Queſtio.XXII

omēs actus boni vel mali hn̄t rōnem meriti vel demeritiapud deum. ¶ Sed contra eſt qd̓ d̓r Eccl̓. vlt. Cuncta q̄fiūt adducet deus in iudicium ſiue bonū ſit ſiue malū. ſediudicium importat retributionem reſpectu cuius meritūvel demeritum d̓r. ergo omnis actus hoīs bonus vel malus hꝫ rōnem meriti vel demeriti adud deum. ¶ Rn̄. dd̓.ꝙ ſicut dictum eſt. actus alicuius hoīs hꝫ rōnem meritivel demeriti ẜm ꝙ ordinat̉ ad alteꝝ. vel rōne eius. vel rōecōis. vtroqꝫ autem mō actus noſtri boni vel mali hūt rōnem meriti vel demeriti apud deum. rōne qͥdem ip̄ius inqͣꝫtum eſt vltimus hoīs finis. eſt autem debitum vt ad finem vltimū oēs actus referant̉. vt ſupͣ habitum eſt. vndequi facit actum malum nō referibilem in deum. non ſeruat honorem dei qui vltimo fini debet̉. Ex ꝑte vero totiuscōmunitatis vniuerſi. qꝛ in qualibet cōmunicatione illequi regit cōmunitatem p̄cipue hꝫ curam boni cōmunis.vn̄ ad eum ꝑtinet retribuere ꝓ his que bene vel male fiunt in cōmunitate. Eſt auteꝫ deus gubernator ⁊ rector totius vniuerſi. ſicut in primo habitum eſt. ⁊ ſpecialiter rationalium creaturarum. Unde manifeſtum eſt ꝙ actushumani habent rationem meriti vel demeriti per comparationem ad ipſum. alioquin ſequeretur ꝙ deus non haberet curam de actibus humanis. ¶ Ad primum ergo dicendum ꝙ per actum hominis deo ſecundum ſe nihil poteſt accreſcere vel deperire. ſed tamen homo quantum in ſe eſt aliquid ſubtrahit deo. vel ei exhibet. cum ſeruat vel non ſeruat ordinem quem dens inſtituit. 7Ad ſecundum dicendum. ꝙ homo ſic mouetur a deo vtinſtrumentum. quod tamen non excludit quin moueatſeipſum per liberum arbitrium. vt ex ſupradictis patet. ⁊ideo per ſuum actum meretur vel demeretur apud deum.Ad tertium dicendum. ꝙ homo non ordinatur ad cōmunitatem politicam ſecundum ſe totum ⁊ ſecundumomnia ſua. ⁊ ideo non oportet ꝙ quilibet actus eius ſit meritorius vel demeritorius per ordinem ad communitatempoliticam. ſed totum quod homo eſt. ⁊ quod poteſt ⁊ habet. ordinandum eſt ad deum. ⁊ ideo omnis actus hominis bonus vel malus habet rationem meriti vel demeritiapud deum quantum eſt ex ip̄a ratione actus.Queſtio. XXLI.Oſt hoc conſideꝰrandum eſt de paſſionibus anime. ¶ Etprimo in generali. Secundo in ſpeciali.In generali autem quattuor occurruntAcirca eas conſideranda. Primo quidemde ſubiecto earum. Secundo de differentia earum. Tertio de comparatione earum ad inuicem. Quarto de malicia ⁊ bonitate ipſarum. ¶ Circa primum querunturtria. Primo vtrum aliqua paſſio ſit in anima. Secundo vtrum magis in parte appetitiua qͣꝫ in apprehenſiua.Tertio vtrum magis ſit in appetitu ſenſitiuo qͣꝫ intellectiuo. qui dicitur voluntas.Ad primum ſic ꝓcediturUidetur ꝙ nulla paſſio ſit in anima. pati enim eſt proprium materie. ſed anima non eſt compoſita ex materia ⁊forma. vt in primo habitum eſt. ergo nulla paſſio eſt inanima. ¶ Preterea. Paſſio eſt motus. vt dicitur intertio phiſicorum. ſed anima nouetur. vt probatur in primo de anima. ergo paſſio non eſt in anima. ¶ Preterea. Paſſio eſt via in corruptionem. Nam omnis paſſio

magis facta abijcit a ſubſtantia. vt dicitur in libro topicorum. ſed anima eſt incorruptibilis. ergo nulla paſſio ēin anima. ¶ Sed contra eſt quod Apoſtolus dicit adRomanos ſeptimo. Cum eſſemus in carne paſſiones peccatorum que per legem erant operabātur in membris noſtris. vt fructificarent morti. Nunc autem ſoluti ſumus alege mortis in qua detinebamur. ita vt ſeruiamus in nouitate ſpiritus ⁊ non in vetuſtate littere. Quid ergo dicemus? Lex peccatum eſt. Abſit. Sed peccatum non cognoui niſi per legem. Nam concupiſcentiam neſciebam. niſi lex diceret. Non concupiſces. Occaſione autem accepta. peccatum ꝑ mandatum oꝑatum eſt in me omnem concupiſcentiam. Sine lege enim peccatum mortuum erat.Ego autem viuebam ſine lege aliquando. Sed cum veniſſet mandatum. peccatum reuixit. Ego autem mortuusſum. ⁊ innentum eſt mihi mandatum quod erat ad vitāhoc eſſe ad mortem. Nam peccatum occaſione accepta permandatum ſeduxit me ⁊ per illud occidit. Itaqꝫ lex quidem ſancta ⁊ mandatum ſanctum ⁊ iuſtum ⁊ bonum.Quod ergo bonum eſt. mihi factū eſt mors. Abſit. Sꝫpctm̄. ⁊cͣ. peccata aūt ſunt proprie in anima. ergo ⁊ paſſiones que dicuntur peccatorum ſunt in anima. ¶ Reſpondeo dicendum. ꝙ pati dicitur tripliciter. Uno modo communiter ſecundum ꝙ omne recipere eſt pati etiaꝫſi nihil abijciatur a re. ſicut ſi dicatur aerem pati quando illuminatur. hoc autem magis eſt perfici qͣꝫ pati. Aliomodo dicitur proprie pati quando aliquid recipitur cuꝫalterius abiectione. ſed hoc contingit dupliciter. Quandoqꝫ enim obijcitur id quod non eſt conueniens rei. ſicutcum corpus animalis ſanatur dicitur pati. quia recipit ſanitatem egritudine abiecta. Alio modo quando econuerſo contingit. ſicut egrotare dicitur pati. quia recipitur infirmitas ſanitate abiecta. ⁊ hic eſt proprijſſimus moduspaſſionis. nam pati dicitur ex eo ꝙ aliquid trahitur adagentem. quod autem recedit ab eo quod eſt ſibi conueniens. maxime videtur ad aliud trahi. ⁊ ſimiliter in primo de generatione dicitur. ꝙ quando eſt ex ignobiliorigeneratur nobilius. eſt generatio ſimpliciter. ⁊ corruptioſecundum quid. econuerſo autem quando ex nobiliori ignobilius generatur. ⁊ his tribus modis contingit eſſe inanima paſſionem. nam ſecundum receptionem tantumdicitur ꝙ ſentire ⁊ intelligere eſt quoddam pati. paſſioautem cum abiectione non eſt niſi ſecundum tranſmutationem corporalem. vnde paſſio proprie dicta non poteſtcompetere anime niſi per accidens. inquantum ſcilicet cōpoſitum patitur. ſed in hoc eſt diuerſitas. Nam quandohuiuſmodi tranſmutatio fit in deterius. magis ꝓprie habet rationem paſſionis qͣꝫ quando fit in melius. vnde triſticia magis proprie eſt paſſio qͣꝫ leticia. ¶ Ad primūigitur dicendum. ꝙ pati ſecundum ꝙ eſt cum abiectione ⁊ tranſmutatione proprium eſt materie. vnde non inuenitur niſi in compoſitis ex materia ⁊ forma. ſed pati prout importat receptionem ſolam. non eſt neceſſarium ꝙſit materie. ſed poteſt eſſe cuiuſcunqꝫ exiſtentis in potentia. Anima autem ⁊ ſi non ſit compoſita ex materia ⁊ forma. habet tamen aliquid potentialitatis ſecundum quaꝫconuenit ſibi recipere ⁊ pati. ſecundum ꝙ intelligere pati eſt. vt dicitur in tertio de anima. ¶ Ad ſecundum dicendum. ꝙ pati ⁊ moueri ⁊ ſi non conueniat anime per ſeconuenit tamen ei per accidens. vt in primo deanima dicitur. ¶ Ad terrtium dicendum. ꝙ ratio illa proceditde paſſione que eſt cum tranſmutatione ad deterius. ⁊ hu