QueſtioXC

opponitur tali debito non ꝑtinet ad peccatum actuale. ſꝫad peccatum originale.Ad ſextum ſic proceditur.Uidetur ꝙ peccatum veniale poſſit eſſe in aliquo cū ſolo originali. Diſpoſitio enim p̄cedit habitum. ſed veniale eſt diſpoſitio ad mortale. vt ſupra dictum eſt. ergo veniale in infideli cui non remittitur originale inuenit̉ ante mortale. ⁊ ſic quandoqꝫ infideles habent peccata venialia cum originali ſine mortalibus. ¶ Pre. minus habet de cōnexione ⁊ conuenientia veniale cum mortali qͣꝫmortale peccatum cum mortali. ſed infidelis ſubiectꝰ originali peccato poteſt cōmittere vnum peccatum mortale et non aliud. ergo poteſt cōmittere peccatum venialeet non mortale ¶ Pre. determinari poteſt tempus ī quopuer primo poteſt eſſe actor peccati actualis. ad quod tepus cum peruenerit poteſt ad minus per aliquod breueſpacium ſtare quin peccet mortaliter. quia hoc etiaꝫ ī maximis ſceleratis contingit. In illo autem ſpacio qͣꝫtum/cunqꝫ breui poteſt peccare venialiter. ergo peccatum veniale poteſt eſſe in aliquo cum originali peccato abſqꝫ mortali ¶ Sed contra eſt. quia pro peccato originali puniuntur homines in limbo puerorum. vbi non eſt pena ſenſusvt infra dicetur. In inferno auteꝫ detruduntur homīespropter ſolum peccatum mortale. ergo non erit locus inquo poſſit puniri ille qui habet peccatum veniale cuꝫ originali ſolo. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ impoſſibile eſt ꝙ peccatuꝫ veniale ſit in aliquo cum originali peccato abſqꝫ mortali.Cuius ratio ē. quia anteqͣꝫ ad annos diſcretionis perueniat. defectus etatis prohibens vſum rationis excuſat eūa peccato mortali. vnde multo magis excuſat eum a peccato veniali ſi cōmittat aliquid quod ſit ex genere ſuo tale.cum vero vſum rationis habet reinceꝑit. non omnino excuſatur a culpa venialis ⁊ mortalis peccati. ſed primumqd̓ tunc homini cogitandum occurrit eſt deliberare de ſeip̄o. ⁊ ſiquidem ſeipſum ordinauerit ad debitum finem.per gratiam conſequetur remiſſionem originalis peccatiSi vero non ordinet ſeip̄m ad debitum finem ẜm ꝙ ī illa etate eſt capax diſcretionis. peccabit mortaliter non faciens ꝙ in ſe eſt. ⁊ ex tunc non erit in eo peccatum veniale ſine mortali niſi poſtqͣꝫ totum fuerit ſibi per gratiaꝫ remiſſum ¶ Ad. jͣ. ergo dd̓m ꝙ veniale non eſt diſpoſitio exneceſſitate p̄cedens mortale. ſed contingēter. ſicut quandoqꝫ labor diſponit ad febrem. non autem ſicut calor diſponit ad formam ignis. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ nō impediturpeccatum veniale eſſe ſimul cū ſolo originali ꝓpter diſtantiam eius vel ꝯuenientiam. ſed ꝓpter defectum vſus cationis. vt dictū eſt. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ ab alijs peccatis mortalibus poteſt puer incipiens habere vſum rōnis per aliquod tēpus abſtinere. ſed a peccato omiſſionis p̄dicte nōliberatur niſi qͣꝫcito poteſt ſe conuertat ad deum Primūenim qd̓ occurrit homini diſcretionem habenti ē ꝙ de ſeipio cogitet ad quē alia ordinet ſicut ad finem. Finis enīeſt prior in intētione. et ideo hoc eſt tempus pro quo obligatur ex dei p̄cepto affirmatiuo. quo dn̄s dicit. Conuertimini ad me. ⁊ ego conuertar ad vos. Zacharie primo.XCOnſequenter conſiderandū eſt de principijs exterioribus actuūPrincipium autem exterius ad malum inclinans eſt diabolus. de cuius tēptatione in primo dictum

eſt. Principium autem exterius mouens ad bonum eſtdeus. qui ⁊ nos inſtruit per legem. et iuuat per gratiam.vnde primo de lege. ſcd̓o de gratia dicenduꝫ eſt. Circa legem autem primo oportet conſiderare de ipſa lege in cōmuni. ſcd̓o de partibus eius. Circa legem autem in communi tria occurrunt conſiderāda. primo quidem de eſſentia ip̄ius. ſcd̓o de differentia legum. tertio de effectibꝰ legis. Circa primum queruntur quattuor. primo vtrū lexſit aliquid rōnis. ſcd̓o de fine legis. tertio de cauſa eius.quarto de ꝓmulgatione ipſius.Ad primum ſic procedit̉.Uidetur ꝙ lex non ſit aliquid rationis. Dicit enim apoſtolus ad Roma. vij. Uideo aliā legē in membris meis⁊cͣ. ſed nihil quod eſt rationis eſt in membris. quia rationon vtitur organo corporali. ergo lex non eſt aliquid rationis. ¶ Pre. in ratione non eſt niſi potentia habitus etactus. ſed lex non eſt ip̄a potētia rationis. Similiter etiānon ē aliquis habitus rōnis. qꝛ habitus rōnis ſunt virtutes intellectuales. de quibus ſupra dictum eſt. nec etiāactus rationis eſt. quia ceſſante rationis actu lex ceſſaret.puta in dormientibus. ergo lex non eſt aliquid rationis.Pre. lex mouet eos qui ſubijciuntur legi ad recte agēdum. ſed mouere ad agendum ꝓprie ꝑtinet ad voluntatēvt patet ex premiſſis. ergo lex non pertinet ad rationem.ſed magis ad voluntatem. ẜm ꝙ etiam iuriſperitus dicitQd̓ placuit principi legis habet vigorem. ¶ Sed cōtraeſt ꝙ ad legem pertinet p̄cipere et prohibere. ſed imꝑareeſt rationis. vt ſupra habitum eſt. ergo lex eſt aliquid rationis. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ lex quedam regula eſt et menſuraactuum ẜm quā inducitur aliquis ad agendū. vel ab agēdo retrahitur. Dicitur enī lex a ligando. quia obligat adagendum. regula autem ⁊ menſura humanoꝝ actuum ēratio que eſt principium primum actuum humanorumvt ex p̄dictis patet. Rationis enim eſt ordinare ad fineꝫqui eſt primum principium in agendis ẜm philoſophū.In vnoquoqꝫ autem genere id quod eſt principium eſtmenſura ⁊ regula illius generis. ſicut vnitas ī genere numeri. ⁊ motus primus in genere motuum. vnde relinquitur ꝙ lex ſit aliquid pertinens ad rationem ¶ Ad. j. ergodd̓m ꝙ cum lex ſit regula quedam et menſura. diciturdupliciter eſſe in aliquo. Uno modo ſicut in menſurante⁊ regulante. ⁊ quia hoc eſt ꝓprium rationis. ideo per hūcmodum lex eſt in ratione ſola. Alio modo ſicut in regulato ⁊ menſurato. ⁊ ſic lex eſt in omnibus que inclinātur īaliquid ex aliqua lege. ita ꝙ quelibet inclinatio ꝓueniēsex aliqͣ lege p̄t dici lex. nō eſſentialiter. ſꝫ qͣſi ꝑticipatiue.⁊ hoc mō īclinatio ip̄a mēbroꝝ ad ꝯcupiſcēdū lex mēbrorū vocat̉. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ſicut ī actibꝰ exterioribꝰ ē cōſiderare oꝑationē ⁊ oꝑatuꝫ puta edificationē ⁊ edificatū.ita ī oꝑbꝰ rōnis ē ꝯſiderare ip̄m actū rōnis qͦ ē ītelligere ⁊ rationari. ⁊ aliqͥd ꝑ hmōi actū ꝯſtitutū. qd̓ qͦdē ī ſpeculatiua rōne. primo qͥdē ē diffinitio. ſcd̓o enūciatio. tertio vero ſyllogiſmꝰ vel argumētatio. ⁊ qꝛ rō etiaꝫ practicavtit̉ qͦdā ſyllogiſmo ī oꝑabilibꝰ. vt ſupra habitu ēʸ ẜm ꝙphūs docet ī .vij. ethi. ideo ē īuenire aliquid ī rōne practica qd̓ ita ſe habeat ad oꝑatiōes ſicut ſe hꝫ ꝓpoſitio ī rōneſpeculatiua ad cōcluſiōes. ⁊ hmōi ꝓpoſitiōes vl̓es rōnispractice ordinate ad actiones habent rationē legis. q̄ qͥdēꝓpoſitiones aliqn̄ actualiter ꝯſiderāt̉. aliqn̄ vero habitualiter a rōne tenentur ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ ratio habet vimmouendi a volūtate. vt ſupra dictum eſt. Et hoc enim ꝙ