QueſtioLXXXVIII

conſiſtit in actu voluntatis ſicut et ouilibet actus moral̓vnde non dicitur vnus actus moraliter ſi voluntas mutetur. qͣꝫuis et iam actio ẜm naturam ſit cōtinua. Si antem voluntas non mutetur nō poteſt eſſe ꝙ de veniali fiat mortale. Alio modo poteſt intelligi vt id quod eſt veniale ex genere fiat mortale. et hoc quidem poſſibile ē inqͣꝫtum cōſtituitur in eo finis. vel inqͣꝫtū refertur ad mortale peccatum ſicut ad finem. vt dictum ē. Tertio modopoteſt intelligi ita ꝙ multa venialia peccata conſtituantvnum peccatum mortale. ꝙ ſi ſic intelligatur ꝙ ex multis peccatis venialibus ītegraliter conſtituatur vnuꝫ peccatum mortale. falſum eſt. non enim omnia peccata venialia de mundo poſſunt habere tantū de reatu quātū vnūpeccatum mortale. quod patet ex parte durationis. quiapeccatum mortale habet reatum pene eterne. peccatumautem veniale reatum pene temporalis. vt dictum ē. Patet eriam ex parte pene damni. quia peccatū mortale meretur caxentiam viſionis diuine. cui nulla alia pena comparari poteſt. vt Chryſo. dicit. Patet etiaꝫ ex parte pe neſenſus qͣꝫtum ad ermem conſcientie. lꝫ forte qͣꝫtum adpenam ignis non ſint improportionabiles pene Si verointelligatur ꝙ multa peccata venialia faciunt vnū mortale diſpoſitiue. ſic verum ē ſicut ſupra oſtenſum eſt. ẜmduos modos diſpoſitionis quo peccatum veniale diſponit ad mortale. ¶ Ad. j. ergo dd̓m ꝙ Augꝰ loquitur in illo ſenſu ꝙ ml̓ta peccata venialia diſpoſitiue cauſant mortale. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ille idem motus ſenſualitatis quipreceſſit conſenſum rationis nunqͣꝫ fiet peccatum mortale. ſed ipſe actus rōnis ꝯſentientis ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ morbus corꝑalis non eſt actus. ſed diſpoſitio quedam ꝑmanens. vnde eadem manens poteſt mutari. ſed peccatū veniale eſt actus tranſiens qui reſumi non poteſt. ⁊ qͣꝫtumad hoc nō eſt ſil̓e. ¶ Ad. iiij. dd̓m ꝙ diſpoſitio que fit habitus eſt ſicut imꝑfectum in eadeꝫ ſpecie. ſicut imꝑfectaſcientia dum ꝑficitur fit habitus. ſed veniale peccatū eſtdiſpoſitio alterius generis. ſicut accidens ad formā ſubſtantialem in quam nunqͣꝫ mutatur.Ad quintum ſic procedit̉Uidetur ꝙ circumſtantia poſſit de veniali peccato faceremortale. Dicit enim Augꝰ in ſermone de purgatorio. ꝙſi diu tenetur iracundia ⁊ ebrietas ſi aſſidua ſit. tranſentin numerum peccatorū mortalium. ſed ira ⁊ ebrietas nōſunt ex ſuo genere peccata mortalia. ſꝫ venialia. alioquinſemper eſſent mortalia. ergo circūſtantia facit peccatumveniale eſſe mortale. ¶ Pre. magiſter dicit. xxiiij. diſ. ſecundi li. ſententiaꝝ. ꝙ delectatio ſi ſit moroſa eſt peccatuꝫmortale. ſi autem non ſit moroſa eſt peccatum veniale. ſꝫmoroſitas eſt quedam circūſtantia. ergo circumſtantia facit de peccato veniali mortale. ¶ Pre. plus differūt malum ⁊ bonum qͣꝫ veniale peccatum ⁊ mortale quorū vtrūqꝫ eſt in genere mali. ſed circumſtantia facit de actu bonomalum. ſicut patet cum quis dat elemoſynam ꝓpter inanem gͦoriam. ergo multo magis poteſt facere de peccatoveniali mortale. ¶ Sed contra eſt ꝙ cum circumſtantiaſit accideris. quātitas eius non poteſt excedere qͣꝫtitatemip̄ius actus quem habet ex ſuo genere. ſemper enim ſubiectum p̄eminet accidenti. ſi igitur actus ex ſuo genere ſitpeccatum venialenon poterit per circūſtantiam fieri peccatum mortale. cū peccatū mortale in infinitūⁱ quodam/modo excedat qͣꝫtitateꝫ venialis. vt ex d̓ictis ptꝫ. ¶ Rn̄.ddm ſicut ſupra dictum eſt. cum de circumſtantijs agere-

tur circumſtantia inqͣꝫtum huiuſmodi eſt accidens moralis actus. contingit tam en circūſtantiam accipi vt differētiam ſpecificam actus moralis. et tunc amittit rationemcircūſtantie. ⁊ conſtituit ſpeciem moralis actus. hoc aūtcontingit in peccatis quando circumſtantia addit deformitatem alterius generis. ſic ut cum aliquis accedit ad nōſuam. eſt actus deformis deformitate oppoſita caſtitati.ſed ſi accedat ad non ſuam que eſt alterius vxor addit̉ deformitas oppoſita iuſticie. contra quā eſt vt aliquis vſurpet rem alienam. ⁊ ẜm hoc huiuſmodi circūſtantia conſtituit nouam ſpeciem peccati que dicitur adulterium. impoſſibile ē autem ꝙ circum ſtātia de peccato veniali faciat mortale niſi afferat deformitateꝫ alterius generis. Dictum ē enī ꝙ peccatuꝫ veniale habet deformitatem perhoc ꝙ importat deordinationem circa ea que ſunt ad ſinēpeccatum autē mortale habet deformitatem ꝑ hoc ꝙ importat deordinationē reſpectu vltimi finis. vnde manifeſtum ē ꝙ circūſtantia non poteſt de veniali peccato faceremortale manens circūſtantia. ſed ſolum tunc quādo trāſfertur in aliam ſpeciē. ⁊ fit quodāmodo differentia ſpecifica moralis actus. ¶ Ad. j ergo dd̓m ꝙ diuturnitas nōē circūſtantia trahens in aliam ſpeciem. ſimiliter nec frequentia. vel aſſiduitas niſi forte ꝑ accidens ex aliquo ſuperuenienti. Non enim aliquid acquirit nouam ſpeciemex hoc ꝙ multiplicatur vl̓ procellat̉. niſi forte in actu proce lato vel multiplicato ſuꝑueniat aliqͥd quod variet ſpedem. puta inobedientia vel ꝯtemptus. vel aliquid huiuſmodi. Dicenduꝫ ergo ꝙ cum ira ſit motus animi ad nocendum proximo ſi ſit tale nocumentuꝫ in qd̓ tēdit motꝰire. qd̓ ex genere ſuo ſit peccatū mortale ſicut homicidiū.vel furtum. talis ira ex genere ſuo eſt peccatum mortale.ſed ꝙ ſit peccatum veniale habet ex imperfectione actusinqͣꝫtur ē motus ſubitus ſenſua itatis. ſi vero ſit diuturna redit ad naturam ſui generis per conſenſum rationisSi vero nocumentuꝫ in qd̓ tendit motus ire eſſet veniale ex genere ſuo. puta cum aliquis in hoc iraſcitur ꝯtraaliquem ꝙ vult ei dicere aliqd̓ verbum leue et iocoſumqd̓ modicum ipſum contriſtet. non erit ira peccatuꝫ mortale qͣꝫtumcūqꝫ ſit diuturna. niſi forte ꝑ accidens. puta ſiex hoc genere ſcandalum oriatur. vel ꝓpter aliquid huiuſmodi. De ebrietate vero dd̓m ē ꝙ ẜm ſuam rationeꝫ habet ꝙ ſit peccatuꝫ mortale. ꝙ enī homo abſqꝫ neceſſitatereddat ſe impotentē ad vtendum ratione per quā homo īdeum ordinatur. ⁊ multa peccata occurrētia vitet. ex ſolavoluꝑtate vini expreſſe cōtrariatur virtuti. ſed ꝙ ſit peccatum veniale contingit ꝓpter ignorantiam quandā. vl̓infirmitatem. puta cuꝫ homo neſcie virtutem vini aut ꝓpriam debilitatem. vnde non putat ſe inebriari. tunc enīnō imputatur ei ebrietas ad peccatum. ſed ſolum ſuperabundantia potus. ſed quando frequenter inebriatur. nōpoteſt per hanc ignorantiam excuſari quin videat̉ voluntas eius eligere magis pati ebrietateꝫ qͣꝫ abſtinere a vinoſuperfluo. vn̄ redit peccatū ad ſuā naturā. ¶ Ad. ij. dd̓mꝙ delectatio moroſa non d̓r eſſe peccatū mortale niſi ī hisque ex ſuo genere ſunt peccata mortalia. In quibꝰ ſi delectanio non moroſa ſit peccatum veniale eſt ex imperfectione actus. ſicut ⁊ de ira dictū eſt. dicitur enim ira diuturna et delectatio moroſa propter approbationem rationis deliberanus. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ circumſtantia non facit de bono actu malum niſi conſtituens ſpeciē peccati. vtſupra etiam habitum eſt.