QueſtioLXXII

nifeſtum eſt ꝙ tunc peccatum omiſſionis habet quidemaliquem actū coniunctum vel precedentem. qui tamē ꝑaccidens ſe habet ad peccatum omiſſionis. iudicium aūtde rebus dandum eſt ẜm illud quod eſt per ſe ⁊ non ẜmillud quod eſt per accidens. Unde verius dici poteſt ꝙaliquod peccatum poſſit eſſe abſqꝫ omni actu. alioquī etiam ad eſſentiam aliorum peccatorum actualium pertinerent actus ⁊ occaſiones circumſtantes. ¶Ad primum ergo dicendum ꝙ plura requiruntur ad bonum qͣꝫ ad malum. eo ꝙ bonū contingit ex tota integra cauſa. malumautem ex ſingularibus defectibus vt Dio. dicit. iiij. c. dedi. no. ⁊ ideo peccatum poteſt contingere ſiue aliquis faciat quod non debet. ſiue nō faciendo qd̓ debet. ſed meritūnō poteſt eē niſi aliquis faciat voluntarie qd̓ debet. ⁊ iōmeritū nō poteſt eſſe ſine actu. ſed peccatum poteſt eſſe ſine actu. ¶ Ad. ij. dicendū ꝙ aliquid dicitur voluntariūnō ſolū qꝛ cadit ſuper ipſum actus voluntatis; ſed qꝛ eſtin poteſtate noſtra vt fiat vel nō fiat. vt dicitur ī. iij. ethi.vnde etiam ipſum non velle poteſt dici voluntarium. inquantum in poteſtate hominis eſt velle ⁊ nō velle ¶Adiij. dicendum ꝙ peccatum omiſſionis cōtrariatur precepto affirmatiuo qd̓ obligat ſemper. ſed non ad ſemper. ⁊ideo ſolum pro tempore illo aliquis ceſſando ab actu peccat. pro quo preceptum affirmatiuum obligabat.D ſextum ſic proceditur. Uidetur ꝙ incōuenienter diffiniatur peccatum cum dicitur. peccatum eſt dictum vel factum vel cōcupitum cōtra legem eternā. Dictū enī vel factū vel concupitum importat aliquem actum. ſed non omne peccatum importat aliquē actum. vt dictum eſt. ergo hec diffinitio nō includit omne peccatū. ¶ Pre. Augꝰ dicit in li.de duabus animabus. peccatum eſt voluntas retinēdi vl̓ꝯſequendi quod iuſticia vetat. ſed voluntas ſub concupiſcentia comprehendit̉. ẜm ꝙ concupiſcentia largo modoſumitur pro omni appetitu. ergo ſuffeciſſet dicere. peccatum eſt cōcupitum contra legem eternaꝫ. nec oportuit addere dictum vel factum. ¶ Pre. Peccatum ꝓprie conſiſtere videtur in auerſione a fine. nam bonum ⁊ malū prīcipaliter cōſiderantur ẜm finem vt ex ſupra dictis patet.Unde ⁊ Augꝰ in primo de li. arbi. per cōꝑationē ad finēdiffinit peccatum. dicens ꝙ peccare nihil eſt aliud qͣꝫ neglectis rebus eternis temporalia ſectari. ⁊ in libro. lxxxiij.queſtionum dicit ꝙ omnis humana peruerſitas eſt vtifruendis ⁊ frui vtendis. ſed in premiſſa diffinitione nulla fit mentio de auerſione a debito fine. ergo inſufficiēterdiffinitur peccatum. ¶ Pre. Ex hoc dicitur aliquid eſſeprohibitum quia legi contrariatur. ſed non omnia peccata ſunt mala. quia prohibita. ſed quedā ſunt prohibita qꝛmala. nō ergo in cōmuni diffinitione peccati debuit poniꝙ ſit contra legem dei. ¶ Pre. Peccatum ſignificat malum hominis actum vt ex dictis patet. ſed malum hominis eſt contra rationem eſſe. vt Diony. dicit. iiij. c. d̓ diui.no. ergo potius debuit dici ꝙ peccatum ſit cōtra rōnemqͣꝫ ꝙ peccatum ſit contra legem eternam. ¶ In ꝯtrariuꝫſufficit auctoritas Aug. ¶ Rn̄. dicendum ꝙ ſicut ex dictis patet. peccatum nihil aliud eſt qͣꝫ actus humanꝰ malus. ꝙ autem aliquis actus ſit humanus habet ex hoc ꝙeſt voluntarius. ſicut ex ſupra dictis patet. ſiue ſit voluntarius quaſi a voluntate elicitus. vt ipſum velle vel eligere. ſiue quaſi a voluntate ſeꝑatus. vt exteriores actus vellocutionis vel operationis. Habet autem actus humanꝰ

ꝙ ſit malus ex eo ꝙ caret debita cōmenſuratione. omnisautem commenſuratio cuiuſcunqꝫ rei attenditur ꝑ comparationem ad aliquam regulam. a qua ſi diuertat. incōmenſurata erit. Regula autem voluntatis humane ē duplex. Una propinqua ⁊ homogenea .ſ. ipſa humana ratioAlia vero eſt prima regula .ſ. lex eterna. que eſt quaſi ratiodei. Et ideo Augꝰ in diffinitiōe peccati poſuit duo. Unūquod pertinet ad ſubſtantiā actus humani qd̓ eſt quaſimateriale in peccato. cum dixit. dictum vel factum vel cōcupitum. Aliud autem quod pertinet ad rationem mali.quod eſt quaſi formale in peccato. cum dixit. contra legēeternam. ¶ Ad primum ergo dicendum ꝙ affirmatio etnegatio reducuntur ad idem genus. ſicut in diuinis genitum ⁊ ingenitum ad relationē. vt Augꝰ dicit in. v. de tri.⁊ ideo pro eodem eſt accipiendum dictum ⁊ non dictumfactum ⁊ non factum. ¶ Ad ſecundum dicenduꝫ ꝙ prima cauſa peccati eſt in voluntate que imparat omnes actus voluntarios. in quibus ſolum inuenit̉ peccatum. Etideo Augꝰ quandoqꝫ ꝑ ſolā voluntatē diffinit peccatumſed quia etiam ipſi exteriores actus ꝑtinēt ad ſubſtantiāpeccati cum ſint ẜm ſe mali. vt dictum eſt. neceſſe fuit ꝙ īdiffinitione peccati poneret̉ etiam aliquid ꝑtinens ad exteriores actus. ¶ Ad. iij. dicendum ꝙ lex eterna primo ⁊principaliter ordinat hominem ad finem. conſequēter autem facit bene ſe habere circa ea que ſunt ad finem. ⁊ id̓oin hoc ꝙ dicit contra legem eternam. tangit auerſionem afine. ⁊ omnes alias inordinationes. Ad quartum dicēdum ꝙ cum dicit̉ ꝙ non omne peccatum ideo eſt maluꝫquia eſt prohibitum. intelligitur de prohibitiōe factat perius poſitiuū. ſi autē referatur ad ius naturale. qd̓ continetur primo quidem in lege eterna. ſecundario vere in naturali iudicatorio rōnis humane. tunc omne peccatum ēmalum. quia prohibitum. ex hoc enim ipſo ē ꝙ inordinatum iuri naturali repugnat. ¶Ad quintum dicendum.ꝙ a theologicis conſideratur peccatum precipue ẜm ꝙ ēoffenſa contra deum. a philoſopho autem morali ſecundūꝙ contrariatur rationi. ⁊ ideo Augꝰ conuenientius diffinit peccatum ex hoc ꝙ eſt contra legem eternam qͣꝫ ex hocꝙ eſt contra rationem. precipue cum per legem eternamregulemur in multis que excedunt rationem humanamſicut in his que ſunt fidei.Queſtio LXXIIEinde conſideranduꝫeſt de diſtinctione peccatorum vel vitiorum.Et circa hoc queruntur noue m. Primo vtꝝpeccata diſtinguantur ſpecie ẜm obiecta. Secundo de diſtinctione peccatorum ſpiritualium ⁊ carnalium. Tertiovtrum ẜm cauſas. Quarto vtrum ẜm eos in quos peccatur. Quinto vtrum ẜm diuerſitatem reatus. Sexto vtꝝẜm omiſſionem ⁊ commiſſionem. Septimo vtrum ẜmdiuerſum proceſſum peccati. Octauo vtꝝ ẜm abundantiam ⁊ defectum. Nono vtꝝ ẜm diuerſas circūſtantias.D primum ſic proceditur. Uidetur ꝙ peccata non differant ſpecie ẜmobiecta. Actus enim humani precipue dicuntur boni velmali per comparationem ad finē. vt ſupra oſtenſum eſt.cum igitur peccatū nihil aliud ſit qͣꝫ actus hominis malus. ſicut dictum eſt. videtur ꝙ ẜm fines peccata debeātdiſtingui ſpecie magīs qͣꝫ ẜm obiecta. ¶ Pre. Malū cuꝫſit priuatio diſtinguit̉ ſpecie ſecundum diuerſas ſpecies