QueſtioXXI

ꝙ ē malus nō habeat rōeꝫ culprbil̓. ¶ Pre. Diony. dicitiiij. c. de di. no. ꝙ malū ē infirmū ⁊ impotēs. ſꝫ infirmitasvel impotētia vel tollit vel diminuit rōnē culpe. nō ergoactus hūanus ē culpabil̓ ex hoc ꝙ ē malus. ¶ Sꝫ contraē qd̓ ph̓s dicit. ꝙ laudabilia ſunt ꝟtutū oꝑa. vituꝑ abiliaaūt vel culpabilia oꝑa contraria. ſꝫ actus boni ſunt actꝰ ꝟtutis. qꝛ ꝟtus eſt q̄ bonū facit hn̄tē. ⁊ opus eius bonumreddit. vt d̓r in. ij. ethi. vn̄ actus oppoſiti ſunt actus maligͦ actus hūanus ex hoc ꝙ eſt bonus vel malus hꝫ rōnemlaudabilis vel culpabilis. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ ſicut malum ē inplus qͣꝫ pctm̄. ita pctm̄ eſt in plus qͣꝫ culpa. ex hoc .n. d̓r actus culpabil̓ vel laudabil̓ ꝙ imputat̉ agēti. nihil .n. ē aliud laudari vel culpari qͣꝫ imputari alicui maliciā vel bonitatē ſui actus. tūc .n. actus imputat̉ agēti. qn̄ eſt in ptāte ip̄ius ita ꝙ habeat dn̄ium ſui actus. hoc aūt eſt in omnibus actibus voluntatis. qꝛ ꝑ voluntatē hō dn̄iuꝫ ſui actus hꝫ. vt ex ſupͣdictis pꝫ. vn̄ relinquit̉ ꝙ bonū vel maluꝫin ſolis actibus voluntarijs ꝯſtituit rōnem laudis vl̓ culpe. in qͥbus ē idem malū. pctm̄ ⁊ culpa. ¶ Ad. i. gͦ dd̓. ꝙactus naturales nō ſunt in ptāte naturalis agentis. cumnatura ſit determinata ad vnū. ⁊ ideo lꝫ in actibus naturalibus ſit pctm̄. nō tn̄ eſt ibi culpa. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ rō aliter ſe hꝫ in artificialibus. ⁊ aliter in moralibus. In artificialibus .n. rō ordinat̉ ad finem ꝑticularem. quod eſt aliquid ꝑ rōnem excogitatum. In moralibus an̄t ordinaturad finem cōe totius hūane vite. finis aūt ꝑticularis ordinat̉ ad finem cōmunem. Cum .n. pctm̄ ſit ꝑ deuiationemab ordine ad finem. vt dictum eſt. in actu artis contingitdupl̓r eē peccatum. Uno mō ꝑ deuiationē a fine ꝑticulari intento ab artifice. ⁊ hoc peccatū erit ꝓprium arti. puta ſiartifex intendēs facere bonum opus. faciat malum. vel intendens malum faciat bonum. Alio mō ꝑ deuiationem afine cōi humane vite. ⁊ hoc mō dicet̉ peccare. etiā ſi intendat facere malum opus. ⁊ faciat ꝑ hoc vt alius decipiaturſed hoc peccatū nō eſt ꝓprium artificis inqͣꝫtum arti fex. ſꝫinqͣꝫtum homo eſt. vn̄ ex primo peccato culpat̉ artifex inqͣꝫtum artifex. ſed ex ſcd̓o culpat̉ hō inqͣꝫtum homo ē. Sꝫin moralibus vbi attendit̉ ordo rōnis ad finem cōmunēhumane vite. ſꝑ pctm̄ ⁊ malum attendit̉ ꝑ deuiationemab ordineᵉ rōis ad finē cōmunem humane vite. ⁊ ideo culpat̉ ex tali peccato hō. ⁊ inqͣꝫtum eſt homo. ⁊ inqͣꝫtum moralis eſt. vn̄ ph̓s dicit in .vi. ethi. ꝙ in arte volens peccansē eligibilior. circa prudentiā aūt minus. ſicut ⁊ in ꝟtutibus moralibus quaꝝ prudentia eſt directiua. ¶ Ad. iij.dd̓. ꝙ illa infirmitas que eſt in malis voluntarijs ſubiacet ptāti homīs. ⁊ ideo nec tollit nec diminuit rationemculpe.Ad tertium ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ actus hūanus nō habeat rōnem meriti ⁊ demeriti ꝓpter ſuā bonitatē vel maliciā. meritū .n. ⁊ demeritumd̓r ꝑ ordinē ad retributōeꝫ q̄ locū ſolū hꝫ in his q̄ ad alterum ſunt. ſed nō oēs actus hūani boni vel mali ſunt ad alteꝝ. ſed quidā ſunt ad ſeip̄m. gͦ nō oīs actus hūanus bonꝰvel malus hꝫ rōnem meriti vel demeriti. ¶ Pre. nullusmeret̉ penam vel p̄mium ex hoc ꝙ diſponit. vel vult de eocuius eſt dn̄s. ſicut ſi homo deſtruat rem ſuam nō punit̉.ſicut ſi deſtrueret rem alterius. ſed homo eſt dn̄s ſuoꝝ actuum. ergo ex hoc ꝙ bn̄ vel male diſponit de ſuo actu nōmeret̉ penam vel p̄mium. ¶ Pre. ex hoc ꝙ aliquis ſibiipſi acquirit bonū. nō meret̉ vt ei bn̄ fiat ab alio. ⁊ eadē rō ēde malis. ſed ip̄e actus bonus eſt quoddam bonum ⁊ ꝑfe

ctio agentis. actus autem inordinatus eſt quoddam malum ip̄ius. non ergo ex hoc ꝙ homo facit malum actū velbonum meretur vel demeret̉. ¶ Sed contra eſt quod dicitur Eſa iij. Dicite iuſto quoniam bene. quoniam fructūadinuentionum ſuaꝝ comedet. ve impio in malum. retributio .n. manuum eius fier ei. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ meritum ⁊ demeritum dicunt̉ in ordine ad retributionem que fit ẜm iuſticiam. retributio auteꝫ ẜm iuſticiā fit alicui ex eo ꝙ agitin ꝓfectum vel nocumentum alterius. Eſt autem ꝯſiderandum ꝙ vnuſquiſqꝫ in aliqua ſocietate viuens eſt aliqͦmō ꝑs ⁊ membrum totius ſocietatis. quicunqꝫ ergo agit̉aliquid in bonum vel malum alicuius in ſocietate exn̄tishoc redundat in totam ſocietatem. ſicut qui ledit manuꝫꝑꝯn̄s ledit hominem. Cum ergo aliquis agat in bonumvel malum alterius ſingularis ꝑſone. cadit ibi dupl̓r ratōmeriti vel demeriti. Umo mō ẜm ꝙ debet̉ ei retributio aſingulari ꝑſona quam iuuat vel offendit. Alio mō ẜm ꝙdebet̉ ei retributio a toto collegio. Qn̄ vero aliquis ordinat actum ſuum directe in bonum vel malum totius collegij. debet̉ ei retributio primo quidem ⁊ principaliter a toto collegio. ſecundario vero ab omnibus collegij partibuscum vero aliquis agit quod in bonum ꝓprium vel malūvergit. etiam debet̉ ei retributio inqͣꝫtum etiaꝫ hoc vergitin cōmune ẜm ꝙ ip̄e eſt ꝑs collegij. k non debeat̉ ei retributio inqͣꝫtum eſt bonum vel malum ſingularis ꝑſoneque eſt eadem agenti. niſi forte a ſeip̄o ẜm quandam ſil̓itudinem. ꝓut eſt iuſticia hominis ad ſeip̄m. Sic igit̉ pꝫꝙ actus bonus vel malus hꝫ rōnem laudabilis vel culpabilis ẜm ꝙ eſt in poteſtate voluntatis. rōnem vero recritudinis ⁊ peccati ẜm ordinem ad finem. rōnē vero meriti ⁊ demeriti ẜm retributionem iuſticie ad alterum.Ad i. ergo dd̓. ꝙ qn̄qꝫ actus hominis boni vel mali ⁊ ſinon ordinet̉ ad bonum vel malum alterius ſingularis ꝑſone. tn̄ ordinat̉ ad bonum vel ad malum alterius. ¶ Adij. dd̓. ꝙ homo qui hꝫ dominium ſui actus. ip̄e etiam inqͣꝫtum eſt alterius .ſ. cōmunitatis cuius eſt ꝑs. meret̉ aliquid vel demeret̉ inqͣꝫtum actus ſuos bene vel male diſponit. ſicut etiam ſi alia ſua de quibus cōmunitati ſeruire debet. bene vel male diſpenſat. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ hocip̄mbonum vel malum quod aliquis ſibi facit ꝑſuum actumredū dat in cōmunitatem. vt dictum eſt.Ad quartum ſic procedit̉Uidetur ꝙ actus hominis bonus vel malus non habeatrationem meriti vel demetiti ꝑ comꝑationem ad deum.quia vt dictum eſt. meritum ⁊ demeritum importat ordinem ad recompenſationem ꝓfectus vel damni ad alterūillati. ſed bonus actus hominis vl̓ malus non cedit in aliquem profectum vel damnum ip̄ius dei. d̓r. n. Iob. xxxvSi peccaueris quid ei nocebis: porro ſi iuſte egeris quiddonabis eiꝫ ergo actꝰ hoīs bonus vel malus non hꝫ rationem meriti vel demeriti apud deum. ¶ Pre. inſtrumentum nihil meret̉ vel de neret̉ apud eum qui vtit̉ inſtrumento. quia tota actio inſtrumenti eſt vtentis ip̄o. ſed homo in agendo eſt inſtrumentum diuine ꝟtutis principaliter ip̄m mouentis. vn̄ d̓r Eſa. x. Nunquid gloriabi:turſecuris contra eum qui ſecat in ea: aut exaltabitur ſerra cōtra eum a quo trahitur? vbi manifeſte homineꝫ agentemcomꝑat inſtrumento. ergo homo bene agēdo vel male nōmeret̉ vel demeret̉ apud deum. ¶ Pre. actus humanushr rōnem meriti vel demeriti inqͣꝫtum ordinat̉ ad alteꝝ.ſed non omnis actus humanus ordinat̉ ad deum. gͦ non

D 4