QueſtioXVIII

Sic igit̉ dd̓. ē ꝙ oīs actio inqͣꝫtū hꝫ ali q̄d de eſſe. intantūhꝫ de bonitate. inqͣꝫtū vero defic̄ ei aliqͥd de plenitudine eſſendi q̄ debet̉ actōi būane. intātū defic̄ a bonitate. ⁊ ſic d̓rmala. puta ſi deficiat ei. vel determinata qͣꝫtitas ẜm rōnē.vel debitus locꝰ vel aliqͥd hmōi. ¶ Ad i. ergo dd̓. ꝙ malū agit in virtute boni deficiētis. ſi .n. nihil eēt ibi de bononeqꝫ eſſet ens. neqꝫ agere poſſet. ſi aūt nō eſſet deficiēs nōeſſet malū. vn̄ ⁊ actio cāta ē qͦddā bonū deficiēs. qꝛ ẜm qͦdeſt bonū. ſimpl̓r aūt malum. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ nihil ꝓhibetaliquid eſſe ẜm qͥd in actu vn̄ agere poſſit. ⁊ ẜm aliud priuari actu vn̄ cauſet deficientē actionē. ſic̄ hō cecus actu hꝫꝟtutē greſſiuā ꝑ quā ambulare pōt. ſꝫ inqͣꝫtū caret viſūqui dirigit in ambulādo. patit̉ defectū in ambulādo dumambulat ceſpitādo. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ actio mala pōt habere aliquē effectū ꝑ ſe ẜm id qḋ hꝫ de bonitate ⁊ entitate. ſic̄adulteriū ē cā generatōis hūane inqͣꝫtū hꝫ cōmixtionemmaris ⁊ feīe. nō aūt inqͣꝫtū caret ordine rōnis.Ad ſcd̓m ſic proceditur.Uidet̉ ꝙ actio nō habeat bonitatē vel maliciā ex obiecto.ob̓m .n. actōis ē res. in rebꝰ aūt nō ē malū. ſꝫ in vſu peccātiū. vt Augꝰ. dicit in li. iij. de doc. xp̄ia. gͦ actio hūana nonhꝫ bonitate vel maliciā ex ob̓o. ¶ Pre. obiectū comꝑaturad actionē vt materia. bonitas aut rei nō eſt ex materia. ſꝫmagis ex forma q̄ eſt actus. ergo bonū ⁊ malū nō ē in actibus ex obiecto. ¶ Pre. obiectum potentie actiue comꝑatur ad actionem ſicut effectus ad cāꝫ. ſed bonitas cāe nondependet ex effectu. ſed magis econuerſo. ergo actio hūana non hꝫ bonitatem vel maliciam ex obiecto. ¶ Sꝫ contra eſt qd̓ d̓r Oſee. ix. Facti ſunt abominabiles ſicut ea q̄dilex erunt. ſit autem homo deo abhomninabilis proptermaliciam ſue oꝑationis. ergo malicia oꝑationis eſt ſcd̓mobiecta mala que homo diligit. ⁊ eadem ratio eſt de bonitate actionis. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ ſicut dictum eſt. bonū ⁊ malum actionis ſicut ⁊ ceteraꝝ reꝝ attendit̉ ex plenitudineeſſendi. vel defectu ip̄ius. primum autem quod ad plenitudinem eſſendi ꝑtinere videt̉. eſt id quod dat rei ſpeciēſicut autem res naturalis hꝫ ſpēm ex ſua forma. ita actiohabet ſpeciem ex obiecto. ſicut ⁊ motus ex termino. ⁊ ideoſicut prima bonitas rei naturalis attendit̉ ex ſua forma q̄dat ſpeciem ei. ita ⁊ prima bonitas actus moralis attenditur ex obiecto conuenienti. vnde ⁊ a quibuſdam vocaturbonum ex genere. puta vti re ſua. ⁊ ſicut in rebus naturalibus primum malum eſt ſi res generata nō conſequiturformam ſpecificam. puta. ſi nō generet̉ homo. ſed aliquidloco hominis. ita primum malum in actionibus moralibus eſt quod eſt ex obiecto. ſicut acciꝑe aliena. ⁊ d̓r malūex genere. genere ꝓ ſpecie accepto. eo modo loquēdi quodicimus humanuꝫ genus totam humanam ſpeciem. IAd .i. ergo dd̓. ꝙ licet res exteriores ſint in ſeip̄is bone. tamen non ſemper habent debitam ꝓportionem ad hāc velillam actionem. ⁊ ideo inqͣꝫtum conſiderant̉ vt obiecta talium actionū. nō hn̄t rōnem boni. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ obiectū nō eſt materia ex qͣ. ſꝫ materia circa quā. ⁊ hꝫ quodammō rationem forme inqͣꝫtum dat ſpeciem. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙnō ſꝑ obiectū actionis hūane ē obiectū actiue potētie. nāappetitiua potētia ē quodāmō paſſiua inqͣꝫtuꝫ mouet̉ abappetibili. ⁊ tn̄ eſt principiū hūanoꝝ actuū. neqꝫ etiā potētiaꝝ actiuaꝝ obiecta ſꝑ hn̄t rōnem effectus. ſꝫ qn̄ iā ſunttrāſmutata. ſicut alimentum trāſmutatum ē effectus nutritiue potētie. ſꝫ alimentū nondū tranſmutatū comꝑat̉ad potentiā nutritiuā ſic̄ materia circa quā oꝑat̉. ex hoc au

tem ꝙ obiectū eſt aliqͦ mō effectus potētie actiue. ſequit̉ꝙ ſit terminus actōis eius. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ꝙ det ei formā ⁊ ſpecie. motus .n. hꝫ ſpēꝫ a terminis. ⁊ qͣꝫuis etiā bonitas actionis nō cauſet̉ ex bonitate effectus. tn̄ ex hoc d̓r actio bona ꝙ bonū effectū inducere pōt. ⁊ ita ip̄a ꝓportio actōnisad effectū eſt rō bonitatis ip̄ius.Ad tertium ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ iactio nō ſit bona vel mala ex circūſtātia. circūſtātie .n. circūſtāt actū ſic̄ extra ip̄m exn̄tes vt dictū ē. ſed bonū ⁊ malū ſunt in ip̄is rebꝰ. vt d̓r in. vi. metaphi ergo actio nō hꝫ bonitatē vel maliciā ex circūſtātia. ¶ Pre. bonitas vel malicia actus maxīe ꝯſiderat̉ in doctrina moꝝ. ſꝫcircū ſtātie cū ſint q̄dā accn̄tia actuū vident̉ eſſe p̄ter ꝯſideratōeꝫ artis. qꝛ nulla ars ꝯſiderat id qd̓ ē ꝑ accn̄s. vt d̓r īvi. metaphi. ergo bonitas vel malicia actōis nō ē ex circūſtātia. ¶ Pre. id qd̓ ꝯuenit a licui ẜm ſuā ſubſtātiā nonattribuit̉ ei ꝑ aliqd̓ accn̄s. ſꝫ bonū ⁊ malū ꝯuenit actōi ẜꝫſuā ſubſtātiā. qꝛ actio ex ſuo genere pōt eſſe bōa vel malavt dictū ē. gͦ nō ꝯuenit actōi ex circūſtātia ꝙ ſit bōa vl̓ mala. ¶ Sed ꝯͣ eſt qd̓ ph̓s dicit in li. ethi. ꝙ ꝟtuoſus oꝑat̉ẜm ꝙ oportet ⁊ qn̄ oportet. ⁊ ẜm alias circumſtantias ergo ex contrario vitioſis ẜm vnumqd̓qꝫ vitium operat̉ qn̄non oportet. vbi nō oportet. ⁊ ſic de alijs circumſtantijs.ergo actōes humane ẜm circumſtantias ſunt bone vl̓ male. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ in rebus naturalibus non inuenitur tota plenitudo ꝑfectōis que debet̉ ei ex forma ſubſtantiali.que dat ſpeciem. ſed multum ſuꝑadditur ex ſuꝑuenientibus accidentibus. ſicut in homine ex figura. ex colore. ⁊ ſicde alijs. quorum ſi aliquod deſit ad decentem beatitudinem conſequit̉ malum. ita etiam eſt in actōe. nam plenitudo bonitatis eius non tota conſiſtit in ſua ſpecie. ſꝫ aliquid additur ex his que adueniunt tanqͣꝫ accidentia quedam. ⁊ hmōi ſunt circumſtantie debite. vn̄ ſi aliquid deſit qd̓ requiratur ad debitas circumſtantias erit actio mala. ¶ Ad .i. ergo dd̓. ꝙ circumſtantie ſunt extra actioneminqͣꝫtum non ſunt de eſſentia actionis. ſunt tamen in ip̄aactione velut quedam accidentia eius. ſicut ⁊ accidentia q̄ſunt in ſubſtantijs naturalibus ſunt extra eſſentias eaꝝ.¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ non omnia accidentia ꝑ accidens ſe hn̄tad ſuam ſubſtantiam. ſed quedam ſunt ꝑ ſe accidentia q̄in vnaquaqꝫ arte conſiderant̉. ⁊ ꝑ hunc modum conſiderantur circumſtantie actuū in doctrina morali. ¶ Ad. iij.dd̓. ꝙ cum bonum conuertat̉ cum ente. ſicut ens d̓r ẜmſubſtantiam ⁊ ẜm accidens. ita ⁊ bonum attribuitur alicui ⁊ ẜm eſſe ſuum eſſentiale. ⁊ ẜm eſſe accidentale. tā inrebus naturalibus. qͣꝫ in actionibus moralibus.Ad quartum ſic ꝓcedit̉.Uidet̉ ꝙ bonum ⁊ malum in actibus humanis nō ſintex fine. dicit em̄ Diony. iiij. cap̄. de di. no. ꝙ nihil reſpiciens ad malum operatur. ſi igitur ex fine deriuaretur operatio bona vel mala. nulla actio eſſet mala. quod patet eſſefalſum. ¶ Pre. bonitas actus eſt aliquid in ip̄o exiſtensfinis autem eſt cauſa extrinſeca. non ergo ſecundum finēdicitur actio bona vel mala. ¶ Pre. contingit aliquambonam operationem ad malum finem ordinari. ſicut cuꝫaliquis dat elemoſynam propter inanem gloriam. ⁊ econuerſo aliquā malā oꝑatōeꝫ ordinari ad bonū finē. ſic̄ cuꝫqͥs furat̉ vt det pauꝑi. nō ergo ē ex fine actio bōa vl̓ mala.¶ Sꝫ ꝯͣ ē qd̓ Boe. dic̄ in topicis. ꝙ cꝰ finis bonus ē. ip̄mqͦꝫ bonum ē. ⁊ cuius finis malū ē. ip̄m qͦꝫ malum eſt.