XCIIIQueſtio

ꝑſonam priuatam. cuius nō ē cōdere legem. vnde etiamapl̓s. jͣ. ad Coꝝ. vij. cū ꝯſilium quoddaꝫ daret dixit. Egodico non dominꝰ. ⁊ ideo non ponit̉ inter effectus legis.¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ etiā p̄miare poteſt ad quēlibet ꝑtinereſꝫ punire nō ꝑtinet niſi ad miniſtrum legis. cuius auctoritate pena infert̉. ⁊ ideo p̄miare non ponit̉ actus legis ſꝫſolum p̄miare. ¶ Ad. iiij. dd̓m ꝙ ꝑ hoc ꝙ aliquis īcipi īaſſuefacere ad vitandū mala. ⁊ ad implendū bona ꝓptermetum pene. ꝑducitur qn̄qꝫ ad hoc ꝙ delectabiliter ⁊ exꝓpria voluntate hoc faciat. ⁊ ẜm hoc lex etiā puniendo perducit ad hoc ꝙ hoīes ſint boni. ¶ Queſtio XCIIIEinde conſiderandum de ſingulis legibus. ⁊ primo d̓ lege ēterna. ſcd̓o de lege naturali. tertio de lege humana. quarto de lege veteri. quinto de lege noua que eſt lexeuangelij. de ſexta autē lege q̄ eſt lex fomitis ſufficiat qd̓dictum ē cum de peccato originali ageret̉. Circa primuꝫq̄runtur ſex. primo quid ſit lex eterna. ſcd̓o vtꝝ ſit oībusnota. tertio vtrum oīs lex ab ea deriuet̉. quarto vtrū neceſſaria ſubijciantur legi eterne. quinto vtrū cōtingentianaturalia ſubijciātur legi eterne. ſexto vtꝝ omnes res humane ei ſubijciantur.Ad primum ſic procedit̉.Uidetur ꝙ lex eterna non ſit ſūma ratio in deo exiſtens.Lex enī eterna ē vna tm̄. ſed rationes reꝝ in mēte diuinaſunt plures. Dicit enī Augꝰ in li. lxxxiij. q. ꝙ deus ſingila fecit ꝓprijs rationibꝰ. ergo lex eterna nō videtur eē idēqd̓ ratio in mēte diuina exiſtens. ¶ Pre. de ratiōe legiseſt ꝙ verbo ꝓmulgetur. vt ſupra dictuꝫ ē. ſed verbuꝫ indiuinis dicit ꝑſonaliter. vt in primo habitū ē. ratio auteꝫdicit̉ eſſentialiter. nō igitur idē ē lex eterna qd̓ ratio diuina. ¶ Pre. Augꝰ in li. d̓ vera religione. Apparet ſupͣ mētem noſtrā legē eſſe q̄ veritas dicit̉. ſex autē ſupra mēteꝫnoſtrā exiſtens ē lex eterna. ergo veritas ē lex eterna. ſednon ē eadeꝫ ratio veritatis ⁊ rationis. ergo lex eterna nōeſt idē qd̓ ratio ſūma. ¶ Sꝫ contra ē qd̓ Augꝰ dicit ī primo de li. arbi. ꝙ lex eterna ē ſumma ratio cui ſemꝑ obtēperādū eſt. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut in quolibet artifice preexiſtit ratio eoꝝ que ꝯſtituūtur ꝑ artem. ita etiam ī quolibet gubernante oportet ꝙ preexiſtat ratio ordinis eorumque agēda ſunt ꝑ eos qui gubernationi ſubdunt̉. ⁊ ſicutrario rerū fiendaꝝ ꝑ artē vocat̉ ars vel exemplar rerū artificiataꝝ. ita etiā ratio gubernātis actꝰ ſubditoꝝ rōneꝫ legis obtinet ſeruatis alijs q̄ ſupra eē diximus de legis ratione. Deus aūt ꝑ ſuā ſapiētiā ꝯditor ē vniuerſaꝝ reruꝫad quas comꝑatur ſicut artifex ad artificiata. vt ī primohabitū ē. Eſt etiā gubernator oīuꝫ actuū ⁊ motionum q̄inueniunt̉ in ſingulis creaturis. vt etiā in primo habitūeſt. vnde ſicut ratio diuine ſapiētie inqͣꝫtum ꝑ eam cūctaſunt creata rōneꝫ habet artis vel exemplaris vel ydee. itaratio diuine ſapiētie mouētis oīa ad debitum finem obtinet rōneꝫ legis. et ẜm hoc lex eterna nihil aliud ē qͣꝫ ratiodiuine ſapiētie ẜm ꝙ ē directiua oīum actuū ⁊ motionū.¶ Ad j. ergo dd̓m ꝙ Augꝰ loqui ī ibi de ratiōibꝰ ydealibus q̄ reſpiciunt ꝓprias naturas ſingulaꝝ rerū. ⁊ idco ineis inuenit̉ q̄daꝫ diſtinctio et pluralitas ẜm diuerſos reſpectus ad res. vt ī primo habitū eſt. ſed lex dicit̉ directiua actuū ī ordine ad bonū cōmune. vt ſupra dictum eſt.Ea autē q̄ ſunt in ſeip̄is diuerſa cōſiderant̉ vt vnuꝫ ẜmꝙ ordinant̉ ad aliquod cōmune. ⁊ ideo lex eterna ē vna q̄

eſt ratio huius ordinis. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ circa terbā qd̓cunqꝫ duo poſſunt conſiderari. ſcꝫ ip̄m verbū. ⁊ ea q̄ verbo exprimunt̉. verbū enim vocale ē quiddaꝫ ab ore hoīsꝓlatum. ſed hec verbo exprimunt̉ q̄ verbis hūanis ſignificātur. ⁊ eadem ratio ē de verbo hoīs mentali qd̓ nihil ēaliud qͣꝫ quiddā mente ꝯceptum quo hō exprimit mētaliter ea de quibus cogitat. Sic igitur ī diuinis ip̄m verbum qd̓ ē cōceptio paterni ītellectꝰ. ꝑſonal iter d̓r. ſed oīaq̄cūqꝫ ſunt in ſcientia patris ſiue eſſentialia ſiue ꝑſonaliaſiue etiā dei oꝑa exprimunt̉ hoc verbo. vt ptꝫ ꝑ Auguſ. inxv. de tri. ⁊ inter cetera q̄ hoc verbo exprimitur. nec tamēꝓpter hoc ſequitur ꝙ lex eterna perſonaliter in diuinis dicatur. appropriatur tn̄ filio ꝓpter ꝯuenientiam quā habetratio ad verbū. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ ratio ītellectus diuinialiter ſe habet ad res qͣꝫ ratio hūani ītellectꝰ. Intellectꝰenī humanꝰ ē mēſuratus a rebus. vt ſcꝫ cōceptus homīsnon ſit verus ꝓpter ſeip̄m. ſꝫ d̓r verus ex hoc ꝙ ꝯſonat rebus Ex hoc enī ꝙ res ē vel non ē opinio vera vel falſa ē.ītellectus vero diuinꝰ ē mēſura rerū. qꝛ vnaqueqꝫ res intantū habet de veritate inqͣꝫtū imitat̉ intellectū diuinuꝫvt in primo dictum ē. et ideo ītellectus diuinus ē verusẜm ſe. vnde ratio eius ē ipſa veritas.Ad ſecunduꝫ ſic ꝓcediturUidetur ꝙ lex eterna non ſit oībus nota. Quia vt dicitApl̓us. j. Coꝝ. ij. Que ſunt dei nemo nouit niſi ſpūs dei.ſed lex eterna ē quedam ratio in mēte diuina exiſtens. ergo oībus ē ignota niſi ſoli deo. ¶ Pre. ſicut Augꝰ dicit īli. de li. arbi. Lex eterna ē qͣ iuſtum ē vt oīa ſint ordinatiſſima. ſed nō oēs cognoſcūt qͣliter oīa ſunt ordinatiſſima.nō ergo oēs cognoſcūt legē eternā. ¶ Pre. Augꝰ dicit inli. de vera religione. ꝙ lex eterna ē de qͦ hoīes iudicare nōpoſſunt. ſꝫ ſicut in primo ethi. d̓r vnuſquiſqꝫ bn̄ iudicatque cognoſcit. ergo lex eterna non ē nobis nota. ¶ Sedcōtra ē ꝙ Augꝰ dicit in li. de li. arbi. ꝙ eterne legis notionob̓ īpreſſa ē ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ dupliciter aliqͥd cognoſci p̄tUno modo ī ſeipſo. Alio mō ī ſuo effectu in qͦ aliqua ſimilitudo eiꝰ inuenit̉. ſicut aliquis nō vidēs ſolem in ſuaſubſtātia. cognoſcit ip̄m ī ſua irradiatiōe. Sic igit̉ dd̓mē ꝙ legem eternā nullus pōt cognoſcere ẜm ꝙ in ſeip̄a ēni ſi ſolus deus ⁊ beati qui deū ꝑ eſſentiā vidēt. ſꝫ oīs creatura rationalis ip̄am cognoſcit ẜm aliquā eius irradiationem vl̓ maiorem vel minorē. oīs enī cognitio veritatisē q̄dam irradiatio ⁊ ꝑticipatio legis eterne q̄ eſt veritasin cōmutabilis. vt Augꝰ dicit in li. de vera religiōe. Ueritatem aūt oēs equaliter cognoſcūt ad minꝰ qͣꝫtū ad principia cōmunia legis naturalis. in alijs vero quidā plus⁊ quidā minꝰ ꝑticipāt de cognitione veritatis. ⁊ ẜm hocetiā plus vel minꝰ cognoſcūt legē eternaꝫ. ¶ Ad. j. ergodd̓m ꝙ ea q̄ ſunt dei in ſeipſis quidem cognoſci a nobisnō poſſunt. ſꝫ tn̄ in effectibꝰ ſuis nobis manifeſtātur. ẜmillud Roma. j. Inuiſibilia dei ꝑ ea q̄ facta ſunt ītellectaꝯſpiciūt̉. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ legē eternā ⁊ ſi vnuſquiſqꝫ cognoſcat ꝓ ſua capacitate ẜm modū p̄dictū. nullꝰ tn̄ eamcōprehedere pōt. Nō enī totaliter manifeſtari p̄t ꝑ ſuoseffectus. ⁊ ideo nō oportet ꝙ qͥcunqꝫ cognoſcit lege eternam ẜm modū p̄dictū. cognoſcat totū ordinē rerū qͦ oīaſunt ordinatiſſima. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ iudicare de aliquop̄t intelligi dupliciter. Uno modo ſicut vis cognitiua diiudicat de ꝓprio obiecto. ẜm illud Iob. xij. Nonne aurisverba diiudicat ⁊ fauces cōmedētis ſaporē? ⁊ ẜm iſtummodum iudicij phūs dicit ꝙ vnuſqͥſqꝫ bn̄ diiudicat que