Druckschrift 
2,1 (1485)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

XCVQueſtio

tudine. vel magis diuino munere ſufficit diſciplina pr̄naque ē monitiones. Sed qꝛ inueniunt̉ quidā ꝓterui etad vitia ꝓni qui verbis de facili moueri non poſſunt. neceſſariū fuit vt vim vel metum cohiberet̉ a malo vt ſaltem ſic malefacere deſiſtentes. alijs quietā vitā redderent. ip̄i tandē hmōi aſſuetudinē ad hoc ꝑducerentur volūtarie facerēt que prius metu implebat. ſic fierētvirtuoſi. hmōi aūt diſciplina cogens metu pene eſt diſciplina legū. vn̄ neceſſarium fuit ad pacē hoīuꝫ virtutem leges ponerent̉. qꝛ ſicut phūs dicit in primo politice.Sicut ſi ſit ꝑfectꝰ virtute ē optimū aīaliuꝫ. ſic ſi ſit ſeparatus a lege iuſticia ē peſſimū oīuꝫ. qꝛ hꝫ arma rationis ad expellēdas ꝯcupiſcētias ſeuitias habentalia aīalia. Ad. j. ergo dd̓m hoīes bn̄ diſpoſiti meliꝰinducūt̉ ad virtutē monitionibꝰ volūtarijs qͣꝫ coactiōe. ſꝫquidā male diſpoſiti ducūt̉ ad virtutē niſi cogantur.Ad. ij. dd̓m ſicut phūs dicit ī primo rhetoricorum.Melius ē oīa ordinari lege qͣꝫ dimittere iudiciū arbitrio hoc ꝓpter tria. primo quidē qꝛ faciliꝰ ē inuenire paucosſapiētes qui ſufficiāt ad rectas leges ponēdas qͣꝫ multosqui requirerēt̉ ad recte iudicādū de ſingulis. Scd̓o qꝛ illiqui leges ponūt ex multo tꝑe ꝯſiderant quid lege feren ſit. ſꝫ iudicia de ſingularibꝰ factis ſiūt ex caſibꝰ ſubitoexortis Facilius aūt ex multis cōſideratis pōt viderequid rectū ſit qͣꝫ ſolū ex aliquo vno facto. Tertio qꝛ legiſlatores iudicāt ī vniuerſali de futuris. ſꝫ hoīes iudicijsp̄ſidētes iudicāt de p̄ſentibꝰ ad afficiūt̉ amore vel odioaut aliqͣ cupiditate. ſic eoꝝ deprauat̉ iudicium. qꝛ ergoiuſticia aīata iudicis inuenit̉ in multis. qꝛ flexibiliseſt. ideo neceſſariū fuit vt in quibuſcūqꝫ ē poſſibile legeꝫceterminare quid iudicādū ſit. pauciſſima arbitrio hominū cōmitteret̉. Ad. iij. dd̓m qͥdā ſingulariapoſſunt lege cōprehendi. neceſſe ē cōmittere iudicibus. vtibidē phūs dicit. puta de eo qd̓ eſt factū vel non eſſe. etde alijs hmōi.Ad ſecundum ſic ꝓcediturUidetur omnis lex hūanitus poſita a lege naturali deriuet̉. Dicit enī phūs in. v. ethi. iuſiū legale ē qd̓ex principio quidē nihil differt vtꝝ ſic vel aliter fiat. ſed īhis oriunt̉ ex lege naturali differt vtꝝ ſic vel aliter fiat.ergo ea que ſunt legibꝰ hūanis ſtatuta oīa deriuātur.a lege nature. Pre. ius poſitiuū diuidit̉ ꝯtra ius natucale. vt ptꝫ Iſidoꝝ in li. ethimologiaꝝ. philoſophūin. v. ethi. ſed ea deriuāt̉ a principijs cōibꝰ legis nat̉e. ſicut ꝯcluſiones. ꝑtinēt ad legē nat̉e. vt ſupͣ dictum ē. ergoea ſunt de lege hūana deriuāt̉ a lege nature Prelex nat̉e ē eadē apud oēs. Dicit enī phūs in. v. ethi. naturale ius ē qd̓ vbiqꝫ hꝫ eādē potētiā. ſi igit̉ leges humane a naturali lege deriuarēt̉. ſequeretur etiā ip̄e eſſentcedē apud oēs. qd̓ ptꝫ falſum. Pre. eoꝝ a lege naturali deriuāt̉ pōt aliqͣ aſſignari. ſꝫ oīuꝫ a maioribus lege ſtatuta ſunt. reddi pōt. vt iuriſperitꝰ dicit. ergo oēs leges hūane deriuāt̉ a lege naturali. Sedꝯtra ē qd̓ Tullius dic̄ ī ſua rhetorica. Res a nat̉a profectas a cōſuetudine ꝓbatas legū metus religio ſanxit. Rn̄. dd̓m ſicut Aug. dicit ī primo de li. ar. videtur eſſe lex iuſta fuerit. vn̄ inqͣꝫtū hꝫ de iuſticia ī tm̄hꝫ de virtute legis. In rebꝰ aūt būanis d̓r aliquid iuſtū ex eo ē rectū ẜm regulā rōnis. Ratiōis aūt primaregula ē lex nat̉e. vt ex ſupͣ dictis ptꝫ. vn̄ oīs lex hūanitꝰpoſita ī tm̄ hꝫ de rōne legis inqͣꝫtū a lege nat̉e deriuatur.

Si vero ī aliquo a lege naturali diſcordet. iam erit lexſed legis corruptio. Sꝫ ſciendū ē a lege naturali dupliciter p̄t aliquid deriuari. Uno ſicut ꝯcluſiōes ex principijs. Alio ſicut determinatiōes qͥdā aliquoꝝ cōmuniū. Primꝰ quidē modus ſil̓is ē ei ī ſcientijs ex principijs ꝯcluſiones demonſtratiue ꝓducūt̉ Scd̓o veroſil̓e ē ī artibus forme cōmunes. determināt̉ ad aliquidſpeciale. ſicut artifex formā cōmunē domꝰ neceſſe ē determinet ad hāc vel illaꝫ domus figurā. Deriuant̉ ergoq̄dā a principijs cōmunibꝰ legis nat̉e modū cōcluſio. ſicut hoc qd̓ ē eſſe occidēdū. vt ꝯcluſio quedā deriuari pōt ab eo qd̓ ē nulli eſſe faciēdū malū. Quedā vero modū determinationis. ſicut lex nature hꝫ ille peccat puniatur. ſꝫ tali pena vel tali puniatur. hec ē q̄damdetermīatio legis nat̉e. Utraqꝫ igit̉ inueniūtur ī lege humana poſita. ſꝫ ea ſunt primi modi ꝯtinent̉ in lege humana tāqͣꝫ ſint ſolū lege poſita. ſꝫ hn̄t etiam aliquid vigoris ex lege naturali. ſed ea que ſunt ſecūdi modi ex ſolalege humana vigorē hn̄t. Ad. j. ergo dd̓m phūs loquit̉ de illis ſunt lege poſita determinationē vel ſpecificationē quandā p̄ceptoꝝ legis nature. Ad. ij. dd̓mratio illa ꝓcedit de his que deriuant̉ a lege nature tāqͣꝫcluſiones. Ad. iij. dd̓m principia cōmunia legis nature eodē modo applicari poſſunt oībus ꝓpter multāvarietatē reꝝ humanaꝝ. ex hoc ꝓuenit diuerſitas legispoſite apud diuerſos. Ad. iiij. dd̓m verbū illud iuriſperiti intelligendū eſt in his que ītroducta ſunt a maioribus circa ꝑficulares determinationes legis naturalis. adquas quidē determinatiōes ſe habet exꝑtoꝝ prudētuꝫiudicium ſicut ad quedā principia inqͣꝫtū .ſ. ſtatim vidētquid cōgruētius ſit ꝑticulariter determinandū. vn̄ phūsdicit in. vj. ethi. in talibus oportet attendere exꝑtorum ſenioruꝫ vel prudentū indemōſtrabilibus enūciationibus opinionibus minus qͣꝫ demōſtrationibus.Ad tertium ſic ꝓceditur.Uidet̉ Iſidorꝰ incōueniēter qͣlitatē legis poſitiue deſcribat dicens. Erit lex honeſta. iuſta. poſſibilis ẜm natu. ẜm ꝯſuetud inē patrie temporiqꝫ cōueniēs. neceſſaria.vtilis manifeſta qͦꝫ. ne aliquid obſcuritatē in captionecōtineat. nullo priuato cōmodo. ſꝫ cōmuni vtilitate ciuiū ſcripta. Sup̄ enī in tribꝰ cōditionibꝰ qͣlitatē legis explicauerat dicens. Lex erit qḋ rōne conſtiterit dūtaxatqd̓ religioni cōgruat. qd̓ diſcipline cōueniat. qd̓ ſalutificiat. ergo ſuꝑflue poſtmodū ꝯditiōes legis multiplicatPre. iuſticia ē ꝑs honeſtatis. vt Tulliꝰ dicit in primode officijs. ergo poſtqͣꝫ dixerat honeſta. ſuꝑflue addit̉ iuſtaPre. lex ſcripta ẜm Iſidoꝝ ꝯtra cōſuetudinē diuidit ergo debuit ī diffinitiōe legis poni eēt ẜm ꝯſuetudi patrie. Pre. Neceſſariū dupliciter d̓r .ſ. id qd̓ ē neceſſariū ſimpliciter. qd̓ impoſſibile ē aliter ſe hr̄e. hmōineceſſariū ſubiacet hūano iudicio. vn̄ talis neceſſitasad legē humanā ꝑtinet. Eſt etiaꝫ aliqͥd neceſſariū ꝓpt̓finē. talis neceſſitas idē ē qd̓ vtilitas. ergo ſuꝑflue vtrūqꝫ ponit̉ neceſſaria vtilis. Sꝫ cōtra ē auctoritas ip̄iIſidori. Rn̄. dd̓m vniuſcuiuſqꝫ rei ē ꝓpter finemneceſſe ē forma determinet̉ ẜm ꝓportionem ad finem.ſicut forma ſerre talis ē qualis cōuenit ſectioni. vt patet īij. phiſicoꝝ. Quelibet etiā res recta menſurata oꝑtethabeat formā ꝓportionatā ſue regule mēſure. Lex autēhūana vtrūqꝫ hꝫ. qꝛ ē aliquid ordinatū ad finem. eſtquedā regula vel menſura regulata vel mēſurata quadā