QueſtioXCIIII
Quando circūdabat mari terminū ſuū. ⁊ legē dabat aqͥsne trāſirent fines ſuos. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ aliter ē de lege hominis dd̓m. ⁊ aliter de lege eterna q̄ eſt ex dei. Lex enimhoīs nō ſe extendit niſi ad creaturas rōnales que hominiſubijciūt̉ Cuiꝰ ratio ē. qꝛ lex ē directiua actuū qui cōueniūt ſubiectis gubernationi alicuiꝰ. vn̄ nullꝰ ꝓprie loquēdoſuis actibꝰ legē imponit. Quecūqꝫ aūt agūt̉ circa vſūrerū irrationabiliū homini ſubditaꝝ. agunt̉ ꝑ actū ip̄iushoīs mouētis hmōi res. nam hmōi irrationales creaturenō agunt ſeip̄as. ſꝫ ab alijs agunt̉. vt ſupͣ habitū ē. ⁊ ideorebus irrationabilibꝰ hōˡ egē imponere nō pōt qͣꝫtūcūqꝫei ſubijciant̉. rebus aūt rōnabilibꝰ ſibi ſubiectis p̄t imponere legē inqͣꝫtū ſuo p̄cepto vel denūciatiōe qͣcūqꝫ imprimit mēti eiꝰ quādā regulā q̄ ē principiū agendi. ſicut aūthō imprimit denūciādo qͦddā īterius principium actiuūhomini ſibi ſubiecto. ita etiā deꝰ imprimit toti nat̉e principia ꝓprioꝝ acruū. ⁊ ideo ꝑ hūc moduꝫ deꝰ d̓r p̄ciꝑe totinat̉e. ẜm illud pͣs. Preceptū poſuit ⁊ nō p̄teribit. ⁊ perhāc etiā rōneꝫ oēs motꝰ ⁊ actiōes nature legi eterne ſubdūt̉. vn̄ alio mō creature irrationales ſubdūt̉ legi eterneinqͣꝫtum mouēt̉ a diuina ꝓuidētia. nō aūt ꝑ intellectū diuim precepti ſicut creature rationales. ¶ Ad. j. ergo dd̓mꝙ hoc mō ſe hꝫ imp̄ſſio actiui principij intrinſeci qͣꝫtumad res naturales ſicut ſe hꝫ ꝓmulgatio legis qͣꝫtū ad homines. qꝛ ꝑ legis ꝓ mulgationem imprimit̉ hoībꝰ qͦddadirectiuū principiū humanorū actuū vt dictū eſt. ¶ Adij dd̓m ꝙ creature irrationales nō ꝑticipat rōne hūana.nec ei obediūt. ꝑticipāt tn̄ ꝑ modū obediētie rōne diuinaAd plura enī ſe extēdit virtus rōnis diuine qͣꝫ virtus rationis hūane. ⁊ ſicut mēbra corꝑis hūani mouent̉ ad imperiū rōnis. nō tn̄ ꝑticipāt rōne. qꝛ nō habent aliquā apprehenſionē ordinatā ad rōneꝫ. Ita etiā creature irrationales mouēt̉ a deo. nec tn̄ ꝓpter hoc ſunt rōnales. ¶ Adiij. dd̓m ꝙ defectus qui accidūt ī rebus naturalibꝰ qͣꝫuisſint p̄ter ordinē cauſaꝝ vniuerſaliū. ⁊ p̄cipue cauſe primeq̄ deꝰ ē. cuiꝰ ꝓuidētiā nihil ſubterfugere p̄t. vt ī primo dictum ē. ⁊ qꝛ lex eterna ē rō diuine ꝓuidētie. vt dictum ē.ideo defectus rerū naturaliū legi eterne ſubduntur.Ad ſextuꝫ ſic procediturUidet̉ ꝙ nō oēs res hūane ſubijciant̉ legi eternē. Dicitenī Apl̓s ad Gal̓. v. Si ſpū dei ducimini non eſtis ſublege. ſꝫ viri iuſti qͥ ſunt filij dei ꝑ adoptionē ſpū dei agunt̉ẜm illud Roma. viij. Qui ſpiritu dei aguntur hi filij deiſunt. ergo nō oēs bomines ſunt ſub lege eterna. ¶ Pre.Apl̓s dicit ad Roma. viij. Prudentia carnis inimica eſtdeo. legi enī dei ſubiecta nō ē. ſꝫ multi hoīes ſunt ī quibꝰprudētia carnis dn̄atur. ergo legi eterne q̄ eſt lex dei nonſubijciūt̉ oēs hoīes. ¶ Pre. Augꝰ dicit ī primo de li. ar.ꝙ lex eterna ē qͦ mali miſeriā. boni vitā beataꝫ merēt̉. ſedhoīes iā beati. vel iā dānati nō ſunt ī ſtatu merendiˡ. ergonō ſubſunt legi eterne. ¶ Sꝫ ꝯtra ē qd̓ Augꝰ dicit. ix. deciui. dei. Nullo mō aliquid legibꝰ ſūmi creatoris ordinationiqꝫ ſubtrahit̉ a quo pax vniuerſitatis adminiſtratur¶ Rn̄. dd̓m ꝙ duplex ē modꝰ qͦ aliquid ſubdit̉ legi eterne. vt ex ſupͣ dictis ptꝫ. Uno mō inqͣꝫtū ꝑticipat̉ lex eterna ꝑ modū cognitiōis. Alio mō ꝑ modū actiōis ⁊ paſſionis. inqͣꝫtum ꝑticipat̉ ꝑ modū īterioris principij motiui⁊ hoc ſcd̓o mō ſubdūt̉ legi eterne irrationales creature. vtdictū ē. ſꝫ qꝛ rationalis natura cū eo qd̓ ē cōmune oībuscreaturis hꝫ aliqͦd ſibi ꝓpriū inqͣꝫtū ē rationalis ideo ẜmvtrūqꝫ modū legi eterne ſuedit̉. qꝛ ⁊ notionē legis eter-
ne aliqͦ mō hꝫ. vt ſupͣ dictū ē. ⁊ iteꝝ vnicuiqꝫ rōnali creaſure ineſt naturalis īclinatio ad id qd̓ ē ꝯſonū legi eterneSumus enī īnati ad habendū virtutes. vt d̓r in. ij. ethi.Uterqꝫ tn̄ modus imꝑfectꝰ quidē ē ⁊ qͦdāmō corruptusī malis in quibus ⁊ īclinatio naturalis ad virtutē deprauat̉ ꝑ habitū vitioſū. ⁊ iteꝝ ipſa naturalis cognitio boni īeis obtenebrat̉ per paſſiones ⁊ habitus pctōꝝ. In bonisaūt vterqꝫ modus īuenit̉ ꝑfectior. qꝛ ⁊ ſupra cognitionēnaturalē boni ſuꝑaddit̉ eis cognitio fidei ⁊ ſapiētie. ⁊ ſupra naturalē īclinationē ad bonuꝫ ſuꝑaddit̉ eis interiusmotiuū gr̄e ⁊ virtutis. Sic igit̉ boni ꝑfecte ſubſunt legieterne tāqͣꝫ ſemꝑ ẜm eā agētes. mali aūt ſubſunt qͥdē legi eterne. imꝑfecte qͥdē qͣꝫtū ad actiōes ip̄oꝝ ꝓut imꝑfecte cognoſcūt. ⁊ īꝑfecte inclināt̉ ad bonū. ſꝫ qͣꝫtū deficit exꝑte actiōis ſupplet̉ ex ꝑte paſſionis. ꝓut ſcꝫ in tm̄ patiuntur qd̓ lex eterna dictat de eis. inqͣꝫtū deficiūt facere qd̓ legi eterne cōuenit. vn̄ Augꝰ dicit in primo d̓ li. ar. Iuſtosſub eterna lege agere exiſtimo. ⁊ in li. de cathetizādis rudibus dicit ꝙ deus ex iuſta miſeria aīaꝝ ſe deſerentiū cōueniētiſſimis legibus inferiores ꝑtes creature ſue nouit ordinare. ¶ Ad. j gͦ dd̓m ꝙ illud verbū Apl̓i p̄t ītelligi dupliciter. Uno mō vt eē ſub lege ītelligat̉ ille qui nolēs obligationē legis ſubdit̉ quaſi cuidā pōderi. vn̄ glo. ibideꝫdicit ꝙ ſub lege ē qui timore ſupplicij qd̓ ex minat̉ nonamore iuſticie a malo oꝑe abſtinet. ⁊ hoc mō ſpūales virinō ſunt ſub lege. qꝛ ꝑ charitatē quā ſpūſſanctus cordibuseoꝝ infundit volūtarie id qd̓ legis ē implēt. Alio mō pōtetiā ītelligi inqͣꝫtum hoīs oꝑa qui ſpirituſancto agūt̉ magis dicūt̉ eē oꝑa ſpūſſancti qͣꝫ ip̄ius hoīs. vn̄ cū ſpūſſanctus nō ſit ſub lege ſicut nec filius. vt ſupͣ dictū ē. ſequit̉ꝙ hmōi opera inqͣꝫtuꝫ ſunt ſpūſſancti nō ſint ſub lege. ethuic atteſtat̉ qd̓ Apl̓s dicit. ij. ad Coꝝ. iij. Ubi ſpūs dn̄iibi libertas. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ prudētia carnis non poteſtſubijci legi dei ex ꝑte actiōis. qꝛ īclinat̉ ad actiones ꝯtrarias legi diuine. ſubijcit̉ tn̄ legi dei ex ꝑte paſſiōis. qꝛ meretur pati penā ẜm legē diuine iuſticie. nihi lominus tn̄ innll̓o hoīe ita prudētia carnis dn̄atur ꝙ totū bonū nature corrūpatur. ⁊ ideo remanet ī hoīe īclinatio ad agendūea q̄ ſunt legis eterne. Habitū ē enī ſupͣ ꝙ peccatū nontollit totū bonū nature. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ idē eſt ꝑ qd̓ aliquid ꝯſeruatur ī fine ꝑ qd̓ mouetur ad finē. ſicut corpusgraue grauitate quieſcit ī loco inferiori. ꝑ quā etiā ad locū ip̄m mouetur. et ſic dd̓m ē ꝙ ſic̄ ẜm legē eternā aliquimerētur beatitudinē vel miſeriā. ita ꝑ eādē legē ī beatitudine vel miſeria cōſeruantur. ⁊ ẜm hoc ⁊ beati ⁊ damnatiſubſunt legi eterne. ¶ Queſtio. XCIIIIEinde conſiderandū ē de lege naturali. ⁊ circa hocq̄runtur ſex.primo quid ſit lex naturalis. ſcd̓o q̄ ſint p̄cepta legis naturalis. tertio vtꝝ oēs actus virtutū ſint de lege nature. quarto vtꝝ lex naturalis ſit vna apud omnes.quinto vtꝝ ſit mutabil̓. ſexto vtꝝ poſſit a mēte hoīs deleriAd primum ſic procedit̉.Uidet̉ ꝙ lex naturalis ſit habitꝰ. Quia vt phūs dicit inij. ethi. Tria ſunt in aīa. pōtētia. habitus. ⁊ paſſio. ſꝫ naturalis lex nō ē aliqͣ potētiaꝝ aīe. nec aliqͣ paſſionū. vt patꝫenumerādo ꝑ ſingula. gͦ lex naturalis ē habitus ¶ Pre.Baſilius dicit ꝙ conſciētia ſiue ſinderiſis ē lex ītellectusnr̄i. qd̓ non pōt ītelligi niſi de lege naturali. ſꝫ ſinderiſis ēhabitus quidā. vt ī primo habitū ē. ergo lex ē naturalis