QueſtioLVII
¶ Ad. i. ergo dd̓. ꝙ rō illa habet locū d̓ virtute q̄ ordinatad bonū ꝓpriū ip̄ius volentis. ſicut tꝑantia ⁊ fortitudo. q̄ſunt circa paſſiones hūanas. ⁊ alia hmōi. vt ex ⁊ ictis ptꝰ¶ Ad. ij. od̓. ꝙ rōnale per participationem nō ſolum eſtiraſcibilis ⁊ concupiſcibilis. ſed oīno .i. vniuerſaliter apptitiuuꝫ. vt dicit̉ in .i. ethi. ſub appetitiuo aūt comp̄hendit̉voluntas. ⁊ ideo ſiqua virtus eſt in voluntate. erit moral̓niſi ſit theologica. vt infra patebit. ¶ Ad iij. dd̓. ꝙ quedāvirtutes ordinantur ad bonū paſſionis moderate. quodeſt propriū huius vel illius hoīs. ⁊ in talibus non eſt neceſſarium ꝙ ſit aliqua virtus in voluntate. cū ad hoc ſufficiat natura potentie. vt dictū eſt. ſed hoc ſolū neceſſariuꝫeſt in illis virtutibus que ordinant̉ ad aliquod bonumextrinſecum.¶ Queſtio. LVII.Einde ꝯſideranduꝫeſt de diſtinctione virtutū. ⁊ prīo quantumad virtutes intellectuales. ſcd̓o quantū admorales. tertio quantū ad theologicas. Circa primū q̄runtur ſex. primo vtꝝ habitus intellectuales ſpeculatiuiſint virtutes. ſcd̓o vtꝝ ſint tres .ſ. ſapientia. ſcientia. ⁊ intellectus. tertio vtꝝ habitus intellectualis qui eſt ars ſitvirtus. quarto vtꝝ prudentia ſit virtus diſtincta ab artequinto vtꝝ prudentia ſit virtus neceſſaria hoī. ſexto vtrūeubulia. ſyneſis. ⁊ gnomin ſint virtutes adiūcte prudētieAd primum ſic procediturUidetur ꝙ habitus intellectuales ſpeculatiui non ſint ꝟtutes. virtus enī eſt habitus oꝑatiuus. vt ſupra dictū eſtSed habitus ſpeculatiui nō ſunt oꝑatiui. diſtinguit̉ eniꝫſpeculatiuum a pracrico .i. oꝑatiuo. ergo habitus intellectuales ſpeculatiui nō ſunt virtutes. ¶ Pre. Uirtus eſteoꝝ per que fit hō felix ſiue beatus. eo ꝙ felicitas eſt virtutis premiū vt dicit̉ in .i. ethi. ſed habitus intellectualeſnon conſiderant actus humanos aut alia bona huma naper que hō beatitudinē adipiſcit̉. ſed magis res naturales ⁊ diuinas. ergo hmōi habitus virtutes dici non pn̄t.¶ Pre. ſcientia eſt habitus ſpeculatiuus. ſed ſcientia etvirtus diſtinguūtur ſicut diuerſa genera non ſubalternatim poſita. vt patet per phūm in. iij. topicoꝝ. ergo habituſſpeculatiui non ſunt virtutes. ¶ Sed contra. ſoli habitꝰſpeculatiui conſiderant neceſſaria que impoſſibile eſt alit̓ſe habere. ſed phūs ponit in. vi. ethicoꝝ. quaſdā virtutesintellectuales in ꝑte aīe que conſiderat neceſſaria. que nōpoſſunt aliter ſe habere. ergo habitus intellectuales ſpeculatiui ſunt virtutes. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ cum oīs virtus dicat̉in ordine ad bonū. ſicut ſupra dictum eſt. duplici rationealiquis habitus dicitur virtus. vt ſupra dictum eſt. vnomodo quia facit facultatē bene oꝑandi. alio mō qꝛ cū facultate facit etiā vſum bonū. ⁊ hoc ſicut ſu pͣ dictū ē ꝑtinetſolū ad illos habitus qui reſpiciūt ꝑtē appetitiuā. eo ꝙ viſappetitiua aīe eſt que facit vti oībus potentijs ⁊ habitibꝰCū igit̉ habitus intellectuales ſpeculatiui nō ꝑficiant ꝑtēappetitiuā. nec aliquo mō ip̄am reſpiciāt. ſed ſolū intellectiuā. pn̄t quid ē dici virtutes. inquantū faciūt facultateꝫbone oꝑationis. q̄ eſt ꝯſideratio veri. hoc enī eſt bonū opꝰintellectus. non tn̄ dicunt̉ virtutes ſcd̓o mō. quaſi faciētes bene vti potentia ſeu habitu. Ex hoc enī ꝙ aliquis hꝫhabitū ſciētie ſpeculatiue nō inclinat̉ ad vtendū. ſed fit potens ſpeculari verū in his quoꝝ hꝫ ſcientiā. ſed ꝙ vtaturſcientia habita. hoc eſt mouēte voluntate. ⁊ ideo virtus qͣꝑficit voluntatē. vt charitas vel iuſticia. facit etiā bene vti
hmōi ſpeculatiuis habitibus. ⁊ ẜm hoc etiā in actibꝰ hoꝝhabituū pōt eſſe meritū. ſi ex charitate fiant. ſicut Greg.dicit in. .vij. moral̓. ꝙ contemplatiua ē maioris meriti qͣꝫactiua. ¶ Ad i. ergo dd̓. ꝙ duplex eſt opus .ſ. exterius etinterius. Practicū ergo vel oꝑatiuū qd̓ diuiditur contraſpeculatiuū. ſumit̉ ab opere exteriori. ad qd̓ non hꝫ ordinēhabitus ſpeculatiuus. ſed tn̄ hꝫ ordinē ad interius opusintellectus. qd̓ ē ſpeculari verū. ⁊ ẜm hoc eſt habitus oꝑatiuus. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ virtus ē aliquoꝝ dupliciter. Unomō ſicut obiectoꝝ. ⁊ ſic hmōi virtutes ſpeculatiue nonſunt eoꝝ per que hō ſit beatus. niſi forte ẜm ꝙ li per dicitcām efficiente vel obiectū complete beatitudinis. qd̓ eſtdeus. qd̓ eſt ſummū ſpeculabile. Alio mō dicitur eſſe virtꝰaliquoꝝ ſicut actuū. ⁊ hoc mō virtutes intellectuales ſūteoꝝ ꝑ que hō ſit beatus. tū quia actus haꝝ virtutū poſſunteſſe meritorij. ſicut dictū eſt. tū etiā qꝛ ſunt quedā inchoatio ꝑfecte beatitudinis. que in contēplatōe veri conſiſtitſicut ſupra dictū eſt. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ ſciētia diuidit̉ ꝯͣvirtutem ſcd̓o mō dictā q̄ ꝑtinet ad vim appetitiuam.Ad ſecundū ſic procedit̉.Uidet̉ ꝙ inconueniēter diſtinguant̉ tres virtutes intellectuales ſpeculatiue .ſ. ſapiētia. ſciētia. ⁊ intellectꝰ. Species enī non dꝫ ꝯdiuidi generi. ſed ſapiētia eſt quedā ſcīavt d̓r in. vi. ethi. ergo ſapientia nō dꝫ cōdiuidi ſciētie innumero virtutū intellectualiū. ¶ Pre. In diſtinctionepotentiaꝝ habituū ⁊ actuū que attendunt̉ ẜm obiecta. attendit̉ principalit̓ diſtinctio q̄ eſt ẜm rōnem formalē obiectoꝝ. vt ex ſupra dictis pꝫ. non gͦ diuerſi habitus debentdiſtingui ẜm materiale obiectū. ſed ẜm rōnem formalemip̄ius obiecti. ſed principiū demonſtrationis eſt rō ſciēdicōcluſiones. non ergo intellectus principioꝝ dꝫ poni habitus alius aut alia virtus a ſciētia concluſionū. ¶ Pre.Uirtus intellectualis d̓r que eſt in ip̄o rōnali ꝑ eſſentiamſed ratō etiā ſpeculariua ſicut rōnatur ſyllogizādo demonſtratiue. ita etiā rōnat̉ ſyllogizādo dialetice. ergo ſicut ſciētia que cātur ex ſyllogiſmo demōſtratiuo ponit̉ virtus intellectualis ſpeculatiua. ita etiā ⁊ opinio. ¶ Sed contraeſt ꝙ phūs dicit in. vi. ethi. ponit has ſolū tres virtutes intellectuales ſpeculatiuas .ſ. ſapientiā. ſcientiā. ⁊ intellectū¶ Rn̄. dd̓. ꝙ ſicut ſupra dictū eſt. virtus intellectualisſpeculatius eſt ꝑ quā intellectus ſpeculatiuus ꝑficit̉ ad cōſiderandū verū. hoc enī eſt bonū opus eius. verū aūt ē dupliciter conſiderabile. vno mō ſicut ꝑ ſe notū. alio mō ſic̄ꝑ aliud notū. qd̓ aūt eſt ꝑ ſe notū ſe hꝫ vt principiū. ⁊ ꝑcipit̉ ſtatim ab intellectu. ⁊ ideo habitus ꝑficiens intellectum ad hmōi veri conſideratōeꝫ vocat̉ intellectus. quieſt habitus principioꝝ. verū aūt quod eſt ꝑ aliud notumnon ſtatī ꝑcipit̉ ab intellectu. ſed ꝑ inquiſitionē rationis⁊ ſe habet in rōne termini. qd̓ quidem pōt eſſe dupliciter.Uno mō vt ſit vltimū in aliquo genere. Alio modo vt ſitvltimū reſpectu totius cognitionis humane. Et qꝛ ea queſunt poſterius nota quo ad nos. ſunt priora ⁊ magis notaẜm naturā. vt d̓r in. i. phiſi. ideo id quod eſt vltimum reſpectu totius cognitionis humane eſt id qd̓ eſt primum ⁊maxime cognoſcibile ẜm naturā. ⁊ circa hmōi eſt ſapientia que conſiderat altiſſimas cauſas. vt d̓r in. i. metha.vn̄ cōuenienter iudicat ⁊ ordinat de oībus. qꝛ iudiciū perfectum ⁊ vniuerſale haberi non pōt niſi ꝑ reſolutionē adprimas cauſas. Ad id vero qd̓ eſt vltimū in hoc vel illo genere cognoſcibiliū ꝑficit intellectū ſciētia. ⁊ iō ẜm diuerſagenera ſcibiliū ſunt diuerſi habitus ſciētiaꝝ. cū tn̄ ſapien