QueſtioXCIIII
habitus. ¶ Pre. lex naturalis ſemꝑ ī hoīe manet. vt īfrapatebit. ſꝫ nō ſemꝑ rō hoīs ad quā lex ꝑtinet cogitat d̓ naturali lege. ergo lex naturalis nō ē actꝰ ſꝫ habitꝰ. ¶ Sedꝯtra ē qd̓ Augꝰ dic̄ ī li. de bono ꝯiugali. ꝙ habitus ē qͦ aliquid agit̉ cū opꝰ ē. ſꝫ naturalis lex nō ē hmōi. ē enī ī paruulis ⁊ dānatis qͣ ꝑ eā agere non pn̄t. ergo lex naturalisnō ē habitꝰ. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ aliqͥd p̄t dici eē habitꝰ dupliciter. Uno mō ꝓprie ⁊ eſſentialiter. ⁊ ſic lex naturalis nonē habitꝰ. Dictū ē enī ſupͣ ꝙ lex naturalis ē aliqͥd ꝑ rationē ꝯſtitutū. ſicut etiā ꝓpoſitio ē qͦddā opꝰ rōnis. Non eſtauteꝫ idē qd̓ qͥs agit ⁊ qͦ qͥs agit. Ali qͦs enī ꝑ habitū grāmatice agit orationē cōgruā. Cū igit̉ habitꝰ ſit qͦ qͥs agitnon p̄t eſſe ꝙ lex aliqͣ ſit habitꝰ ꝓprie ⁊ eſſentialiter. Aliomō p̄t dici habitꝰ ꝓpter id qd̓ habitu tenet̉. ſicut d̓r fidesid qd̓ fide tenet̉. ⁊ hoc mō qꝛ p̄cepta legis naturalis qn̄qꝫꝯſiderāt̉ ī actu a rōne. qn̄qꝫ aūt ſunt ī ea habitualiter tm̄ẜm hūc modū p̄t dici. ꝙ lex naturalis ſit habitus. ſic̄ etiāprincipia indemō ſtrabilia ī ſpeculatiuis nō ſunt ip̄i habitus principioꝝ. ſꝫ ſūt principia qͦꝝ ē habitꝰ ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ phūs ītedit ibi īueſtigare genꝰ virtutis. ⁊ cuꝫmanifeſtū ſit ꝙ virtus ſit qͦddam principiū actus. illa tm̄ponit q̄ ſūt principia hūanoꝝ actuū .ſ. potētias. habitus ⁊paſſiōes. p̄ter hec aūt tria ſūt q̄dā alia ī aīa ſic ut qͥdā actꝰvt velle ē ī volēte. ⁊ etiā cognita ſūt ī cognoſcēte. ⁊ ꝓprietates naturales anime inſunt ei. vt mortalitas ⁊ alia hmōi.¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ſinderiſis d̓r lex ītellectus nr̄i inqͣꝫtum ēhabitꝰ ꝯtinēs p̄cepta legis nat̉al̓ q̄ ſūt pͥma pͥncipia opeꝝhūanoꝝ ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ rō illa ꝯcludit ꝙ lex nat̉alis habitualiter tenet̉. ⁊ hoc ꝯcedimꝰ. ¶ Ad id vero qd̓ ī ꝯtrarium obijcit̉ dd̓m ꝙ de eo qd̓ habitualiter i neſt qn̄qꝫ aliquis vti nō p̄t ꝓpter aliqd̓ impedimētū. ſicut hō nō p̄t vtihabitū ſciētie ꝓpter ſomnū. ⁊ ſil̓iter puer nō pōt vti habitu ītellectus principioꝝ. vel etiaꝫ lege naturali q̄ ei habitualiter ineſt ꝓpter defectum etatis.Ad ſecunduꝫ ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ lex naturalis nō cōtineat plura p̄cepta. ſꝫ vnuꝫtm̄ Lex enī cōtinet̉ ī genere p̄cepti. vt ſupͣ habitū ē. ſi ign̄eſſent multa p̄cepta legis naturalis. ſeq̄ret̉ ꝙ etiaꝫ eſſentmulte leges naturales. ¶ Pre. lex naturalis ꝯſeqͥt̉ hoīsnaturā. ſꝫ hūana natura eſt vna ẜm totū. lꝫ ſit multiplexẜm ꝑtes. aut ergo ē vnū p̄ceptū tm̄ legis nature ꝓpter vnitatē totiꝰ. aut ſunt multa ẜm multitudinē ꝑtiū nat̉e humane. ⁊ ſic oportebit ꝙ etiā ea q̄ ſunt de īclinatiōe ꝯcupiſcibilis ꝑtineāt ad lege naturalē. ¶ Pre. lex ē aliqͥd ad rationē ꝑtinēs. vt ſupͣ dictū ē. ſꝫ rō ī hoīe ē vna tm̄. ergo ſolū vnū p̄cep̄tū ē legis naturalis. ¶ Sꝫ ꝯtra ē. qꝛ ſic ſe habēt p̄cepta legis naturalis in hoīe qͣꝫtū ad oꝑabilia ſicutſe hn̄t prima principia ī demōſtratiuis. ſꝫ prima prīcipiaindemō ſtrabilia ſūt plura. ergo et p̄cepta legis nat̉e ſuntplura. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſic̄ ſupͣ dictū ē. p̄cepta legis naturehoc mō ſe hn̄t ad rōneꝫ practicā ſic̄ principia prima demōſtrationū ſe hn̄t ad rōneꝫ ſpeculatiuā. vtraqꝫ enī ſūt q̄dāprincipia ꝑ ſe nota. Dicit̉ aūt aliqͥd ꝑ ſe notū dupliciter.Uno mō ẜm ſe Alio mō qͦ ad nos. ẜm ſe q̄dē q̄libet ꝓpoſitio d̓r ꝑ ſe nota cuiꝰ p̄dicatū eſt de rōne ſubiecti. ꝯtingittn̄ ꝙ ignorāti diffinitionē ſubiecti talis ꝓpoſitio nō eritꝑ ſe nota. ſic̄ iſta ꝓpoſitio. hō ē rōnale. eſt ꝑ ſe nota ẜm ſuinaturā. qꝛ qͥ dicit hoīeꝫ dic̄ rōnale. ⁊ tn̄ ignorāti qͥd ſit hō.hec ꝓpoſitio nō ē ꝑ ſe nota. ⁊ inde ē ꝙ ſic̄ dicit Boetius īliꝰ de dogmatibꝰ. Quedā ſūt dignitates vel ꝓpoſitiōes ꝑſe note cōiter oībꝰ ⁊ pmōi ſūt ille ꝓpoſitiōes qͦꝝ termini
ſūt oībꝰ noti. vt oē totū ē maiꝰ ſua ꝑte. ⁊ q̄ vni et eidē ſūteqͣlia ſibi inuicē ſunt eqͣlia. q̄dā vero ꝓpoſitiōes ſunt ꝑ ſenote ſolis ſapiētibꝰ qͥ terminos ꝓpoſitionū ītelligunt̉ qͥdſignificēt. ſicut īteiligēti ꝙ angelꝰ nō ē corpꝰ ꝑ ſe notuꝫ ēꝙ nō ē circūſcriptiue ī loco. qd̓ nō ē mani feſtū rudibꝰ q̇ hͦnō capiūt. In his aūt q̄ ī apprehēſiōe hoīuꝫ cadūt qͥdamordo īuenit̉. Nā illud qd̓ primo cadit ī apprehenſiōe eſtens cuiꝰ ītellectus īcludit̉ ī oībꝰ q̄cūqꝫ qͥs apprehēdit. etideo primū principiū indemōſtrabile ē. qd̓ nō ē ſimul affirmare ⁊ negare. qd̓ fundat̉ ſup̄ rōneꝫ entis et nō entis.⁊ ſuꝑ hoc principio oīa alia fundāt̉. vt d̓r ī. iiij. metaphiſice. Sicut aūt ens ē primū qḋ cadit ī apprehēſiōe ſimpliciter. ita bonū ē primū qd̓ cadit ī apprehēſiōe practice rationis q̄ ordinat̉ ad opus. Om̄e enī agēs agit ꝓpter finēq̇ hꝫ rōneꝫ boniſ. ⁊ ideo primū principiū ī rōne practica ēqd̓ fundat̉ ſupͣ rōneꝫ boni q̄ ē. bonū ē qd̓ oīa appetūt. hocē ergo primū p̄ceptū legis ꝙ bonū ē faciēdū ⁊ ꝓſequēdū⁊ malū vitādū. ⁊ ſuꝑ hoc fundāt̉ oīa alia p̄cepta legis nature. vt ſcꝫ oīa illa faciēda del vitāda ꝑt ineāt ad p̄cepta legis nature. q̄ rō practica naturalit̓ apprehēdit eē bona humana. qꝛ ꝟo bonū hꝫ rōneꝫ finis. malū aūt rōneꝫ ꝯͣrij. inde ē ꝙ oīa illa ad q̄ hō hꝫ naturalē īcliuationē rō naturaliter apprehēdit vt bona. ⁊ ꝑ cōſequēs vt oꝑe ꝯſequēda. etꝯtraria eoꝝ vt mala ⁊ vitāda. ẜm igitur ordinē īclinationū naturaliū ē ordo p̄ceptoꝝ legis nature. Ineſt enī primo īclinatio hoīs ad bonū ẜm naturā in qͣ cōicat cū oībꝰſubſtātijs ꝓut ſcꝫ q̄libet ſubſtātia appetit ꝯſeruationē ſuieſſe ẜm ſuā naturā. ⁊ ẜm hāc īclinationē ꝑtinēt ad legeꝫnaturalē ea ꝑ q̄ vita hoīs ꝯſeruat̉ ⁊ ꝯtrariū īpedit̉. Scd̓oineſt hoī īclinatio ad aliqͣ magis ſpecialia ẜm naturā ī qͣcoīcat cū ceteris aīalibꝰ. ⁊ ẜm hoc dicūt̉ ea eſſe de lege naturali q̄ natura oīa aīalia docuit. vt ē cōmixtio maris ⁊ femine. ⁊ educatio liberoꝝ ⁊ ſil̓ia. Tertio mō ineſt hoī inclinatio ad bonū ẜm naturā rōnis q̄ ē ſibi ꝓpria. ſicut hō hꝫnaturalē īclinationē ad hoc ꝙ veritatē cognoſcat de deo. ⁊ad hoc ꝙ ī ſocietate viuat. ⁊ ẜm hoc ad legē naturalē ꝑtinent ea q̄ ad hmōi īclinationē ſpectāt. vtpote ꝙ hō ignorantiā viet. ꝙ alios nō offendat cū quibꝰ debet ꝯuerſari⁊ cetera hmōi q̄ ad hoc ſpectāt. ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ oīaiſta p̄cepta legi nat̉e inqͣꝫtū referūt̉ ad vnū primū p̄ceptūhabēt rōneꝫ vnius legis naturalis. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ oēshmōi īclinationes qͣrūcūqꝫ ꝑtiū nature hūane. puta cōcupiſcibilis ⁊ iraſcibilis. ẜm ꝙ regulāt̉ rōne. ꝑtinent ad legē naturalē ⁊ reducūt̉ ad vnū primū p̄ceptū. vt dictū ē⁊ ẜm hoc ſunt multa p̄cepta legis nature in ſeipſis. q̄ tn̄coīcāt ī vna radice. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ ratio ⁊ ſi ī ſe vna ſittn̄ ē ordinatiua oīuꝫ q̄ ad hoīes ſpectant. ⁊ ẜm hoc ſub lege rōnis cōtinētur oīa ea que rōne regulari poſſunt.Ad tertium ſic ꝓceditur.Uidetur ꝙ nō oēs actus virtutū ſit d̓ lege nature. Quiavt ſupͣ dictū ā. de rōne legis ē vt ordinetur ad bonū cōeſꝫ quidā virtutū actus ordinātur ad bonū priuatū alicuius vt ptꝫ p̄cipue in actibꝰ tꝑantie. nō ergo oēs actus virtutū legi ſubdūt̉ naturali. ¶ Pre. oīa peccata aliquibusvirtuoſis actibꝰ opponūt̉. ſi igitur oēs actus virtutū ſintd̓ lege nature. videtur ex cōſequēti ꝙ oīa peccata ſint cōtra naturā. qd̓ tamen ſpecialiter de quibuſuā peccatis d̓r.¶ Pre. ī his q̄ ſūt ẜm naturā oēs cōueniunt. ſꝫ ī actibusvirtutū nō oēs cōueniūt. aliquid enī ē virtuoſū vni qd̓ ēalteri vitioſū. ergo nō oēs actus virtutū ſūt de lege nature. ¶ Sꝫ ꝯtra ē qḋ Damaſ. dicit in. iij. li. ꝙ virtutes ſūt
P 3