QueſtioXCII

ꝓpriam. non autē qͣꝫtum ad ſuam originem. ⁊ tamē ſi cōſideretur inclinatio ſenſualitatis ꝓut eſt in alijs animalibus. ſic ordinatur ad bonū cōmune. id ē. ad ꝯſeruationeꝫnature ī ſpecie vel ī indiuiduo. ⁊ hec ē etiaꝫ in hoīe ꝓutſenſualitas ſubditur rōni. ſed fomes dicit̉ ẜm ꝙ exit rationis ordinem. ¶ Queſtio XCIIEinde cōſiderandūeſt de effectibus legis. ⁊ circa hoc querunturduo. Primo vtrū effectus legis ſit hoīes facere bonos. Scd̓o vtꝝ effectꝰ legis ſint īꝑare. vetare. ꝑmittere. ⁊ punire. ſicut legiſperitus dicit.Ad primum ſic procedit̉.Uidetur ꝙ legis non ſit facere hoīes bonos. Hoīes enīſunt boni ꝑ virtutem. virtus enī eſt que bonū facit habētem. vt d̓r in. ij. ethi. ſed virtus eſt homini a ſolo deo. ip̄een ī eam facit in nobis ſine nobis. vt ſupra dictū ē in diffinitione virtutis. ergo legis non ē homīes facere bonos.¶ Pre. lex non ꝓdeſt homini niſi legi obediat. ſed hocip̄m ꝙ homo obedit legi ē ex bonitate. ergo bonitas p̄exigitur in hoīe ad legem. non igit̉ lex facit bonos hominesPre. lex ordinat̉ ad bonum cōmune. vt ſupra dictumē. ſed quidā bene ſe habent in his q̄ ad cōmune ꝑtinent.qui tn̄ in ꝓprijs non bene ſe habent. nō ergo ad legem ꝑtinet ꝙ faciat homines bonos. ¶ Pre. quedaꝫ leges ſunttyrannice. vt phūs dicit in ſua politica. ſꝫ tyrānus non intendit ad bonitatem ſubditoꝝ. ſed ſolum ad ꝓpriā vtilitatem. nō ergo legis ē facere hoīes bonos. ¶ Sꝫ ꝯtra ē qd̓phūs dicit in. ij. ethi. ꝙ voluntas cuiuſlibet legiſlatorishec eſt vt faciat hoīes bonos. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut ſupͣ dictum ē. lex nihil ē aliud qͣꝫ dictamen rationis in p̄ſidentequo ſubditi gubernātur. cuiuſlibet autē ſubditi virtus ēvt bene ſubdatur ei a quo gubernat̉. ſicut virtus iraſcibilis ⁊ cōcupiſcibilis. in hoc conſiſtit ꝙ ſint bn̄ obedientesrationi. ⁊ ꝑ hunc modum virtus cuiuſlibet ſubiecti ē vthabens virtutē bn̄ ſubijciatur principanti. vt phūs dicitin primo politice. Ad hoc auteꝫ ordinat̉ vnaqueqꝫ ex viobediatur ei a ſubditis. vnde manifeſtū ē ꝙ hoc ſit ꝓpriūlegis inducere ſubiectos ad ꝓpriam ip̄oꝝ virtutem. Cuꝫigitur virtus ſit que facit bonū habentē. ſequitur ꝙ ꝓpriꝰeffectus legis ſit bonos facere eos quibꝰ datur. vel ſimpliciter. vel ẜm quid. Si enī intentio ferētis legem tendat īverum bonum qd̓ eſt bonuꝫ cōmune ẜm iuſticiā diuināregulatum. ſequitur ꝙ ꝑ legem hoīes fiant boni ſimpliciter. Si vero intētio legiſlatoris ferat̉ ad id qd̓ nō ē bonūſimpliciter. ſed vtile vel delectabile ſibi. vel repugnās iuſticie diuine. tunc lex nō facit homines bonos ſimpliciterſed ẜm quid .ſ. in ordine ad tale regimen. Sic autē bonūinuenitur etiam in ꝑ ſe malis. ſicut aliquis dicit̉ bonuslatro quia operat̉ accōmode ad finem. ¶ Ad. j. ergo dd̓mꝙ duplex eſt virtus. vt ex ſupra dictis patet .ſ. acquiſita etinfuſa. ad vtrāqꝫ autē aliquid oꝑatur operum aſſuetudoſed diuerſimode. Nam virtutē quidē acquiſitā cauſat. advirtutem aūt infuſam diſponit. ⁊ eam iam habitā cōſeruat ⁊ ꝓmouet. ⁊ quia lex ad hoc datur vt dirigat actꝰ humanos inqͣꝫtum actus humani oꝑantur ad virtutem. intantū lex facit homīes bonos. vnde ⁊ phūs dicit in. ij. politice. ꝙ legiſlatores aſſuefacientes faciunt bonos. ¶ Adij. dd̓m ꝙ non ſemꝑ aliquis obedit legi ex bonitate perfecta virtutis. ſed qn̄qꝫ quidem ex timore pene. qn̄qꝫ autem ex ſolo dictamine rationis. qd̓ eſt quoddā principiū

virtutis. vt ſupra habitum eſt. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ bonitascuiuſlibet partis ꝯſideratur ī ꝓportione ad ſuū totū. vn̄ ⁊Augꝰ dicit in primo ꝯfe. ꝙ turpis ē omnis pars que ſuototi nō cōgruit. Cum igit̉ quilibet homo ſit ꝑs ciuitatis.impoſſibile ē ꝙ aliquis homo ſit bonus niſi ſit bn̄ ꝓporrionatus bono cōmuni. nec totum pōt bene exiſtere niſi expartibus ſibi ꝓportionatis. Unde impoſſibile eſt ꝙ bonūcōmune ciuitatis bene ſe habeat niſi ciues ſint virtuoſi adminus illi quibꝰ cōuenit principari. ſufficit autē qͣꝫtū adbonum cōmunitatis ꝙ alij in tantū ſint virtuoſi ꝙ principū mandatis obediant. et ideo phūs dicit in. iij. politiceꝙ eadem ē virtus principis ⁊ boni viri. non autem eadēeſt virtus cuiuſcunqꝫ ciuis et boni viri. ¶ Ad. iiij. dd̓mꝙ lex tyrānica cū non ſit ẜm rationem non eſt ſimpliciterlex. ſed magis ē quedā ꝑuerſitas legis. ⁊ tamen inqͣꝫtumhabet aliquid de ratione legis intēdit ad hoc ꝙ ciues ſintboni. non enī habet de ratione legis niſi ẜm hoc ꝙ ē dictamen alicuius p̄ſidentis in ſubditis. ⁊ ad hoc tēdit vt ſubditi legis ſint bn̄ obediētes. qd̓ ē eos eſſe bonos. non ſimpliciter. ſꝫ in ordine ad tale regimen.Ad ſecundū ſic ꝓceditur.Uidetur ꝙ legis actus nō ſint ꝯuenienter aſſignati ī hocꝙ dicitur ꝙ legis actus eſt imꝑare. vetare. permittere. ⁊punire. Lex enim oīs p̄ceptum cōmune ē. vt legiſcōſultꝰdicit. ſed idē eſt imꝑare qͥdē ꝑcipere. ergo alia quattuor ſuperfluūt. ¶ Pre. effectus legis ē vt inducat ſubditos adbonū. ſicut ſupͣ dictum ē. ſed ꝯſilium ē de meliori bono qͣꝫp̄ceptum. ergo magis ꝑtinet ad legem ꝯſulere qͣꝫ p̄cipere¶ Pre. ſicut homo aliquis incitat̉ ad bonū ꝑ penas. itaetiā ⁊ per p̄mia. ergo ſicut punire ponit̉ effectus legis. itaetiam ⁊ p̄miare. ¶ Pre. intētio legiſlatoris ē vt homīesfaciat bonos. ſicut ſupra dictum ē. ſꝫ ille qui ſolo mētu penaꝝ obedit legi non ē bonus. nā obedit timore ſeruiſi qͥ ētimor penaꝝ. ⁊ ſic ſi bonū aliquis faciat. non tamē aliqͥdbonū fit. vt Augꝰ dicit. non ergo videt̉ eſſe ꝓprium legisꝙ puniat ¶ Sed ꝯtra ē ꝙ Iſidorꝰ dicit in. ij. ethimologiaꝝ. Omnis lex aūt ꝑmittit aliquid. vt vir fortis p̄miūpetat. aut vetat. vt ſacraꝝ virginuꝫ nuptias nulli liceatꝭ petere. aut punit. vt qui cedem fecerit capite plectat̉ ¶ Rn̄.dd̓m ꝙ ſicut enunciatio ē rationis dictamē ꝑ modū enūciandi. ita etiam lex ꝑ modum p̄cipiendi. Rationis autēꝓprium ē vt ex aliquo ad aliquid inducat. vnde ſicut ī demōſtratiuis ſciētijs ratio inducit vt aſſentiatur ꝯcluſioniꝑ q̄dam principia. ita etiam inducit vt aſſentiat̉ legis p̄cepto per aliquid. Precepta autem legis ſunt de actibushumanis in quibꝰ lex dirigit. vt ſupra dictū eſt. Sūt autem tres differētie humanoꝝ actuū. Nā ſicut ſup̄ dictuꝫeſt quidā actus ſunt boni ex genere qui ſūt actus virtutū⁊ reſpectu hoꝝ ponitur legis actus precipere vel imꝑare.Precipit enī lex omnes actus virtutum vt d̓r in. v. ethi.Quidam vero ſunt actus mali ex genere. ſicut actꝰ vitioſi⁊ reſpectu hoꝝ lex habet ꝓhibere. Quidā vero ex genereſuo ſunt actus indifferentes. ⁊ reſpectu hoꝝ lex habet permittere. ⁊ poſſunt etiam indifferentes dici actus qui ſūtvel parum boni. vel paꝝ mali. Id autem ꝑ qd̓ inducit lexad hoc ꝙ ſibi obediat. e timor pene. ⁊ qͣꝫtum ad hoc ponitur legis effectus punire. ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ ſicut ceſſare a malo habet quādam rōnem boni. ita etiam ꝓhibitiohabet quandā rōnem p̄cepti. ⁊ ẜm hoc large accipiendop̄ceptum vniuerſaliter lex p̄ceptum d̓r. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙꝯſulere non ē ꝓprius actus legis. ſed pōt ꝑtinere ētiaꝫ ad

℟