QueſtioLIX

genere. ſed quedam paſſiōes vitia eſſe dicunt̉. vt inuidia⁊ ira. ergo etiā quedā paſſiones ſunt virtutes. ¶ Pre. miſericordia quedm paſſio eſt. eſt enī triſticia de alienis malis. vt ſupra dictū eſt. hanc aūt. Cicero locutor egregiusnon dubitauit appellare virtutē. vt Aug. dicit in. ix. d̓ ci.dei. ergo paſſio pōt eſſe virtus moralis. ¶ Sed contra ēquod dicit̉ in. ij. ethi. ꝙ paſſiōes neqꝫ virtutes ſunt neqꝫmalicie. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ virtus moralis nō poteſt eſſe paſſio. ⁊ hoc patet triplici rōne. Primo quidem quia paſſioeſt motus quidam apperitus ſenſitiui. vt ſupra dictum ē.virtus aūt moralis non eſt motus aliquis. ſed magis prīcipiū appetitiui motus habitus quidam exiſtens. Scd̓oquia poſſiones ex ſeipſis non habent rationē boni vel mali. bonum enim vel malum hominis eſt ẜm rōnem. vndepaſſiones ẜm ſe conſiderate habent ſe ⁊ ad bonum. ⁊ admalum. ẜm ꝙ poſſunt conuenire rōni. vel non conuer irenihil aūt tale pōt eſſe virtus. cū virtus ſolum ad bonumſe habeat. vt ſupra dictuꝫ eſt. Tertio quia dato ꝙ aliquapaſſio ſe habeat ad bonum ſolum vel ad malū ſolum ẜmaliquē modū. tn̄ motus paſſionis inquantū paſſio eſt prīcipium habet in ip̄o appetitu ⁊ terminū in rōne. in cuiꝰ cōformitatem appetitus tendit. motus aūt virtutis eſt econuerſo principiū habens in rōne ⁊ terminum in appetituẜm ꝙ a rōne mouetur. vnde in diffinitione virtutis moralis dicitur in. ij. ethi. ꝙ eſt habitus electiuus īmediateconſiſtens determinata rōne ꝓut ſapiens determinabit.¶ Ad .i. ergo dd̓m ꝙ virtus ẜm ſuam eſſentiā non ē medium inter paſſiones. ſed ẜm ſuum effectum. quia .ſ. in īpaſſiones medium conſtituit.Ad. ij. dd̓m ꝙ ſi vitiuidicat̉ habitus ẜm quē quis male oꝑatur. manifeſtum eſtꝙ nulla paſſio eſt vitiū. ſi vero dicat̉ vitium peccatū qd̓eſt actus vitioſus. ſic nihil ꝓhibet paſſionem eſſe vitium⁊ econtrario concurrere ad actum virtutis ẜm ꝙ paſſiovel contrariatur rōni. vel ſequitur actum rōnis. ¶ Ad. iijdd̓m ꝙ miſericordia dicit̉ eſſe virtus. id eſt virtutis actuſẜm ꝙ motus ille animi rationi ſeruit. quando. ſcilicet.ita prebetur miſericordia vt iuſticia conſeruetur. ſiue cumindigenti tribuitur. ſiue cū ignoſcitur penitenti. vt Aug.dicit ibidem. ſi tamen miſericordia dicatur aliquis habitus quo homo perficitur ad rōnabiliter miſerendū. ni ilprohibet miſericordiam ſic dictam eſſe virtutem. Et eadēeſt rō de ſimilibus paſſionibus.Ad ſecundū ſic procedit̉.Uidetur ꝙ virtus moralis cum paſſione eſſe non poſſit.Dicit enim phūs in. iiij. topicoꝝ. ꝙ mitis eſt qui non patitur. patiens autem qui patitur ⁊ non deducitur. ⁊ eadeꝫcō eſt de omnibus virtutibus moralibus. ergo omnis viitus moralis eſt ſine paſſione. ¶ Pre. virtus eſt quedamrecta habitudo anime. ſicut ſanitas corporis. vt dicitur īvij. phiſicoꝝ. vnde virtus quedam ſanitas anime eſſe videtur. vt Tullius dicit in. iiij. de tuſculanis queſtionibuspaſſiones aūt anime dicuntur morbi quidam anime. vtin eodem libro Tullius dicit. ſanitas aūt non compatiturſecum morbum. ergo neqꝫ virtus compatitur anime paſſionem. ¶ Pre. virtus moralis requirit perfectuꝫ vſumrōnis etiam in particularibus. ſed hic etiam impeditur ꝑpaſſiones. dicit enim phūs in. vi. ethi. ꝙ delectatiōes corrūpunt exiſtimationem prudentie. ⁊ Saluſtius dicit incathelinario. ꝙ non facile verum perſpicit animus vbi illa officiunt. ſcuicet animi paſſiones. virtus ergo moralisnon poteſt eſſe cum paſſione ¶ Sed contra eſt qd̓ Augͥ

dicit in. xiiij. de ciui. dei. ſi peruerſa eſt voluntas peruerſoſhabebit hos motus. ſcilicet paſſionum. ſi autem recta eſt.non ſolum inculpabiles. verum etiam laudabiles erunt.ſed nullum laudabile exeluditur per virtutem moralem.virtus ergo moralis non excludit paſſiones. ſed poteſt eēcum ipſis. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ circa hoc fuit diſcordia interſtoycos ⁊ peripateticos. ſicut Augu. dicit in. ix. de ciui. deiſtoyci enim poſuerunt ꝙ paſſiones anime nō poſſunt eēin ſapiente ſiue virtuoſo. ꝑipatetici vero quorum ſectamAriſtoteles inſtituit. vt Augu. dicit in. viij. de ciui. de i.poſuerunt ꝙ paſſiones ſimul cum virtute morali eē poſſunt. ſed ad medium reducte. Hec autem diuerſitas ſic̄Aug. ibidem dicit magis erat ẜm verba qͣꝫ ẜm rerum ſententias. Quia enī ſtoyci non diſtinguebant inter appetitūintellectiuum qui eſt voluntas. ⁊ inter appetitū ſenſitiuūqui per iraſcibilem ⁊ concupiſcibilem diuiditur. non diſtinguebant in hoc paſſiones anime ab alijs affectionibꝰhumanis. ꝙ paſſiones anime ſint motus appetitus ſenſitiui. alie vero affectiones que non ſunt paſſiones anime.ſunt motus appetitus intellectiui. qui dicitur voluntas.ſicut peripateticu diſtinxerunt. ſed ſolum quantum ad hocꝙ paſſiones eſſe dicebant quaſcunqꝫ affectiones rōni repugnantes. que ſi ex deliberatione oriantur. in ſapienteſeu in virtuoſo eſſe non poſſunt. ſi autem ſubito oriāturhoc in virtuoſo poteſt accidere. eo ꝙ animi iuſſa que appellant fantaſias. non eſt in poteſtate noſtra vtrū aliquandoincidant animo. ⁊ cum veniunt ex terribilibꝰ rebus. neceſſe eſt vt ſapientis animum moueant. ita vt pauliſꝑ velpaueſcat metu. vel triſticia contrahatur. tanqͣꝫ his paſſionibus preuenientibus rōnis officium. nec tamen approbant iſta qui eis conſentiunt. vt Aug. narrat. in. ix. de ci.dei ab agellio dictum. Sic igitur ſi paſſiones dicantur īordinate affectiones. non poſſunt eſſe in virtuoſo. ita ꝙpoſt deliberationem eis conſentiatur. vt ſtoyci poſueruntSi vero paſſiones dicantur quicunqꝫ motus appetitusſentiui. ſic poſſunt eſſe in virtuoſo. ẜm ꝙ ſunt a rōe ordinati. vnde Ariſtoteles dicit in. ij. ethi. ꝙ non bene quidādeterminant virtutes impaſſibilitates quaſdam ⁊ quieteſquoniam ſimpliciter dicunt. ſed deberent dicere ꝙ ſuntquietes a paſſionibus. que ſunt vt non oportet. ⁊ quādonon oportet. ¶ Ad i. ergo dicendum. ꝙ philoſophus exemplum illud inducit ſicut ⁊ multa alia in libris logicalibus. non ẜm opinionē propriam. ſed ẜm opinionē aliorūhec autem opīo ſtoycorum ꝙ virtutes eſſent ſine paſſionibus anime. Quam philoſophus excludit in. ij. ethicoꝝdicens virtutes nō eſſe impaſſibilitates. Poteſt tamē dici ꝙ cum dicitur ꝙ mitis non patitur. intelligendum eſtẜm paſſionem in ordinatam. ¶ Ad. ij. dicendum ꝙ ratōilla ⁊ omnes ſimiles quas Tullius ad hoc inducit in libroʸ de tuſculanis queſtionibus. procedit de paſſionibusẜm ꝙ ſignificant inordinatas affectiones. ¶ Ad. iij. dicendum ꝙ paſſio preueniens iudicium rationis. ſi in animo preualeat vt ei conſentiatur. impedit conſilium ⁊ iudicium vero rationis ſequatur quaſi ex rōne imꝑata adiuuat ad exequendum imperium rōnis.Ad tertium ſic procedit.Uidetur ꝙ virtus cum triſticia eſſe non poſſit. Uirtuteſenim ſunt ſapientie effectus. ẜm illud Sap̄. viij. Eobrietatem ⁊ iuſticiam docet. ſcilicet diuina ſapientia. prudentiam ⁊ virtutem. ſed ſapientie conuictus non habet amaritudinem. vt poſtea ſubditur. ergo nec virtutes cū triſtiI 4

I 4