QueſtioXLIX

pōt cohibere in loquēdo ſpm̄ ſuū. ſꝫ ita maxīe īpedit iudiciū tōis. vt dictū ē. gͦ fac̄ maxīe ꝓfluere in ꝟba inordīata.nō gͦ cauſat taciturnitatē. ¶ Pre. Matth. xij. d̓r. Ex abundātia cordis os loquit̉. ſꝫ ꝑ irā cor maxīe ꝑturbat̉. vt dictū ē. gͦ maxīe cauſat locutōeꝫ. nō gͦ cauſat taciturnitatē.¶ Sed ꝯͣ ē qd̓ Greg. dic̄ in. v. mora. ꝙ ira ꝑ ſilētiū clauſa intra mentē vehemētius eſtuat. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ ira ſic̄ iādictū ē. ⁊ cū rōe ē. ⁊ impedit rōneꝫ. ⁊ ex vtraqꝫ ꝑte pōt taciturnitatē cauſare. Ex ꝑte qͥdē rōis qn̄ iudiciū tōis intm̄viget ꝙ ⁊ ſi nō cohibeat affectū ab inordinato appetitu vidicte. cohibet tn̄ linauā ab inordinata locutōe. vn̄ Grego.in. v. moraliū dic̄. Aliqn̄ ira ꝑturbato aīo qͣi ex iudicio ſilentiū induc̄. Ex ꝑte ꝟo impedimēti rōis. qꝛ ſic̄ dictū eſt. jturbatio ire vſqꝫ ad exteriora mēbra ꝑducit̉. ⁊ maxīe ad illa mēbra in qͥbus exp̄ſſius relucet veſtigiū cordis. ſicut inoculis ⁊ in facie ⁊ in lingua. vn̄ ſic̄ dictū eſt. lingua ſe p̄pedit. facies igneſcit. exa ſperant̉ oculi. Pōt gͦ eē tanta ꝑtibatio ire. ꝙ oīo impedia t̉ lingua ab vſu loquēdi. ⁊ tūc ſequit̉ taciturnitas. ¶ Ad. i. gͦ dd̓. ꝙ augmentum ire qn̄qꝫeſt vſqꝫ ad impediendū rōnem a cohibitōne lingue. qn̄qꝫautem vltra ꝓcedit vſqꝫ ad impediendū morū ſingue ⁊ alioꝝ membroꝝ exterioꝝ. Et ꝑ hoc etiam pꝫ ſolutio ad. ij.Ad. iij. dd̓. ꝙ ꝑturbatio cordis qn̄qꝫ pōt ſuꝑabundarevſqꝫ ad hoc ꝙ ꝑ inordinatum motū cordis impediat̉ motus exterioꝝ membroꝝ. ⁊ tunc cauſat̉ taciturnitas ⁊ immobilitas exterioꝝ membroꝝ. ⁊ qn̄qꝫ etiam mors. Si autem nō fuerit tanta ꝑturbatio. tunc ex ſuꝑabundantia perturbatōis cordis ſeqͥt̉ oris locutio. ¶ Queſtio. XLIX.Oſt actus ⁊ paſſiōēsconſiderādum eſt de principijs humanorumactuum. Et primo de principijs intrinſecis.Secundo de principijs extrinſecis. princizium autem intrinſecum eſt potentia ⁊ habitus. ſed quia de potentijs inprima parte dictum eſt. nunc reſtat de habitibus conſiderandum. ⁊ primo quidem in generali. ſecundo vero de ꝟtutibus ⁊ vitijs hmōi alijs habitibus. qui ſunt humanorum actuum principia. Circa ip̄os autem habitus in generali quattuor conſideranda ſunt. Primo quidem deip̄a ſubſtantia habituum. Secundo de ſubiecto eorum.Tertio de cauſa generationis augmenti ⁊ corruptionisip̄oꝝ. Quarto de diſtinctōne ip̄oꝝ. Circa primum querūtur quattuor. Pri mo. vtrum habitus ſit qualitas. Secūdo. vtrum ſit determinata ſpecies qualitatis. Tertio. vixhabitus importet ordinem ad actum. Quarto de neceſſitate habitus:Ad primum ſic ꝓceditur.Uidet̉ ꝙ hītꝰ nō ſit qͣlitas. Dic̄. n. Aug. in li. lxxxiij. q. ꝙhoc nomē hītus dictū ē ab hoc v̓bo hr̄e. ſꝫ hr̄e nō ſolū ꝑtinet ad qͣlitatē ſꝫ ad alia genera. dicimur .n. hr̄e qͣꝫtitatē ⁊pecuniā ⁊ alia hmōi. gͦ hītus nō eſt qͣlitas. ¶ Pre. Habitus ponit̉ vnū p̄dicamentū. vt pꝫ in li. p̄dicamēto. ſꝫ vnūp̄dicamentū nō ꝯtinet̉ ſub alio. gͦ habitus nō eſt qͣlitas.Pre. Oīs habitus eſt diſpoſitio. vt d̓r in p̄dicamē. ſꝫdiſpoſitio ē ordo hn̄tis ꝑtes. vt d̓r in. v. metaphi. hoc autēꝑtinet ad p̄dicamētū ſitus. gͦ habitus nō eſt qualitas. ¶Sed ꝯͣ eſt qd̓ ph̓s dicit in p̄dicamētis. ꝙ habitus ē qualitas de difficili mobil̓. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ hoc nomen habitusab hn̄do eſt ſumptū. a qͦ quidē nomē habitus dupl̓r decꝫuat. vno qͥdē mō ẜm ꝙ hō vel q̄cunqꝫ alia res d̓r aliquidhabere. alio mō ẜm ꝙ aliqͣ res aliqͦ mō hꝫ ſe in ſeip̄a vl̓ ad

aliquid aliud. Circa primū ꝯſiderādū eſt ꝙ hr̄e ẜm ꝙ d̓rreſpectu cuiuſcūqꝫ qd̓ habet̉. cōe ē ad diuerſa genera. vn̄⁊ ph̓s inter poſtp̄dicamēta habere ponit. q̄ .ſ. diuerſa rerūgenera ꝯſequunt̉. ſic̄ ſunt oppoſita. ⁊ prius ⁊ poſterius. ⁊alia hmōi. ſꝫ inter ea q̄ habent̉. talis videt̉ eē diſtincto ꝙq̄dam ſunt in quibus nihil ē mediū inter hn̄s ⁊ id qd̓ habet̉. ſicut inter ſubiectū ⁊ qͣlitatē vel qͣꝫtitatē nihil eſt mediū. q̄dā .n. ſunt in qͥbus ē aliqd̓ mediū inter vtrūqꝫ. ſꝫ ſola relatio. ſic̄ d̓r aliq̄s hr̄e ſociū vel amicū. q̄dā ꝟo ſunt int̓q̄ eſt aliqͥd mediū. nō q̄dē actio vel paſſio. ſꝫ aliqͥd ꝑ modū actōis ⁊ paſſionis. ꝓut .ſ. vnū ē ornās vel regēs. ⁊ aud̓ornatū aut rectū. vn̄ ph̓s dic̄ in. v. metaphi. ꝙ habitꝰ d̓rtanqͣꝫ actio q̄dā hn̄tis ⁊ habiti. ſicut eſt in illis que circanos habemus. ⁊ ideo in his conſtituit̉ vnum ſpeciale genus reꝝ quod d̓r p̄dicamētum habitus. de quo dicit ph̓sin. v. metaphi. ꝙ inter hn̄tē indumētum. ⁊ indumētū qd̓habet̉ eſt habitus medius. Si aūt ſumat̉ habere ꝓut resaliqua d̓r quodāmō ſe habere in ſeip̄a. vel aliquid aliud.cum iſte modus ſe hn̄di ſit ẜm aliquam qualitatem. hocmō habitus q̄dam qualitas eſt. de quo ph̓us in. v. metaphi. dicit. ꝙ habitus d̓r diſpoſitio ẜm quam bene velimale diſponit̉ diſpoſitum. ⁊ aūt ẜm ſe. aut ad aliud. vt ſanitas habitus quidam eſt. ⁊ ſic loquimur nunc de habitu.vn̄ dd̓. ꝙ habitus eſt qualitas. ¶ Ad. i. gͦ dd̓. ꝙ obiectioilla ꝓcedit de habere cōiter ſumpto. ſic .n. eſt cōe ad multa genera. vt dictum ē. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ rō illa ꝓcedit dehabitu ẜm ꝙ intelligit̉ aliquid medium inter habēs ⁊ idquod habet̉. ſic .n. eſt quoddam p̄dicamentū. vt dictū eſt.¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ diſpoſitio quidem ſꝑ importat ordinemalicuius hn̄tis ꝑtes. ſꝫ hoc ꝯtingit tripl̓r vt ſtatim ibideph̓s ſubdit .ſ. aut ẜm locū. aut ẜm potētiam. aut ẜm ſpēꝫin quo vi Simplicius dicit in cōmento p̄dicamentoꝝ. cōp̄hendit omnes diſpōnes. corꝑalesʳ qͥdem in eo ẜm ꝙ dic̄Im locum. ⁊ hoc ꝑtinet ad p̄dicamētum ſitus. qui eſt ordo ꝑtium in loco. ꝙ aūt dicit ẜm potētiam includit illasdiſpōnes que ſunt in p̄ꝑatione ⁊ idoneitate nōdum ꝑfecte. ſicut ſcīa ⁊ ꝟtus inchoata. ꝙ aūt dicit ẜm ſpeciem. includit ꝑfectas diſpōnes que dicunt̉ habitus. ſicut ſcientia⁊ ꝟtus complete.Ad ſe cundū ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ habitus nō ſit determinata ſpecies qualitatis.quia vt dictum eſt. habitus ẜm ꝙ eſt qualitas d̓r diſpoſitio ẜm quam bene aūt male diſponit̉ diſpoſitum. ſed hoccontingit ẜm quamlibet qualitatem. nam ⁊ ẜm figuramcontingit aliquid bn̄ vel male eē diſpoſitū. ⁊ ſil̓r ẜm calorē⁊ frigus. ⁊ ẜm oīa hmōi. gͦ habitus nō eſt determinata ſpecies qualitatis. ¶ Pre. ph̓s in p̄dicamentis caliditatem⁊ frigiditatem dic̄ eē diſpōnes vel habitus. ſicut egritudinem ⁊ ſanitatē. ſꝫ calor ⁊ frigus ſunt in tertia ſpecie qualitatis. ergo habitus vel diſpoſitio nō diſtinguunt̉ ab alijsſpeciebus qualitatis. ¶ Pre. Difficile mobile non eſtdifferentia ꝑtinens ad genus qualitatis. ſed magis ꝑtinet ad motum vel paſſionē. nullum aūt genus determinatur ad ſpeciem ꝑ differentiam alterius generis. ſꝫ oportetdr̄ias ꝑ ſe aduenire generi. vt ph̓us dic̄ in. vij. metaphi. gͦcū habitus dicat̉ eſſe qualitas difficile mobil̓. videt̉ ꝙ nōſit determinata ſpecies qualitatis. ¶ Sed ꝯͣ ē qd̓ qh̓s dic̄in p̄dicamētis. ꝙ vna ſpecies qualitatis eſt habitꝰ ⁊ diſpōſitio ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ ph̓s in p̄dicamentis ponit inter qͣttuorſpēs qͣlitatis primā diſpōeꝫ ⁊ habitum. quaꝝ qͥdē ſpēruꝫdr̄ias ſic aſſignat Simpliciꝰ in cōmēto p̄dicauentorum