QueſtioXCVI

his que ſepius accidunt. ex his auteꝫ que forte vno caſuaccidere poſſunt. iura nō cōſtituūt̉. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ vnumquodqꝫ qd̓ ē ꝓpt̓ finē neceſſe ē ꝙ ſit fini ꝓportionatuꝫ. finis aūt legis ē bonū cōmune. qꝛ vt Iſidorꝰ dicit in libroe thimologiaꝝ Nullo priuato cōmodo. ſꝫ ꝓ cōmuni vtilitate ciuiū lex debet eſſe cōſcripta. vnde oportet leges humanas eſſe ꝓportionatas ad bonū cōmune. bonū aūt cōmune ꝯſtat ex multis. ⁊ ideo oportet ꝙ lex ad nulla reſpiciat. ⁊ ẜm ꝑſonas. ⁊ ẜm negocia. ⁊ ẜm tꝑa. Cōſtituit̉ enīcōmunitas ciuitatis ex multis ꝑſonis. ⁊ eius bonū ꝑ multiplices actiones ꝓcuratur. nec ad hoc ſolū inſtituitur ꝙaliquo tꝑe modico duret. ſꝫ ꝙ omni tꝑe ꝑſeueret ꝑ ciuium ſucceſſionē. vt Augꝰ dicit in. ij. de ciui. dei. ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ phūs in. v. ethi. ponit tres ſpecies iuris legalisqd̓ ē ius poſitiuū. ſunt etiam quedā que ſimpliciter in cōmuni ponūtur. ⁊ hec ſunt leges cōmunes. ⁊ qͣꝫtuꝫ ad huiuſmodi dicit ꝙ legale ē qd̓ ex principio quidē nihil differt ſic vel aliter. quādo aūt ponit̉ differt. puta ꝙ captiuiin ſtatu p̄cio redimantur. Quedā vero ſunt quideꝫ queſunt cōmunia qͣꝫtū ad aliquid et ſingularia qͣꝫtum ad aliquid. ⁊ hmōi dicuntur priuilegia. quaſi leges priuate. qꝛreſpiciunt ſingulares ꝑſonas. ⁊ tamē poteſtas eoꝝ extenditur ad multa negocia. ⁊ qͣꝫtum ad hoc ſubdit. adhuc q̄cunqꝫ in ſingularibus legem ponunt. Dicūtur etiā quedam legalia non quia ſint leges. ſed ꝓpter applicationē legum cōmuniū ad aliqua ꝑticularia facta. ſicut ſunt ſententie que ꝓ iure habentur. ⁊ qͣꝫtum ad hoc ſubdit. ⁊ ſententialia. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ illud ꝙ ē diuturnum oporteteſſe plurium directiuū. vnde ī. x. metaphiſice phūs dicitꝙ oīa que ſunt vnius generis mēſurātur aliquo vno qd̓eſt primū in genere illo. ſi enī eſſent tot regule vel mēſure quot ſunt mēſurata vel regulata. ceſſaret vtiqꝫ vtilitasregule vel menſure. que ē vt ex vno multa poſſint cognoſci. ⁊ ita nulla eſſet vtilitas legis ſi nō ſe extenderet niſi advnum ſingularem actum. Ad ſingulares enī actus dirigendos dantur ſingularia precepta p̄ſidentium. ſed lex ēp̄ceptum cōmune. vt ſupra dictuꝫ eſt. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙnon eſt eadem certitudo q̄rēda in omnibus. vt in primoethimologiaꝝ dicit̉. vnde in rebus ꝯtingētibus. ſicut ſuntnaturalia ⁊ res humane. ſufficit tl̓is certitudo vt aliquidſit verum vt in pluribus lꝫ interdū deficiat ī paucioribusAd ſecunduꝫ ſic procedit̉Uidetur ꝙ ad legem hūanam ꝑtineat oīa vitia cohibereDicit enī Iſidorus in li. ethimologiaꝝ ꝙ leges ſunt ꝑfecte vt eaꝝ metu coherceatur audacia. Non autē ſufficienter coherceretur niſi quelibet mala cohiberentur ꝑ legemergo lex humana debet quelibet mala cohibere. ¶ Pre. ītentio legiſlatoris eſt ciues facere virtuo os. ſed non pōtaliquis eſſe virtuoſus niſi ab omnibus vitijs cōpeſcaturergo ad legem humanam ꝑtinet omnia vitia compeſcere¶ Pre. lexhumana a lege naturali deriuatur. vt ſupͣ dictum eſt. ſed omnia vitia repugnant legi nature. ergo lexhumana omnia vitia debet cohibere. ¶ Sed cōtra ē qd̓dicitur in primo de li. arbi. Uidetur mihi legem iſtā quepopulo regendo ſcribitur. recte iſta ꝑmittere. et diuinamꝓuidentiā vindicare. ſed diuina ꝓuidentia non vindicatniſi vitia. ergo recte lex humana ꝑmittit aliqua vitia nōcohibēda ipſa. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut iā dictum ē. lex ponit̉vt quedam regula vel menſura humanoꝝ actuū mēſuraaūt debet eſſe homogena menſurato. vt d̓r in. x. mataphiſice. diuerſa enim diuerſis menſurātur. vnde oportet ꝙ

etiā leges imponātur hominibus ẜm eoꝝ cōditionē. qꝛ vtIſidorꝰ dicit. Lex debet eſſe poſſibilis et ẜm naturam etẜm cōſuetudinem patrie. Poteſtas autem ſiue facultasoꝑandi ex interiori habitu ſeu diſpoſitione ꝓcedit. nō enīidem ē poſſibile ei qui nō habet habitū virtutis. ⁊ virtuoſo. ſicut etiā non ē idem poſſibile puero ⁊ viro ꝑᶠ ecto. etꝓpter hoc nō ponitur eadē lex pueris que ponit adultis.multa enī pueris ꝑmittūtur q̄ in adultis lege puniūtur.vel etiā vituperātur. ⁊ ſimiliter multa ſunt ꝑmittenda hominibus non ꝑfectis virtute que non eſſent tollerandain hominibus virtuoſis. lex autem hūana imponit̉ multitudini hominum in qua maior pars eſt hominuꝫ nonꝑfectorum virtute. et ideo lege humana non ꝓhibenturomnia vitia a quibus virtuoſi abſtinent. ſed ſolum grauiora a quibus poſſibile eſt maiorem parteꝫ multitudinisabſtinere. ⁊ precipue que ſunt in nocumentum aliorum.ſine quorum ꝓhibitione ſocietas humana cōſeruari nonpoſſet ſicut ꝓhibentur lege humana homicidia ⁊ furta ethuiuſmodi. ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ audacia pertinere videtur ad inuaſionem aliorum. vnde precipue pertinet ad illa peccata quibus iniuria ꝓximis irrogatur. que lege humana ꝓhibentur vt dictum eſt. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ lex humana intendit homines inducere ad virtutem. non ſubito ſed gradatim. ⁊ ideo nō ſtatim multitudini imꝑfectorum imponit ea que ſunt iam virtuolorum. vt ſcꝫ ab omnibus malis abſtineant. alioquin imperfecti huiuſmodiprecepta ferre non valentes ī deteriora mala ꝓrumperētſicut dicitur Prouer. xxx. Qui nimis emungit elicit ſanguinem. ⁊ Matth. ix. ꝙ ſi vinum nouū. id eſt precepta ꝑfecte vite mittatur in vtres veteres. id eſt. ī homines imperfectos. vtres rumpuntur ⁊ vinum effunditur. id eſt. p̄cepta cōtemnunt̉. ⁊ bomiues ex contemptu ad peiora mala ꝓrumpunt. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ lex naturalis eſt quedaꝫparticipatio legis eterne in nobis. lex autem humana deficit a lege eterna. Dicit enī Augꝰ in primo de libero arbi. Lex iſta que regendis ciuitatibus fertur. multa concedit atqꝫ impunita relinquit que per diuinam ꝓuidentiāvindicāt̉. neqꝫ enim quia non omnia facit. ideo que facitimprobāda ſūt. vnde etiaꝫ lex humana non oīa poteſt ꝓhibere q̄ ꝓhibet lex nature.Ad tertium ſic ꝓceditur.Uidetur ꝙ lex humana non p̄cipiat actus omnium virtutum. Actibus enī virtutum opponuntur actus vitioſiſed lex humana non probibet omnia vitia. vt dictum eſtergo etiam non p̄cipit actus omnium virtutū. ¶ Preactus virtutis a virtute procedit. ſed virtus ē finis legis.⁊ ita quod eſt ex virtute ſub precepto legis cadere nō poteſt. ergo lex humana non precipit actus omnium virtutum. ¶ Pre lex humana ordinatur ad bonum cōmunevt dictum eſt. ſed quidam actus virtutum non ordinantur ad bonum cōmune. ſed ad bonum priuatuꝫ. ergo lexnon p̄cipit actus omniū virtutum ¶ Sed contra eſt qd̓phūs dicit in. v. ethi. ꝙ precipit lex fortis opera facere. etque temperati. ⁊ que manſueti. Similiter autem ẜm alias virtutes ⁊ malicias. hec quidem iubens hec autem ꝓhibens ¶ Rn̄. dicenduꝫ ꝙ ſpecies virtutum diſtinguūt̉ẜm obiecta. vt ex ſupra dictis patet. oīa aūt obiecta virtututum referri poſſunt vel ad bonū priuatū alicuiꝰ ꝑſonevel ad bunū cōmune multitudinis. ſic̄ ea q̄ ſūt fortitudīsp̄t aliquis exequi vel ꝓpter ꝯſeruatioē ciuitatis. vel ad cōſeruādum ius amici ſui. ⁊ ſimile ē in alijs. Lex autem vt