄ Apoſtolus dicit ad Roma. xiij. Oīs poteſtas humana a deoē. ⁊ ideo qui poteſtati reſiſtit in his que ad poteſtatis ordinem ꝑtinent. dei ordinationi reſiſtit. ⁊ ẜm hoc efficiturreus qͣꝫtum ad conſcientiam. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ratio illaꝓcedit de legibus humanis que ordinantur ꝯtra dei maͣdatum. ⁊ ad hoc ordo poteſtatis non ſe extendit. vnde intalibus legi humane non eſt parendum. ¶ Ad. iij. dd̓mꝙ ratio illa ꝓcedit de lege que infert grauamen iniuſtuꝫſubditis ad quod etiam ordo poteſtatis diuinitus cōceſſus non ſe extendit. vnde nec in talibus homo obligat̉ vtobediat legi ſine ſcādalo vel maiori detrimento reſiſtere poſſit.Ad quintum ſic ꝓcediturUidetur ꝙ non omnes legi ſubijciantur. Illi enim ſoliſubijciuntur legi quibus lex ponitur. ſed Apl̓us dicit. jͣ.ad Timo. jͣ. ꝙ iuſto non eſt lex poſita. ergo iuſti nō ſubijciuntur legi humane. ¶ Pre. Urbanus papa dicit ⁊ habetur in decre. xix. q. ij. Qui lege priuata ducitur nulla ratio exigit vt publica conſtringantur. lege autem priuataſpirituſſancti ducuntur omnes viri ſpirituales qui ſūtfilij dei. ẜm illud Roma. viij. Qui ſpiritu dei agunturhi filij dei ſunt. ergo nō omnes hoīes legi humane ſubijciuntur. ¶ Pre. Iuriſperitꝰ dicit ꝙ princeps legibꝰ ſolutus ē. qui aūt ē ſolutꝰ a lege nō ſubdit̉ legi. ergo non oēsſubiecti ſunt legi ¶ Sꝫ ꝯtra ē qd̓ Apl̓s dicit Roma. xiijOīs aīa poteſtatibus ſublimioribꝰ ſubdita ſit. ſꝫ non videt̉ eſſe ſubditꝰ poteſtati qui non ſubijcit̉ legi qua fert poteſtas. ergo oēs hoīes debent eſſe legi ſubiecti. ¶ Rn̄. dd̓.ꝙ ſicut ex ſupͣ dictis patꝫ. lex de ſui rōne duo hꝫ. Primoqͥd ē ꝙ ē regula hūanoꝝ actuū. Scd̓o ꝙ hꝫ vim coactiuāDupliciter ergo aliqͥs hō p̄t eſſe legi ſubiectꝰ. Uno mō ſicut regulatū regule. ⁊ hoc mō oēs illi qui ſubdūt̉ poteſtati ſubduntur legi quam fert poteſtas. ꝙ autē aliquis poteſtati non ſubdatur. poteſt contingere dupliciter. Unomodo qꝛ ſunt ſimpliciter abſoluti ab eiꝰ ſubiectiōe. vndeilli qui ſunt de vna ciuitate vel regno nō ſubdūt̉ legibusprincipis alteriꝰ ciuitatis vel regni. ſicut nec eiꝰ dominioAlio mō ẜm ꝙ regit̉ ſuꝑiori lege. puta ſi aliqͥs ſubiectꝰſit ꝓcōſuli. regulari debet eiꝰ mādato. nō tn̄ ī his q̄ diſpēſantur ei ab imꝑatore. qͣꝫtum enī ad illa non aſtringiturmandato inferioris cum ſuꝑiori mandato dirigat̉. ⁊ ẜmhoc cōtingit ꝙ aliquis ſimpliciter ſubiectus legi ẜm aliqͣlegi non aſtringitur ẜm que regit̉ ſuꝑiori lege. Alio veromodo d̓r aliqͥs ſubiectꝰ legi ſicut coactū cogeti. ⁊ hoc modo homines virtuoſi et iuſti non ſubduntur legi. ſed ſoli