QueſtioXC

aliqͥs vult finem. ratio imperat de his que ſunt ad finemſed voluntas de his que imparantur ad hoc legis rōneꝫhabeat. oportet ꝙ ſit aliqua rōne regulata. ⁊ hoc mō intelligit̉ ꝙ volūtas principis hꝫ vigorē legis. alioquin voluntas principis magis eēt iniquitas qͣꝫ lex.Ad ſecunduꝫ ſic ꝓcediturUidetur ꝙ lex non ordinetur ſemꝑ ad bonuꝫ cōmune ſicut ad finem. Ad legem enim ꝑtinet precipere ⁊ ꝓhibere. ſed p̄cecepta ordinantur ad quedam ſingularia bona.non ergo ſemper finis legis eſt bonum cōmune ¶ Pre.lex dirigit hominē ad agendum. ſed actus humani ſunt īparticu laribus. ergo ⁊ lex ad aliqd̓ particulare bonum ordinatur. ¶ Pre. Iſidorꝰ dicit in li ethimologiaꝝ. Si ratione lex conſtat lex erit omne qd̓ ratione conſtiterit. ſedratione conſiſtit non ſolum qd̓ ordinatur ad bonū cōmune. ſed etiā qd̓ ordinatur ad priuatum bonū vnius. ergolex non ordinatur ſolum ad bonū cōmune. ſed etiā ad bonum priuatum vnius. Sed contra eſt qd̓ Iſidorꝰ dicitin. iij. ethimologiarū. ꝙ lex eſt nullo priuato cōmodo. ſedꝓ cōmuni vtilitate ciuium conſcripta. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut dictum ē ꝙ lex ꝑtinet ad id qd̓ eſt principium humanorum actuū ex eo ꝙ eſt regula ⁊ menſura. Sicut aūt ratio ē principiū hūanoꝝ actuū ita etiaꝫ in ip̄a rōne ē aliqͥdqd̓ eſt principiū reſpectu oīuꝫ aliorū. vnde ad hoc oportetꝙ principaliter ⁊ maxime ꝑtineat lex. primū autem principium in operatiuis quoꝝ eſt ratio practica eſt finis vltimus. Eſt autem vltimus finis hūane vite felicitas velbeatitudo vt ſupra habitū ē. vnde oportet ꝙ lex maximereſpiciat ordinem qui eſt in beatitudine. rurſus cum omnis pars ordinatur ad totum ſicut imꝑfectum ad ꝑfectū.vnus autem homo eſt pars cōmunitatis ꝑfecte. neceſſeeſt ꝙ lex ꝓprie reſpiciat ordinem ad felicitatem cōmune:vnde ⁊ phus in p̄miſſa diffinitione legalium mentioneꝫfacit. ⁊ de felicitate ⁊ cōmunione politica. Dicit enī in. vjethi. ꝙ legalia iuſta dicimus factiua ⁊ cōſeruatiua felicitatis ⁊ particularum ip̄ius politica cōmunicatiōe. Perfecta enim cōmunitas ciuitas ē. vt dicitur in primo politice. In quolibet autem genere id qd̓ maxime dicitur ē prīcipium alioꝝ. ⁊ alia dicūt̉ ẜm ordinē ad ip̄m. ſicut ignisqui eſt maxime calidus eſt cauſa caliditatis in corporibusmixtis. que in tantū dicūtur calida inqͣꝫtum participantde igne. vnde oportet ꝙ cum lex maxime dicatur ẜm ordinem ad bonū cōmune qd̓cūqꝫ aliud preceptū de particulari oꝑe non habet rationem legis niſi ẜm ordineꝫ adbonum commune. et ideo omnis ad bonum communeordinatur. ¶ Ad. jͣ. ergo dicendum ꝙ preceptum importat applicationē legis ad ea que ex lege regulantur. ordoautem ad bonum cōmune qui ꝑtinet ad legem ē applicabilis ad ſingulares fines. ⁊ ẜm hoc etiam d̓ particularibꝰquibuſdā precepta dantur Ad. ij. dd̓m ꝙ operationesquidem ſunt ī ꝑticularibus. ſed illa ꝑticularia referri poſſunt ad bonum cōmune. nō quidem cōmunitate generisvel ſpeciei. ſed cōmunitate cauſe finalis. ẜm ꝙ bonū commune d̓r finis cōmunis. ¶Ad. iij. dd̓m ꝙ ſicut nihil cōſtat firmiter ẜm rōnem ſpeculatiuam niſi ꝑ reſolutioneꝫad prima principia indemōſtrabilia. ita firmiter nihil cōſtat ꝑ rōnem practicā ꝑ ordinationem ad vltimū finem.qui eſt bonū cōmune. qd̓ autem hoc modo ratione cōſtatlegis rationem habet.Ad tertium ſic ꝓceditur.

Uidet̉ ꝙ cuiuſlibet ratio ſit factiua legis. Dicit enī apl̓ead Roma. ij. ꝙ cū gētes q̄ legē nō habēt. naturaliter ea q̄legis ſunt faciunt. ip̄i ſibi ſunt lex. hoc autē cōmuniter deoībꝰ dicit. ergo qͥlibet p̄t facere ſibi legē. ¶ Pre. ſic̄ phūsdicit in. ij. ethi. Intētio legiſſatoris ē vt indicat hoīeꝫ advirtutē. ſꝫ quilibet hō pōt alium inducere ad virtuteꝫ. ergo cuiuſlibet hoīs rō ē factiua legis. ¶ Pre. ſic̄ princepsciuitatis ē ciuitatis gubernator. ita quilibet pater familiaseſt gubernator domus. ſꝫ princeps ciuitatis pōt in ciuitate legem facere. ergo quilibet pater familias pōt ī ſuo domo facere legē. ¶ Sꝫ ꝯtra ē qd̓ Iſidorꝰ dicit in li. ethimologiaꝝ. ⁊ habet̉ in decretis diſ. ij. Lex ē cōſtitutio ppl̓i ẜmquā maiores natu ſimul cū plebibꝰ aliquid ſanxerūt. nōē ergo cuiuſlibet. facere lege. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ lex ꝓprie primo ⁊ principaliter reſpicit ordinem ad bonū cōmune. ordinare aūt aliquid ī bonū cōmune ē vel totiꝰ multitudinis. vel alicuiꝰ gerētis vicē totiꝰ multitudinis. ⁊ ideo condere legē. vel ꝑtinet ad totā multitudinē. vel ꝑtinet ad ꝑſonā publicā q̄ totiꝰ multitudinis curā habet. qꝛ et ī oībꝰalijs ordinare ī finē eſt eiꝰ cuius ē ꝓprius ille finis ¶ Adjͣ. ergo dd̓m ꝙ ſicut ſupra dictū eſt. lex eſt in aliquo nō ſoſum ſicut in regulante. ſed etiā ꝑticipatiue ſicut ī regulato. ⁊ hoc modo vnuſquiſqꝫ ſibi eſt lex inqͣꝫtum ꝑticipat ordinem alicuius regulātis. vnde ⁊ ibidē ſubditur. qui oſtēdunt opus legis ſcriptum in cordibꝰ ſuis. ¶ Ad. ij. dd̓mꝙ ꝑſona priuata non poteſt inducere efficaciter ad virtutem. poteſt enim ſolum mouere. ſed ſi ſua motio non recpiatur non habet vim coactiuam quā debet hr̄e lex ad hocꝙ efficaciter inducat ad virtuteꝫ. vt phūs dicit in. x. ethi.hanc autem virtutē coactiuam habet multitudo vel ꝑſona publica ad quam ꝑtinet penas infligere. vt infra dicetur. ⁊ ideo ſolius ē eius leges facere. ¶Ad. iij. dd̓m ꝙ ſ.cut hō eſt ꝑs domꝰ. ita domus ē ꝑs ciuitatis. ciuitas autēeſt cōmunitas ꝑfecta. vt dicitur in primo politice ⁊ ideoſicut bonum vnius hominis non eſt vltimus finis. ſecad cōmune bonum ordinatur ita etiam ⁊ bonum vniusciuitatis. que eſt cōmunitas perfecta. vnde ille qui gubernat aliquā familiam. poteſt quidem facere aliqua precepta vel ſtatuta. non tamen q̄ ꝓprie habēt rōnem legis.Ad quartuꝫ ſic ꝓcediturUidetur ꝙ promulgatio non ſit de ratiōe legis. Lex enīnaturalis maxime habet rationeꝫ legis. ſed lex naturalisnon indiget ꝓmulgatiōe. ergo non eſt de ratione legis ꝙpromulgetur ¶ Pre. ad legem pertinet ꝓprie obligare adaliquid faciendum vel non faciendum. ſed non ſolum obligantur ad implendum legem illi coram quibus ꝓmulgatur lex. ſed etiam alij. ergo ꝓmulgatio non ē de rationelegis. ¶ Pre. obligatio legis extendit̉ etiā in futurum.quia leges futuris negocijs neceſſitateꝫ imponunt. vt iura dicunt. ſed promulgatio ſit ad preſentes. ergo promulgatio non eſt de neceſſitate legis ¶ E ed contra eſt quoddicitur in decretis quarta diſ. ꝙ leges inſtituuntur cuꝫ ꝓmulgantur. ¶ Rn̄. dicendum ꝙ ſicut dictum eſt. ex imponitur alijs per modum regule et menſure. Regula autem et meſura imponitur per hoc ꝙ applicatur his que regulantur ⁊ menſurantur. vnde ad hoc ꝙ lex virtuteꝫ obligandi obtineat. quod eſt ꝓpriū legis. oportet ꝙ applicethoībus que ẜm eam regulari debēt. talis autem applicatio fit ꝑ hoc ꝙ in noticiam eorum deducitur ex ipſa promulgatione. vnde promulgatio ipſa neceſſaria eſt ad hocꝙ lex habeat ſuam virtutem. Et ſic ex quattuor predictis