QueſtioXCV

intelligi mutari dupliciter. Uno modo ꝑ hoc ꝙ aliquidei addatur. et ſic nihil ꝓhibet legem naturalem mutari.multa enī ſupͣ legē naturalē ſuꝑaddita ſunt ad humanāvitam vtilia tam ꝑ legem diuinā qͣꝫ etiaꝫ ꝑ leges humanas. Alio modo pōt ītelligi mutatio legis naturalis permodum ſubtractionis. vt ſcꝫ aliquid deſinat eſſe de legenaturali quod prius fuit cōtra legem naturalē. ⁊ ſic qͣꝫtūad prima principia legis nature. lex nature ē oīno īmutatabilis. qͣꝫtum autem ad ſecunda p̄cepta q̄ diximus eſſequaſi quaſdam ꝓprias ꝯcluſiones ꝓpinquas primis principijs. ſic lex naturalis non īmutatur. quin vt in pluribꝰſit rectum ſemper qd̓ lex naturalis. hꝫ pōt tamē mutariin aliquo particulari ⁊ in paucioribus ꝓpter aliquas ſpeciales cauſas impedientes obſeruantiā talium p̄ceptoꝝ.vt ſupra dictum eſt. ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ lex ſcripta daiadicitur eſſe ad correctionem legis naturalis. vel quia ꝑ legem ſcriptam ſuppletum eſt qd̓ legi nature deerat. vel qꝛlex nature in aliquoꝝ cordibus qͣꝫtuꝫ ad aliqua corruptaerat in tm̄ vt eſtimarent eſſe bona que naturaliter ſūt mala. ⁊ talis corruptio correctione indigebat. ¶ Ad. ij. dd̓mꝙ naturali morte moriuntur omnes cōmuniter tam nocentes qͣꝫ īnocentes que quidem naturalis mors diuineporeſtate inducitur ꝓpter peccatum originale. ẜm illud.Reg. ij. Dominꝰ morti ficat ⁊ viuificat. ⁊ ideo abſqꝫ aliqͣiniuſticia ẜm mandatum dei poteſt infligi mors cuicūqꝫhomini vel nocenti. vel īnocenti. Similiter etiam adulterium eſt cōcubitus cum vxore aliena. que quideꝫ eſt ei deputata ẜm legem diuinitus traditam. vnde ad quācūqꝫmulierem aliquis accedat ex mandato diuino. non eſt adulterium. nec fornicatio. Et eadeꝫ ratio eſt de furto qd̓ ēacceptio rei aliene. quicquid enim accipit aliquis ex mādato dei qui ē dominus vniuerſoꝝ. non accipit abſqꝫ voluntate domini. qd̓ eſt furari. Nec ſoluꝫ in rebus humanis quicquid a deo mandatur hocipſo ē debitum. ſed etiāin rebus naturalibꝰ quicquid a deo fit eſt nat̉ale quodāmodo. vt in primo dictum eſt. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ aliquiddicitur eſſe de iure naturali dupliciter. Uno modo qꝛ adhoc natura inclinat ſicut non eſſe iniuriam alteri faciendūAlio modo quia natura non inducit cōtrarium. ſicut poſſemus dicere ꝙ homineꝫ eſſe nudum eſt de iure naturali.quia natura non dedit ei veſtitum. ſed ars adinuenit. ethoc modo cōmunis poſſeſſio ⁊ omniū vna libertas dicitur eſſe de iure naturali. quia ſcꝫ diſtinctio poſſeſſionuꝫ etſeruitus nō ſunt inducte a natura. ſꝫ ꝑ hoīuꝫ rōneꝫ ad vtilitatem humane vite. ⁊ ſic etiam in hoc nature nō eſt mutata niſi ꝑ additionem.Ad ſextuꝫ ſic procediturUidetur ꝙ lex nature poſſit a corde hoīs aboleri. QuiaRoma. ij. ſuper illud. Cum gentes que legem non habēt⁊cͣ. Dicit glo. ꝙ interiori homine per gratiam innouatolex iuſticie inſcribitur quā deleuerat culpa. ſed lex iuſticieeſt lex nature. ergo lex nature poteſt deleri ¶ Pre. lex gr̄eē efficatior qͣꝫ lex nature. ſꝫ lex gr̄e delet̉ ꝑ culpā. ergo multo magis lex nat̉e pōt deleri. ¶ Pre. illud qd̓ lege ſtatuitur inducit̉ qͣſi iuſiū. ſꝫ multa ſunt ab hoībꝰ ſtatuta cōtralegem nature. ergo lex nature p̄t a cordibꝰ hoīuꝫ aboleri.¶ Sꝫ ꝯtra ē qd̓. Augꝰ dicit ī. ij. cōfe. Lex tua ſcripta eſtin cordibus hominum quam nec vlla quidem delet iniquitas. ſed lex ſcripta in cordibus hominum eſt lex naturalis. ergo lex naturalis deleri nō poteſt. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙſicut ſupͣ dictū ē. ad legē naturalē ꝑtinēt primo quidem

q̄dā p̄cepta cōmuniſſima q̄ ſunt oībꝰ nota. q̄dā aūt ſecūdaria p̄cepta magis ꝓpria. q̄ ſunt qͣſi ꝯcluſiones ꝓpinqueprincipijs. qͣꝫtū ergo ad illa principia cōmunia lex naturalis nullo mō pōt a cordibus hoīuꝫ deleri ī vniuerſali.delet̉ tn̄ in ꝑticulari oꝑabili ẜm ꝙ rō impedit̉ applicarecōmune principiū ad ꝑticulare oꝑabile ꝓpter ꝯcupiſcentiā vel aliquā paſſionē. vt ſupͣ dictū ē. quātū vero ad aliap̄cepta ſecūdaria pōt lex naturalis deleri de cordibꝰ hoīuꝫvel ꝓpter malas ꝑſuaſiones eo mō quo etiaꝫ in ſpeculatiuis ertores ꝯtingūt circa ꝯcluſiones neceſſarias. vel etiāꝓpter prauas ꝯſuetudines ⁊ habitꝰ corruptos. ſicut etiāapud quoſdā nō reputabāt̉ latrocini a peccata. vel etiamvitia ꝯtra naturā. vt etiā Apl̓s dicit ad Roma. j. ¶ Adjͣ. ergo dd̓m ꝙ culpa delet legē nature ī ꝑticulari. nō aūt īvniuerſali. niſi forte qͣꝫtū ad ſcd̓a p̄cepta legis nature eomodo qͦ dictū eſt. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ gr̄a ⁊ ſi ſit efficatior qͣꝫnatura. tn̄ natura eſſentialior eſt hoī. ⁊ ideo magis ꝑmanēs. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ rō illa ꝓcedit de ſecūdis p̄ceptis legis nature. cōtra que aliqui legiſlatores ſtatuta aliqua ſecerunt que ſunt iniqua. ¶ Queſtio X CVEinde cōſiderandūē de lege hūana. ⁊ primo quidem de ip̄a legeẜm ſe. ſcd̓o de poteſtate eiꝰ. tertio de eius mutabilitate. Circa primū q̄rūt̉ qͣttuor. primo de vtilitate ipſius. ſcd̓o de origine eiꝰ. tertio d̓ qualitate ipſius. quartode diuiſione eiuſdem.Ad primum ſic procedit̉.Uidet̉ ꝙ nō fuerit vtile aliqͣs leges poni ab hoībꝰ. Intētio enī cuiuſlibet legis ē vt ꝑ eā hoīes fiāt boni. ſicut ſupͣdictū ē. ſꝫ hoīes magis inducūt̉ ad bonū volūtarij ꝑ monitiones qͣꝫ coacti ꝑ leges. ergo non fuit neceſſariū legesponere. ¶ Pre. ſicut dicit phūs in. v. ethi. Ad iudicē ꝯtugiunt homines ſicut ad iuſtū aīatuꝫ. ſꝫ iuſticia aīata ē melior qͣꝫ inanimata q̄ legibꝰ ꝯtinet̉. ergo meliꝰ fuiſſet vt executio iuſticie cōmitteret̉ arbitrio iudicū qͣꝫ ꝙ ſuꝑ hoc lexali qͣ ederet̉. ¶ Pre. lex oīs directiua ē actuū humanorū:vt ex ſupra dictis ptꝫ. ſꝫ cū hūani actꝰ ꝯſiſtāt ī ſingularibꝰq̄ ſunt infinita. nō poſſunt ea q̄ ad directionē humanoꝝactuū ꝑtinēt ſufficiēter ꝯſiderari niſi ab aliqͦ ſapiēte quiinſpiciat ſingula. ergo meliꝰ fuiſſet arbitrio ſapientū dirigi actus hūanos qͣꝫ aliqͣ lege polita ergo non fuit neceſſariū leges hūanas ponere. ¶ Sꝫ ꝯtra ē qd̓ Iſidorꝰ dicit īli. ethimologiaꝝ. Facte ſunt leges vt eaꝝ metu hūana coherceret̉ audacia. tutaqꝫ ſit īter improbos īnocētia. ⁊ ī ipſis improbis formidato ſupplicio refrenet̉ nocēdi facultas. ſꝫ hec ſunt neceſſaria maxime hūano generi. ergo neceſſariū fuit ponere leges hūanas. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut exſupra dictis ptꝫ hoī naturaliter ineſt q̄dā aptitudo ad virtutē. ſꝫ ip̄a virtutis ꝑfectio neceſſe ē ꝙ hoī adueniat ꝑ aliquā diſciplinā. ſicut etiā videmus ꝙ ꝑ aliquā induſtriaꝫſubnenit̉ hoī in ſuis neceſſitatibꝰ. puta ī cibo ⁊ veſtitu. qͦꝝinitia q̄dā hꝫ a nat̉a .ſ. rōneꝫ ⁊ manꝰ. nō aūt ip̄m ꝯplemetū ſicut cetera aīalia. quibꝰ nat̉a dedit ſufficiēs tegumentū ⁊ cibū. Ad hāc aūt diſciplinā nō de facili īuenit̉ hō ſibi ſufficiēs. qꝛ ꝑfectio virtutis p̄cipue ꝯſiſtit ī retrahēdohoīeꝫ ab indebitis delectationibꝰ. ad qͣs p̄cipue hoīes ſūtꝓni. ⁊ maxime iuuenes circa qͦs eſt efficatior diſciplina. ⁊ideo oportet ꝙ hmōi diſciplinā ꝑ quā ad virtutē ꝑueniatur hoīes ab alio ſortiant̉. ⁊ q̄deꝫ qͣꝫtū ad illos iuuenes qͥſūt ꝓni ad actꝰ virtutū ex bona diſpoſitiōe nat̉e vel ꝯſue-

P4