QueſtioXVIII
¶ Rn̄. dd̓. ē ꝙ eadē ē diſpō reꝝ in bonitate ⁊ ineſſe. Sūtem̄ quedā qͦꝝ eſſe ex alio nō dependet. ⁊ in his ſufficit conſiderare ip̄m eoꝝ eſſe abſolute. Quedā ꝟo ſunt qͦꝝ eſſe dependet ab alio. vn̄ oportet ꝙ ꝯſideret̉ ꝑ ꝯſideratōeꝫ ad cāꝫa qͣ dependet. ſicut aūt eſſe rei dependet ab agente ⁊ formaſic bonitas rei dependet a fine. vn̄ in ꝑſonis diuinis quenō hn̄t bonitatē dependentē ab alio nō conſiderat̉ aliqͣ rōbo nitatis ex fine. actiones aūt hūane ⁊ alia qͦꝝ bonitas dependet ab alio. hn̄t rōnem bonitatis ex fine a qͦ dependentp̄ter bonitatē abſolutā q̄ in eis exiſtit. Sic igit̉ in actōnehūana bonitasᶻ qͣdruplex ꝯſiderari pōt. Una quideꝫ ẜmgenus. ꝓut .ſ. ē actio. qꝛ qͣꝫtū hꝫ de actōe ⁊ entitate tatumhꝫ de bonitate vt dictū ē. Alia vero ẜm ſpēꝫ. q̄ accipit̉ ẜmobiectū cōueniēs. Tertia ẜm circūſtātias qͣſi ẜm accn̄tiaq̄dā. Quarta aūt ẜm finē qͣi ẜm habitudinē ad bonitatiscām. ¶ Ad i. ergo dd̓. ꝙ bonū aliqd̓ ad qd̓ aliquis reſpiciēs oꝑat̉. nō ſꝑ e veꝝ bonū. ſꝫ qn̄ꝫ veꝝ bonū ⁊ qn̄qꝫ apparēs. ⁊ ẜm hoc ex fine ſequit̉ actio mala. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ ꝙͣꝫuis finis ſit cā extrinſeca tn̄ debita ꝓportio ad finē. ⁊ relatio in ip̄m inheret actioni. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ nihil ꝓhibet actioni hn̄ti vnā p̄dictaꝝ bonitatū deeſſe aliā. ⁊ ẜm hoc ꝯtingit actionē q̄ eſt bona ẜm ſpēꝫ ſuā vel ẜm circūſtātias ordinari ad finē malū vel ecōuerſo. nō tn̄ ē actio bōa ſimpl̓rniſi oēs bonitates concurrāt. qꝛ quilibet ſingularis defectus cauſat malū. bonum autem cauſatur ex integra cauſavt Diony. dicit. iiij. ca. de di. no.Ad quintū ſic procediturUidet̉ ꝙ actus morales nō differāt ſpē ẜm bonū ⁊ malūbonū .n. ⁊ malū in actibꝰ inuenit̉ ꝯformiter rebꝰ. vt dictūē. ſed in rebus bonū ⁊ malū nō diuerfificāt ſpēꝫ. idem em̄ſpē eſt hō bonus ⁊ malus. ergo neqꝫ etiā bonū ⁊ malū inactibus diuerſificāt ſpēꝫ. ¶ Pre. malū cū ſit priuatio eſtqͦddā nō ens. ſꝫ nō ens nō pōt eſſe differētia. ẜm ph̓m iniij. metaphi. cū ergo differētia ꝯſtituat ſpēꝫ. videt̉ ꝙ aliquis actus ex hoc ꝙ eſt malus non conſtituat̉ in aliqͣ ſpē.⁊ ita bonum ⁊ malum non diuerſificāt ſpeciem humanorum actuum. ¶ Pre. diuerſoꝝ actuum ẜm ſpeciē diuerſiſunt effectus. ſed idem ſpecie effectus pōt conſequi ex actubono ⁊ malo. ſicut homo generat̉ ex adulterio ⁊ ex matrimoniali concubitu. ergo actus bonus ⁊ malus nō differūtſpē. ¶ Pre. bonum ⁊ malum d̓r in actibus qn̄qꝫ ẜm circumſtātiam vt dictū eſt. ſed circumſtātia cum ſit accidēsnō dat ſpēm actu i. ergo actus hūani nō differunt ſpē ꝓpter bonitatem ⁊ maliciam. ¶ Sꝫ ꝯͣ ẜm ph̓m in. ij. ethi.Sil̓es habitus bonꝰ ⁊ malus differūt ſpē. vt liberalitas⁊ ꝓdigalitas. ergo ⁊ actus bonus ⁊ malus differunt ſpē.¶ Rn̄. dd̓. ꝙ omnis actus ſpēꝫ hꝫ ex ſuo obiecto. ſic̄ dictū ē. vn̄ oportet ꝙ aliqͣ differētia obiecti faciat diuerſitatē ſpēi in actibus. Eſt aūt conſiderādū ꝙ aliqͣ dr̄ia obiecti facit dr̄iaꝫ ſpēi in actibus ẜm ꝙ referunt̉ ad vnū principiū actiuū. qd̓ nō facit dr̄iaꝫ in actibꝰ ẜm ꝙ referunt̉ adaliud principiū actiuū. qꝛ nihil qd̓ ē ꝑ accn̄s ꝯſtituit ſpēꝫ.ſꝫ ſolū qd̓ ē ꝑ ſe. pōt aūt aliqͣ dr̄ia obiecti eſſe ꝑ ſe in comparatōe ad vnū principiū. ⁊ ꝑ accn̄s in ꝯꝑatōe ad aliud.ſic̄ cognoſcere colorē ⁊ ſonū ꝑ ſe differūt ꝑ ꝯꝑationem adſenſum. nō aūt ꝑ ꝯꝑatōeꝫ ad intellectū. In actibꝰ aūt bonum ⁊ malūᶠ d̓r ꝑ ꝯꝑatōeꝫ ad rōnē. qꝛ vt Diony dic̄. iiij.ca. de di. no. Bonū hoīs ē ẜm rōnē eſſe. malū aūt qd̓ ē p̄ter rōnē. vnicuiqꝫ .n. rei ē bonū qd̓ ꝯuenit ei ẜm ſuā formāͣ. ⁊ malū qd̓ ē ei p̄ter ordinē ſue forme. pꝫ ergo ꝙ dr̄iaboni ⁊ mali circa obiectū ꝯſiderata ꝯꝑant̉ ꝑ ſe ad rōnē .ſ.
ẜm ꝙ obiectū eſt ei conueniēs vel nō conueniēs. dicunt̉aūt aliqui actus hūani vel morales ẜm ꝙ ſunt a rōe. vn̄manifeſtū ē ꝙ bonū ⁊ malū diuerſificāt ſpēꝫ in actibꝰ moralibus. dr̄ie .n. ꝑ ſe diuerſificāt ſpēꝫ. ¶ Ad .i. ergo dd̓. ꝙetiā in rebꝰ naturalibus bonū ⁊ malū qd̓ ē ẜm naturā ⁊ꝯͣ naturā diuerſificāt ſpēꝫ nature. corpus .n. mortuū ⁊ corpus viuū nō ſunt eiuſdē ſpēi. ⁊ ſil̓r bonū inqͣꝫtū ē ẜm rōnem. ⁊ malū inqͣꝫtū ē p̄ter rōnē diuerſificāt ſpēm moris.Ad. ij. dd̓. ꝙ malū importat priuationē nō abſolutā. ſꝫconſequentē talem potētiā. d̓r .n. malus ẜm ſuā ſpēꝫ. nonex eo ꝙ nullū habeat obiectū. ſꝫ qꝛ hꝫ obiectū non ꝯueniens rōi. ſicut tollere aliena. vn̄ inqͣꝫtū obiectū ē aliqͥd poſitiue. pōt ꝯſtituere ſpēꝫ mali actus. ¶Ad. iij. dd̓. ꝙ actꝰconiugalis ⁊ adulteriū ẜm ꝙ ꝯꝑant̉ ad rōnē differūt ſpē⁊ hn̄t effectus ſpē differētes. qꝛ vnū eoꝝ meret̉ laudem ⁊p̄miū. aliud vituperiū ⁊ penā. ſꝫ ẜm ꝙ ꝯꝑant̉ ad potentiāgeneratiuā nō differūt ſpē. ⁊ ſic hn̄t vnū effectū ẜm ſpēm¶ Ad. iiij. dd̓. ꝙ circumſtātia qn̄ꝫ ſumit̉ vt dr̄ia eſſentia l̓obiecti ẜm ꝙ ad rōnem comꝑat̉. ⁊ tūc pōt dare ſpēꝫ actuimorali. ⁊ hoc oportet eſſe qn̄cunqꝫ circumſtantia trāſmutat actum de bonitate in maliciam. non .n. circumſtantiafaceret actū malū niſi ꝑ hoc ꝙ rōi repugnat.Ad ſextum ſic proceditur.Uidet̉ ꝙ bonum ⁊ malū qd̓ ē ex fine nō diuerſificēt ſpēꝫin actibꝰ. actus .n. hn̄t ſpeciem ex obiecto. ſed finis ē p̄terrōnē obiecti. ergo bonum ⁊ malum quod eſt ex fine nō diuerſificant ſpeciem actus. ¶ Pre. id qd̓ ē ꝑ accn̄s nō conſtituit ſpeciem vt dictum eſt. ſed accidit alicui actui ꝙ ordinetur ad aliquem finem. ſicut ꝙ aliquis det elemoſynam ꝓpter inanem gloriam. ergo ẜm bonum ⁊ malū qd̓eſt ex fine non diuerſificātur actus ẜm ſpeciem. ¶ Pre.diuerſi actus ẜm ſpeciem ad vnum finem ordinari pn̄t. ſicut ad finem inanis glorie ordinari pn̄t actus diuerſarūvirtutum ⁊ diuerſoꝝ vitioꝝ. non ergo bonum ⁊ malumquod accipit̉ ẜm finem diuerſificat ſpeciem actuum.Sed contra eſt quod ſupͣ on̄ſum eſt. ꝙ actus humani habent ſpeciem a fine. ergo bonum ⁊ malumº quod accipit̉ẜm finem diuerſificat ſpeciem actuum. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ aliqui actus dicunt̉ humani inqͣꝫtum ſunt voluntarij. ſicutſupͣ dictū ē. in actu aūt voluntario inuentt̉ duplex actꝰ .ſ.actus interior voluntatis. ⁊ actus exterior. ⁊ vterqꝫ horuꝫactuum habet ſuum obiectum. finis aūt ꝓprie eſt obiectuinterioris actus voluntarij. id autem circa quod eſt actioexterior eſt obiectum eius. ſicut igit̉ actus exterior accipitſpeciem ab obiecto circa quod eſt. ita actus interior voluntatis accipit ſpeciem a fine ſicut a ꝓprio obiecto. id autemquod eſt ex ꝑte voluntatis ſe habet vt formale ad id quodeſt ex ꝑte exterioris actus. qꝛ voluntas vtit̉ membris adagendum ſicut inſtrumentis. neqꝫ actus exteriores habētrationem moralitatis niſi inquantum ſunt voluntarij. ⁊ideo actus humani ſpecies formaliter conſiderantur ẜmfinem. naturaliter autem ẜm obiectum exterioris actus.vn̄ ph̓s dicit in. v. ethi. ꝙ ille qui furat̉ vt committat adulterium. eſt ꝑ ſe loquendo magis adulter qͣꝫ fur. ¶ Adi. ergo dd̓. ꝙ finis habet rōnem obiecti. vt dictum eſt.Ad. ij. dd̓. ꝙ ordinari ad talem finem ⁊ ſi accidat exteriori actui. non tamen accidit actui interiori voluntatis. quicomparatur ad exteriorem ſicut formale ad materiale. IAd. iij. dd̓. ꝙ quādo multi actus ſpē differentes ordinātur ad vnū finē. eſt quidē diuerſitas ſpēi ex ꝑte exterioꝝactuū. ſed vnitas ſpei ex ꝑte actus interioris.